Chiêu thức ngụy trang của 'độc tố' truyền thông

Núp dưới vỏ bọc “phản biện khách quan”, “góc nhìn chuyên gia”, thủ đoạn này không chỉ làm sai lệch nhận thức về bản chất sự việc mà còn có nguy cơ bào mòn niềm tin, khoét sâu tâm lý bất mãn trong xã hội, nhất là khi nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn đang được triển khai.

Tăng cường trao đổi, thảo luận trong sinh hoạt chi bộ giúp nhận diện và phòng, tránh hiệu quả thông tin xấu độc trên không gian mạng. Trong ảnh: Một buổi sinh hoạt tại Chi bộ số 22 (phường Phúc Lợi). Ảnh: Hiền Lương

“Công nghệ” thao túng tâm lý tinh vi

Trên không gian mạng, thủ đoạn phát tán thông tin sai lệch đang có xu hướng chuyển từ bịa đặt trắng trợn sang pha trộn thông tin có thật với những chi tiết xuyên tạc, suy diễn và cắt xén có chủ đích. Nếu tin giả hoàn toàn thường dễ bị phát hiện, đối chiếu và bác bỏ, thì cách thức “7 phần thật, 3 phần xuyên tạc” lại khiến thông tin sai lệch khó nhận diện hơn, bởi chúng được che phủ bằng những dữ kiện có thật, tạo vỏ bọc khách quan để dẫn dắt nhận thức và tác động đến dư luận. Chính sự đan cài giữa thật và giả ấy đòi hỏi người tiếp nhận phải tỉnh táo kiểm chứng nguồn tin, đặt thông tin trong bối cảnh đầy đủ và nhìn nhận vấn đề trên cơ sở chứng cứ xác thực.

Trong bối cảnh Hà Nội và nhiều địa phương đang đẩy nhanh triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm, trong đó liên quan đến tiến độ giải phóng mặt bằng, thu hồi đất, những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền lợi, sinh kế của người dân dễ thu hút sự chú ý và nảy sinh tâm lý băn khoăn. Lợi dụng điều đó, một số nguồn thông tin thiếu thiện chí có thể cài cắm nội dung xuyên tạc, thổi phồng bất cập, gây nhiễu loạn dư luận và làm suy giảm niềm tin xã hội.

Bản chất của công thức này là lợi dụng thông tin có thật để tạo vỏ bọc khách quan cho những nhận định sai lệch. Các đối tượng sử dụng dữ liệu, địa danh, quyết định hoặc những bất cập đã được ghi nhận để tạo lòng tin, khiến người đọc dễ tiếp nhận nội dung như một góc nhìn chân thực. Tuy nhiên, từ những dữ kiện ấy, thông tin bị dẫn dắt sang hướng suy diễn, quy chụp, đánh đồng hiện tượng cá biệt với bản chất chung, từ đó làm sai lệch nhận thức và gia tăng tâm lý hoài nghi, bất mãn trong xã hội.

Thực tế trên không gian mạng hiện nay, người đọc không khó để nhận diện những kiểu thông tin này qua hai nhóm địa chỉ điển hình. Thứ nhất là các trang, kênh truyền thông nước ngoài phát tiếng Việt như: RFA (Đài Á châu Tự do), VOA tiếng Việt, BBC tiếng Việt... Các trang này thường dựng lên vỏ bọc “truyền thông độc lập”, “đưa tin đa chiều”, nhưng thực chất chuyên khai thác các vụ việc khiếu kiện đất đai, tranh chấp giải phóng mặt bằng, hoặc các vụ án tham nhũng để dàn dựng thành các bài “phân tích” có xu hướng quy chụp, bôi nhọ sự lãnh đạo của tổ chức Đảng và công tác quản lý của Nhà nước.

Thứ hai là các trang fanpage, kênh YouTube của các tổ chức khủng bố, phản động và mạng lưới tài khoản vệ tinh như: Việt Tân, Nhật ký yêu nước, Chân trời mới media... cùng hàng loạt trang cá nhân của các “KOLs tự xưng”. Nhóm này thường hoạt động theo phương thức “đón gió dư luận”, nhanh chóng cắt xén các clip ngắn, chế ảnh, giật tiêu đề câu view, kích động như “Chính quyền cưỡng chế bất chấp...”, “Dân kêu trời vì...” để kéo lượt tương tác, từ đó thả các bình luận kích động lòng uất hận và kêu gọi người dân tụ tập đông người trái pháp luật. Dù mang tên gọi hay vỏ bọc nào, điểm chung dễ nhận thấy nhất ở các trang này là chưa bao giờ ghi nhận một cách công bằng những nỗ lực phát triển hay kết quả tích cực của chính quyền. Mọi sự kiện dưới ống kính của họ đều được nhuộm một màu xám xịt nhằm phục vụ cho ý đồ chính trị.

