Quan trắc khí tượng thủy văn là nền tảng để dự báo thời tiết, cảnh báo thiên tai và bảo vệ an toàn cho cộng đồng.
Biến đổi của các lưu vực sông cùng với hạn chế về dữ liệu và mô hình đang khiến sai số trong dự báo thủy văn ngày càng rõ rệt. Đặc biệt, trong các tình huống mưa lớn, cực đoan, độ lệch dự báo có thể gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả cảnh báo lũ và vận hành hồ chứa.
Bài toán thủy văn và nguồn nước ngày nay không còn là câu chuyện riêng của một lĩnh vực kỹ thuật, mà đã trở thành vấn đề mang tính chiến lược, gắn chặt với an ninh nguồn nước, an toàn thiên tai.
Việc hiện đại hóa mạng lưới quan trắc từ hệ thống vệ tinh, phao biển đến các trạm khí tượng thủy văn ở vùng sâu, vùng xa đang trở thành nền tảng dữ liệu quan trọng trong kỷ nguyên chuyển đổi số.
Cục trưởng Khí tượng thủy văn nhấn mạnh vai trò không thể thay thế của các dự báo viên kinh nghiệm, đặc biệt trước những thiên tai chưa từng có tiền lệ, như siêu bão Yagi năm 2024.
Thiên tai tại Hà Tĩnh ngày càng cực đoan, khó lường dưới tác động của biến đổi khí hậu. Trước thực tế đó, việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo bằng công nghệ hiện đại được xem là giải pháp then chốt giúp giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ an toàn cho người dân.
Những năm gần đây, nhất là giai đoạn 2024-2025, diễn biến thời tiết, thiên tai ở Việt Nam ngày càng cực đoan, khó lường, gây thiệt hại lớn trên diện rộng. Yêu cầu cấp bách đặt ra hiện nay là phải đẩy mạnh ứng dụng hiệu quả khoa học, công nghệ, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm để chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.
Dự báo thời tiết không chỉ là đọc con số từ mô hình, mà là đánh giá, phản biện, kiểm định ngược với số liệu quan trắc và lựa chọn kịch bản phù hợp nhất nên trí tuệ nhân tao AI không thể thay thế.
Thiên tai chưa bao giờ là một khái niệm cũ kỹ, nhưng trong kỷ nguyên biến đổi khí hậu, nó đang mang một diện mạo mới, cực đoan hơn, bất định hơn và tàn khốc hơn. Không còn tuân theo những quy luật vận động thông thường, các hiện tượng thời tiết nguy hiểm đang trở thành bài toán hóc búa thách thức mọi giới hạn của hệ thống dự báo truyền thống. Trong cuộc chạy đua nghẹt thở với những cơn thịnh nộ của thiên nhiên, công nghệ hiện đại không chỉ đơn thuần là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành 'lá chắn' sống còn để bảo vệ cộng đồng.
Nhiều người kỳ vọng bản tin phải 'đúng 100%', trong khi về bản chất, dự báo dựa trên mô hình động lực học khí quyển – đại dương với điều kiện ban đầu luôn có sai số.
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai. Tuy nhiên, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế vai trò của con người.
Trong khuôn khổ chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Nước thế giới và Ngày Khí tượng thế giới, hội thảo 'Công nghệ mới trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai' đã được tổ chức, thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và nhà khoa học trong lĩnh vực khí tượng thủy văn.
Tại Hội thảo 'Công nghệ mới trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai' do Cục Khí tượng Thủy văn (KTTV, Bộ NN&MT) phối hợp tổ chức sáng qua (18/3), Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Công Thành cho biết, những năm gần đây, thiên tai tại Việt Nam có xu hướng gia tăng cả về tần suất và cường độ, diễn biến ngày càng cực đoan và khó lường.
Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) cùng các mô hình dự báo độ phân giải cao được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá quan trọng, góp phần giảm thiểu rủi ro và nâng cao năng lực ứng phó với thiên tai.
Việc ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và viễn thám sẽ giúp nâng cao độ chính xác dự báo, rút ngắn thời gian cảnh báo, qua đó hỗ trợ chính quyền và người dân chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai.
Dự báo và cảnh báo sớm thiên tai chính là 'tuyến phòng thủ' đầu tiên, giữ vai trò quyết định trong việc giảm thiểu thiệt hại về người, tài sản và hạ tầng kinh tế - xã hội,
Là quốc gia thường xuyên hứng chịu tác động bởi thiên tai, biến đổi khí hậu, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ viễn thám sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác dự báo và cảnh báo thiên tai, từ đó có giải pháp ứng phó, giúp giảm thiểu thiệt hại do thiên tại gây ra.
Trong bối cảnh thiên tai ngày càng diễn biến cực đoan và khó lường dưới tác động của biến đổi khí hậu, việc đổi mới công tác dự báo và cảnh báo sớm trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Không chỉ gia tăng về số lượng, nhiều loại hình thiên tai còn có xu hướng xảy ra trên phạm vi hẹp nhưng với cường độ lớn và diễn biến nhanh, đặc biệt là lũ quét, sạt lở đất tại khu vực miền núi; mưa cực đoan trong thời gian ngắn tại các đô thị...
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thiên tai ngày càng vượt khỏi các quy luật truyền thống, công nghệ - đặc biệt là AI và dữ liệu lớn, sẽ đóng vai trò then chốt. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết để các công nghệ này phát huy hiệu quả vẫn là hoàn thiện hạ tầng dữ liệu, hệ thống quan trắc và cơ chế chính sách.
Trong bối cảnh thiên tai đang có xu hướng diễn biến ngày càng khó lường, việc ứng dụng AI, dữ liệu lớn, công nghệ viễn thám... được xác định là hướng đột phá để góp phần giảm nhẹ rủi ro thiên tai.
Biến đổi khí hậu đang khiến thiên tai tại Việt Nam ngày càng khốc liệt, khó lường, với nhiều kỷ lục liên tiếp bị xô đổ, gây thiệt hại lớn về người và tài sản.
Dự báo cảnh báo bão, áp thấp nhiệt đới được đặc biệt chú trọng và không ngừng được đầu tư, phát triển cả về công nghệ quan trắc, dự báo, nguồn nhân lực.