Công tác kiểm tra, giám sát - từ giữ nghiêm kỷ cương đến củng cố niềm tin

Thực tiễn ở Nghệ An cho thấy, kiểm tra, giám sát ngày càng khẳng định vai trò là một phương thức lãnh đạo quan trọng của Đảng; không chỉ góp phần giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương mà còn giúp phòng ngừa sai phạm, kiểm soát quyền lực, tháo gỡ điểm nghẽn, rèn luyện cán bộ, củng cố tổ chức và giữ vững niềm tin của Nhân dân.

Đồng chí Nguyễn Thị Hồng Hoa - Ủy viên Ban Thường vụ, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy dự sinh hoạt chi bộ khối, xóm tại xã Hưng Nguyên Nam. Ảnh: CSCC

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Lãnh đạo mà không kiểm tra thì coi như không lãnh đạo”. Theo Người, kiểm tra không chỉ nhằm phát hiện khuyết điểm để xử lý, mà trước hết giúp cán bộ, đảng viên làm đúng, làm tốt nhiệm vụ; qua đó, củng cố tổ chức đảng và nâng cao hiệu quả lãnh đạo.

Trong thực tiễn, một nghị quyết chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được chuyển hóa thành hành động và kết quả cụ thể. Kiểm tra, giám sát chính là cơ chế giúp cấp ủy nhìn rõ quá trình ấy: Việc gì đã làm tốt, việc gì còn hạn chế, nguyên nhân ở đâu và trách nhiệm thuộc về ai.

Nếu lãnh đạo là quá trình đề ra chủ trương, tổ chức thực hiện và tạo ra kết quả, thì kiểm tra, giám sát là phương thức giúp cấp ủy nhận diện thực chất của quá trình đó.

Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy làm việc với Đoàn công tác của UBKT Trung ương. Ảnh: CSCC

Kiểm tra để biết nghị quyết đã đi đến đâu; giám sát để nhận diện nguy cơ trước khi trở thành vi phạm; kỷ luật để giữ nghiêm nguyên tắc khi vi phạm xảy ra; và sau kiểm tra là sửa chữa, khắc phục, hoàn thiện, tiến bộ.

Bởi vậy, kiểm tra, giám sát không đứng ngoài công tác xây dựng Đảng mà là một bộ phận quan trọng trong hoạt động lãnh đạo của Đảng, trực tiếp góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Giá trị của công tác kiểm tra, giám sát không chỉ nằm ở việc phát hiện, xử lý sai phạm, mà còn ở khả năng phòng ngừa từ sớm, từ xa. Một cuộc giám sát đúng lúc có thể giúp tổ chức đảng nhận ra điểm nghẽn trong lãnh đạo, chỉ đạo. Một nhắc nhở kịp thời có thể giúp cán bộ điều chỉnh phương pháp làm việc. Một dấu hiệu bất thường được phát hiện sớm có thể ngăn chặn sai phạm trước khi trở nên nghiêm trọng.

Vì vậy, kiểm tra, giám sát không thể chỉ chờ đến khi xuất hiện “khuyết điểm lớn” mới vào cuộc. Phải từ những biểu hiện nhỏ nhận diện nguy cơ lớn; từ một việc cụ thể soi chiếu trách nhiệm; từ một vụ việc nhận diện những khoảng trống trong lãnh đạo, quản lý và kiểm soát quyền lực.

Đó cũng là quá trình để mỗi tổ chức đảng, mỗi cán bộ, đảng viên “tự soi, tự sửa”. Khi hạn chế được chỉ ra với tinh thần khách quan, công tâm và xây dựng, kiểm tra không còn là áp lực đơn thuần mà trở thành cơ chế bảo vệ cán bộ, bảo vệ tổ chức và giữ gìn sự trong sạch của Đảng.

Phòng ngừa tốt không chỉ hạn chế sai phạm, mà còn góp phần bảo vệ uy tín của tổ chức, giữ vững kỷ luật, nâng cao hiệu lực lãnh đạo và củng cố niềm tin của Nhân dân.

Đồng chí Phan Hùng Sơn - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ nhiệm Thường trực UBKT Tỉnh ủy giải đáp các vấn đề vướng mắc, các câu hỏi của cán bộ cơ sở tại hội nghị tập huấn nghiệp vụ kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật Đảng. Ảnh: CSCC

Nhìn vào thực tiễn Nghệ An, sự chuyển biến trong tư duy và phương pháp kiểm tra, giám sát ngày càng rõ nét. Các cấp ủy, Ủy ban Kiểm tra chú trọng nắm tình hình, giám sát thường xuyên, lựa chọn đúng trọng tâm, trọng điểm; tập trung vào những lĩnh vực dễ phát sinh sai phạm, những nơi có vấn đề nổi lên và những nhiệm vụ quan trọng đang đặt ra trong thực tiễn.