Thủ pháp “7 phần thật, 3 phần xuyên tạc” còn xuất hiện trong các nhóm mạng xã hội thông qua những bài đăng, bình luận có chủ đích, lợi dụng sự việc có thật để dẫn dắt dư luận theo hướng sai lệch. Đáng chú ý, những bình luận mang tính kích động, suy diễn hoặc quy chụp có thể khiến thông tin sai lệch lan truyền nhanh chóng, làm gia tăng hoài nghi và gây nhiễu loạn nhận thức cộng đồng.

Nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh chính trị và trật tự xã hội

Một trong những thủ pháp “núp bóng khách quan” là tạo ra sự cân bằng giả tạo trong cách trình bày thông tin. Bài viết có thể mở đầu bằng việc ghi nhận những nỗ lực phát triển của chính quyền, nhưng sau đó chuyển hướng bằng những câu hỏi mang tính dẫn dắt như: “Đằng sau bức tranh màu hồng đó là gì?” hay “Liệu người dân có thực sự được hưởng lợi?”. Cách đặt vấn đề này ban đầu dễ tạo cảm giác khách quan, đa chiều, song cuối cùng nhằm dẫn dắt người đọc đến những nhận định phiến diện về bản chất sự việc.

Tinh vi hơn, thủ pháp xuyên tạc còn thể hiện ở việc cắt xén ngữ cảnh, lấy sai phạm cá biệt để quy kết bản chất chính sách hoặc toàn bộ hệ thống. Một số nội dung còn viện dẫn những nguồn tin mơ hồ như “nhà phân tích độc lập”, “nguồn tin nội bộ”, “chuyên gia quốc tế” nhưng không cung cấp danh tính hay căn cứ kiểm chứng. Một kiểu tinh vi, khó nhận biết nhất là định hướng luồng bình luận. Ngay dưới các bài đăng, một lực lượng tài khoản ảo đồng loạt nhảy vào thả các bình luận mỉa mai, uất hận, chửi bới để kích động hiệu ứng tâm lý đám đông, khiến người đọc phổ thông lầm tưởng đó là “dư luận chung”.

Khác với những cuộc tấn công trực diện, kiểu thông tin “7 phần thật, 3 phần xuyên tạc” tác động như một loại “độc tố mềm”, phá hoại âm thầm nhưng để lại hậu quả hết sức nghiêm trọng trên nhiều phương diện.

Tác hại đáng lo ngại của dòng thông tin này là nguy cơ bào mòn niềm tin xã hội theo thời gian, tạo hiệu ứng lan truyền như “vết dầu loang”. Việc liên tục tiếp xúc với những nội dung xuyên tạc, suy diễn dưới vỏ bọc “phản biện” có thể khiến người tiếp nhận gia tăng tâm lý hoài nghi, nhìn nhận vấn đề phiến diện, đánh đồng hạn chế, sai phạm cá biệt với bản chất chung. Nếu không được nhận diện và phản bác bằng thông tin xác thực, tình trạng này có thể làm suy giảm khả năng phân biệt giữa phản biện mang tính xây dựng và những luận điệu thiếu căn cứ, tác động tiêu cực đến nhận thức, tư tưởng của một bộ phận cán bộ và người dân.

Trong quá trình giải phóng mặt bằng, những lo ngại về quyền lợi đất đai, bồi thường và tái định cư có thể khiến một bộ phận người dân dễ bị tác động bởi thông tin sai lệch. Những luận điệu như “chính quyền ép dân vào đường cùng”, “đất đai rơi vào tay nhóm lợi ích” có thể khoét sâu bức xúc, đẩy các vụ việc khiếu nại vốn cần được giải quyết theo quy định pháp luật sang những diễn biến phức tạp. Đáng lo ngại, việc kích động, lôi kéo có thể dẫn đến các hành vi vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến trật tự công cộng và quyền, lợi ích hợp pháp của chính người dân. Vì vậy, cần bảo đảm công khai, minh bạch trong thực hiện chính sách, đồng thời nâng cao khả năng nhận diện thông tin sai lệch để hạn chế nguy cơ phát sinh điểm nóng từ những mâu thuẫn, vướng mắc ở cơ sở.

