Bộ não người lớn tuổi có thể được tối ưu cho một chức năng khác

Nghiên cứu của Fabian-Xosé Fernandez, Sara N. Burke và Lynn Nadel tại Đại học Arizona đề xuất cách nhìn khác về lão hóa nhận thức. Thay vì xem não người cao tuổi là phiên bản suy yếu của não người trẻ, nhóm nghiên cứu cho rằng đây có thể là một giai đoạn phát triển với những ưu tiên riêng.

Lão hóa não không chỉ đơn thuần là quá trình suy giảm.

Hồi hải mã (hippocampus) đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành ký ức về sự kiện cụ thể và những chi tiết của trải nghiệm. Trong khi đó, vỏ não trán tham gia tổ chức kiến thức, lập kế hoạch và xử lý thông tin ở mức khái quát.

Theo giả thuyết “lão hóa thích nghi”, khi tuổi tác tăng lên, não có thể giảm tương đối sự phụ thuộc vào việc ghi nhớ chính xác từng chi tiết, đồng thời tận dụng nhiều hơn kho kiến thức và kinh nghiệm đã tích lũy.

Hồi hải mã và vỏ não trán tham gia những chức năng nhận thức khác nhau.

Fabian-Xosé Fernandez, phó giáo sư về nhận thức và hệ thần kinh tại Đại học Arizona cho rằng, chỉ nhìn lão hóa như một câu chuyện suy giảm sẽ bỏ qua giá trị của những thay đổi này. Ông nhận định não người lớn tuổi có thể phù hợp hơn với việc vận dụng kinh nghiệm, chia sẻ tri thức và duy trì các mối quan hệ xã hội.

Nhóm nghiên cứu cũng nhấn mạnh cần phân biệt lão hóa bình thường với Alzheimer. Hai tình trạng đều có thể ảnh hưởng đến trí nhớ, nhưng không nhất thiết xuất phát từ cùng một cơ chế.

Trong lão hóa khỏe mạnh, sự thay đổi cách huy động các vùng não có thể phản ánh một sự điều chỉnh thích nghi. Ngược lại, Alzheimer liên quan đến những quá trình bệnh lý, trong đó có sự tích tụ amyloid và tau, có thể làm rối loạn hoạt động của mạng lưới thần kinh.

Kinh nghiệm và truyền đạt tri thức là những thế mạnh có thể phát huy ở tuổi cao.

Các tác giả dẫn ra những bằng chứng từ nghiên cứu phân tử, hình ảnh não, thử nghiệm trên người và mô hình động vật để xây dựng giả thuyết. Tuy nhiên, đây là một khung lý thuyết nhằm định hướng nghiên cứu, không phải kết luận rằng mọi người cao tuổi đều có sự thay đổi nhận thức giống nhau.

Nếu giả thuyết được củng cố, cách đánh giá năng lực của người cao tuổi có thể cần rộng hơn những bài kiểm tra đo tốc độ xử lý hay khả năng nhớ từng chi tiết. Kinh nghiệm, khả năng nhìn ra quy luật, phán đoán trong tình huống phức tạp và truyền đạt kiến thức cũng là những năng lực quan trọng.

Điều cần thận trọng là không nên hiểu phát hiện này theo hướng lão hóa không gây suy giảm. Một số chức năng nhận thức thực sự có thể yếu đi theo tuổi tác. Điểm mới của giả thuyết là đặt câu hỏi liệu não bộ có đồng thời tái phân bổ nguồn lực để phát huy những thế mạnh khác khi con người già đi hay không.

Video: Điều trị đúng với bệnh mất trí nhớ ở người cao tuổi | VTV3