Một dấu ấn rõ nét là việc tổ chức 14 đoàn giám sát đối với ban thường vụ đảng ủy của toàn bộ 130/130 xã, phường và 4 ban quản lý dự án cấp tỉnh. Qua đó, công tác kiểm tra, giám sát không chỉ giúp nắm chắc tình hình cơ sở mà còn trở thành kênh quan trọng để cấp ủy nhận diện khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện. Từ kết quả giám sát, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã kịp thời ban hành các văn bản, tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn liên quan đến vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, giải phóng mặt bằng, cải cách hành chính, xử lý dự án tồn đọng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Qua đó có thể thấy, giá trị của kiểm tra, giám sát không nằm ở số lượng cuộc kiểm tra, mà ở khả năng biến những phát hiện từ thực tiễn thành quyết định lãnh đạo phù hợp, kịp thời và khả thi.

Kiểm tra vì thế không chỉ trả lời câu hỏi “ai đúng, ai sai”, mà quan trọng hơn là giúp cấp ủy làm rõ: Vì sao chủ trương chưa đạt kết quả như mong muốn? Điểm nghẽn nằm ở đâu? Trách nhiệm thuộc về tập thể hay cá nhân? Cơ chế nào cần điều chỉnh? Khi trả lời được những câu hỏi đó, kiểm tra, giám sát thực sự trở thành một phương thức lãnh đạo, đồng hành cùng nhiệm vụ chính trị.

Một tổ chức đảng mạnh không chỉ thể hiện ở việc ban hành nghị quyết, mà quan trọng hơn là khả năng tổ chức thực hiện và tự kiểm soát trong quá trình thực hiện quyền lãnh đạo.

Quyền lực nếu không được kiểm soát dễ dẫn đến lạm quyền; trách nhiệm nếu không được kiểm tra dễ dẫn đến buông lỏng; khuyết điểm nếu không được chấn chỉnh kịp thời có thể trở thành vi phạm.

Bởi vậy, kiểm tra, giám sát là một trong những cơ chế quan trọng để kiểm soát việc thực hiện quyền lực trong Đảng, nhất là đối với người đứng đầu và những lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh tiêu cực.

Hội nghị tập huấn nghiệp vụ kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật Đảng cho cán bộ cơ sở. Ảnh: CSCC

Tại Nghệ An, 13 đoàn giám sát chuyên đề diện rộng do các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy làm trưởng đoàn tại 39 đơn vị tiếp tục thể hiện yêu cầu đó.

Thông qua kiểm tra, giám sát, nguyên tắc được giữ vững: Mọi nhiệm vụ chính trị phải được thực hiện trong khuôn khổ; mọi quyền hạn phải gắn với trách nhiệm; mọi tổ chức, cá nhân đều chịu sự kiểm tra, giám sát theo quy định.

Kiểm tra đúng và trúng không cản trở sự phát triển. Ngược lại, qua kiểm tra, những ranh giới giữa dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung với tùy tiện, lạm quyền, vi phạm nguyên tắc được nhận diện rõ hơn; từ đó, tạo cơ sở để cán bộ yên tâm thực hiện nhiệm vụ, mạnh dạn đổi mới trong khuôn khổ.

Nghiêm minh để giữ kỷ luật, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là xây dựng. Kỷ luật là nguyên tắc không thể thiếu để giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng. Khi vi phạm đã được xác định, xử lý nghiêm minh là cần thiết nhằm giữ vững kỷ cương, bảo đảm tính giáo dục, răn đe và tính nghiêm túc của kỷ luật Đảng.

Quy định số 212-QĐ/TW ngày 17/8/2026 của Bộ Chính trị về kỷ luật tổ chức đảng, đảng viên vi phạm tiếp tục hoàn thiện cơ sở quan trọng cho việc xem xét, xử lý kỷ luật trong tình hình mới.

Tuy nhiên, kỷ luật không phải là đích cuối cùng của công tác kiểm tra. Đích cuối cùng là xây dựng tổ chức đảng tốt hơn sau kiểm tra; giúp cán bộ trưởng thành hơn; làm cho cơ chế chặt chẽ hơn và tập thể đoàn kết, thống nhất hơn.

Vì vậy, cùng với xử lý nghiêm vi phạm phải đặc biệt coi trọng khắc phục hậu quả, sửa chữa khuyết điểm, xác định trách nhiệm và rút kinh nghiệm trong lãnh đạo, quản lý. Nếu chỉ dừng lại ở “phát hiện - xử lý” mà không quan tâm đến “khắc phục - phòng ngừa”, công tác kiểm tra chưa phát huy hết giá trị xây dựng. Kiểm tra phải làm cho tổ chức mạnh lên, chứ không chỉ làm cho hồ sơ vi phạm nhiều lên. Đó chính là bản chất xây dựng của công tác kiểm tra, giám sát.

Công tác kiểm tra, giám sát muốn đạt hiệu quả trước hết đòi hỏi đội ngũ cán bộ kiểm tra có bản lĩnh, công tâm, khách quan, thận trọng và kiên quyết.

Bản lĩnh để không né tránh việc khó; công tâm để không bị chi phối bởi quan hệ cá nhân; khách quan để đánh giá đúng bản chất sự việc; thận trọng để hạn chế oan sai; kiên quyết để không bỏ lọt vi phạm.