Không chỉ tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, thông tin sai lệch còn có thể gây tổn thất kinh tế đáng kể. Việc một dự án hạ tầng giao thông bị chậm tiến độ do những vướng mắc kéo dài, trong đó có tác động của tin đồn thất thiệt, có thể làm gia tăng chi phí đầu tư, gây lãng phí nguồn lực công và bỏ lỡ cơ hội phát triển kinh tế - xã hội của cả khu vực.

Tạo “sức đề kháng” để vô hiệu hóa thông tin độc hại

Để ngăn chặn hiệu quả thông tin sai lệch núp bóng khách quan, không thể chỉ dựa vào các biện pháp kỹ thuật hay xử lý vi phạm khi đã phát sinh, mà cần triển khai đồng bộ các giải pháp, từ nâng cao trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, cán bộ, đảng viên đến phát huy vai trò chủ động của mỗi người dân trong tiếp nhận, kiểm chứng và chia sẻ thông tin.

Trước hết, cấp ủy, chính quyền cần chủ động cung cấp thông tin kịp thời, công khai, minh bạch, không để phát sinh “khoảng trống thông tin”. Trong công tác giải phóng mặt bằng và triển khai dự án, quy hoạch, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được phổ biến đầy đủ, dễ hiểu đến người dân ngay từ đầu. Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cơ sở cần tăng cường tiếp dân, đối thoại trực tiếp, kịp thời giải quyết kiến nghị chính đáng; đồng thời xử lý nghiêm các sai phạm nếu có, bảo đảm công khai, công bằng, đúng quy định pháp luật. Đây là cơ sở quan trọng để củng cố niềm tin, tạo đồng thuận xã hội và hạn chế nguy cơ kẻ xấu lợi dụng những vướng mắc phát sinh.

Đồng thời, cán bộ, đảng viên phải là những “màng lọc tư tưởng”, thực sự tỉnh táo và gương mẫu. Mỗi người phải là một tấm gương khi tham gia mạng xã hội, chấp hành nghiêm Luật An ninh mạng và Quy định về những điều đảng viên không được làm; có “sức đề kháng” ở tầm cao trước thông tin xấu độc; tuyệt đối không mơ hồ, tò mò bấm “like”, “share” hoặc để lại bình luận cảm tính trước các thông tin chưa được kiểm chứng. Khi phát hiện thông tin xuyên tạc thuộc lĩnh vực phụ trách, phải chủ động báo cáo và tham gia giải thích, định hướng cho quần chúng nhân dân.

Đối với người dân, khi tham gia mạng xã hội, cần trang bị cho mình một “bộ lọc số” thông minh, thực hành cẩm nang “3 không, 3 có”. 3 không là không vội tin khi đọc các tiêu đề giật gân, nghi vấn; không vội chia sẻ khi chưa rõ nguồn gốc thông tin; không vội bình luận theo cảm xúc kích động, phẫn nộ. 3 có là có kiểm chứng nguồn tin từ báo chính thống hoặc trang thông tin của cơ quan Đảng, Nhà nước; có tư duy phản biện, tự đặt câu hỏi rằng “bài đăng cung cấp sự thật hay chỉ suy đoán?”; và có trách nhiệm với sự an toàn của bản thân và cộng đồng.

Hà Nội và cả nước đang đứng trước những cơ hội phát triển mới, đòi hỏi sự đồng thuận, chung sức của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong tiến trình đó, thông tin sai lệch theo kiểu “7 phần thật, 3 phần xuyên tạc” cần được nhận diện, kiểm chứng và xử lý trên cơ sở bằng chứng xác thực. Minh bạch thông tin, giải quyết thỏa đáng những vấn đề từ thực tiễn và nâng cao trách nhiệm của mỗi người dùng mạng xã hội chính là nền tảng để củng cố niềm tin, phát huy đồng thuận và tạo động lực cho sự phát triển bền vững của Thủ đô và đất nước.