Cùng với đó, phương thức kiểm tra phải tiếp tục đổi mới. Từ nắm tình hình cơ sở, giám sát thường xuyên, kiểm tra chuyên đề đến ứng dụng công nghệ, khai thác dữ liệu, nâng cao khả năng phân tích và cảnh báo nguy cơ.

Hoạt động kiểm tra cần chuyển mạnh từ phản ứng khi có vụ việc sang chủ động nhận diện nguy cơ; từ dàn trải sang đúng vấn đề, đúng đối tượng, đúng thời điểm; từ chú trọng kết luận sang coi trọng theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận sau kiểm tra. Đó là yêu cầu để kiểm tra, giám sát thực sự trở thành một thiết chế quan trọng trong xây dựng Đảng.

Từ thực tiễn Nghệ An có thể thấy, hiệu quả của công tác kiểm tra, giám sát không chỉ được đo bằng số cuộc kiểm tra, số vụ việc phát hiện hay số trường hợp bị xử lý. Quan trọng hơn là những chuyển biến sau kiểm tra: nghị quyết được thực hiện nghiêm túc hơn; tổ chức đảng giữ vững nguyên tắc hơn; người đứng đầu ý thức rõ hơn trách nhiệm nêu gương; cán bộ kịp thời sửa chữa hạn chế; những lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực được kiểm soát chặt chẽ hơn; những điểm nghẽn trong thực hiện nhiệm vụ được tháo gỡ.

Xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh không phải là mục tiêu tự thân. Mục tiêu ấy hướng đến xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, đội ngũ cán bộ có trách nhiệm, nền quản trị hiệu lực, hiệu quả và cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn cho Nhân dân.

Niềm tin của Nhân dân được hình thành từ những điều cụ thể: Cán bộ làm đúng trách nhiệm; công việc được giải quyết kịp thời; sai phạm được phát hiện, xử lý công bằng; người làm đúng được bảo vệ và người vi phạm phải chịu trách nhiệm.

Ở góc độ đó, kiểm tra, giám sát chính là cách để Đảng tự kiểm soát, tự chỉnh đốn và không ngừng hoàn thiện mình.

Trong hành trình xây dựng Đảng, công tác kiểm tra, giám sát không phải là nhiệm vụ có thể hoàn thành một lần. Ở đâu có quyền lực, ở đó cần kiểm soát; ở đâu có tổ chức, ở đó cần kỷ luật; ở đâu có cán bộ, ở đó cần giáo dục, rèn luyện và giám sát.

Từ lời Bác dạy “Lãnh đạo mà không kiểm tra thì coi như không lãnh đạo” đến thực tiễn Nghệ An hôm nay là quá trình nhận thức ngày càng đầy đủ hơn về vị trí, vai trò của kiểm tra, giám sát trong xây dựng Đảng.

Từ đi sâu, đi sát cơ sở đến chủ động giám sát nhiệm vụ trọng tâm; từ tháo gỡ điểm nghẽn trong thực hiện nhiệm vụ chính trị đến giữ nghiêm kỷ luật; từ phòng ngừa sai phạm đến xử lý nghiêm minh những vi phạm, công tác kiểm tra, giám sát đang ngày càng khẳng định vai trò là một phương thức quan trọng để Đảng tự chỉnh đốn, tự hoàn thiện, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu.

Một đảng mạnh không phải là một đảng không có khuyết điểm, mà là một đảng dám nhìn thẳng vào khuyết điểm, kịp thời sửa chữa và không ngừng tự đổi mới, tự chỉnh đốn.

Và trên hành trình ấy, công tác kiểm tra, giám sát chính là một trong những “thanh bảo kiếm” giữ vững kỷ cương, bảo vệ sự trong sạch của tổ chức, rèn luyện đội ngũ cán bộ, củng cố niềm tin của Nhân dân. Giá trị của “thanh bảo kiếm” không chỉ ở sự nghiêm minh khi xử lý vi phạm, mà còn ở khả năng cảnh báo từ sớm, chấn chỉnh từ đầu, giúp tổ chức đảng và cán bộ nhìn rõ hạn chế để sửa mình, sửa việc, sửa cơ chế. Để rồi, sau mỗi cuộc kiểm tra, điều còn lại không chỉ là một kết luận, mà là những chuyển biến cụ thể trong lãnh đạo, quản lý và thực hiện nhiệm vụ; để mỗi chủ trương của Đảng được tổ chức thực hiện nghiêm túc hơn, mỗi tổ chức đảng ngày càng vững về tổ chức, mạnh về sức chiến đấu, gần dân và vì dân hơn.

Công tác kiểm tra, giám sát của Đảng chưa bao giờ là đặc quyền hay trách nhiệm của riêng cơ quan chuyên trách, mà đó là sứ mệnh chung của toàn bộ hệ thống chính trị. Làm tốt công tác kiểm tra chính là cách thiết thực nhất để củng cố vững chắc niềm tin của Nhân dân, tạo lập nền tảng để hiện thực hóa khát vọng xây dựng tỉnh nhà ngày càng phát triển văn minh, giàu đẹp, hoàn thành thắng lợi mọi mục tiêu mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ các cấp đã đề ra, góp phần xây dựng Đảng bộ ngày càng trong sạch, vững mạnh.