Lễ hội đền Bà Triệu (làng Phú Điền, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc) gắn với khu di tích Bà Triệu, là một trong những lễ hội truyền thống - di sản văn hóa phi vật thể vô cùng quý giá của Nhân dân trải qua nhiều thế hệ.
Trong lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc Việt Nam, cuộc khởi nghĩa Bà Triệu là một dấu son không thể phai mờ. Tinh thần quật khởi, khí thế sôi sục đấu tranh của Nhân dân ta trong những ngày tháng hào hùng ấy vẫn in đậm dấu ấn trong mỗi tên đất, tên làng và trong trái tim biết bao thế hệ.
Trong cái nắng ấm áp của mùa xuân, chúng tôi tìm về xã Triệu Lộc (Hậu Lộc), nơi mà cách đây 1.775 năm (vào năm 248) đã chứng kiến nhiều trận đánh ác liệt giữa nghĩa quân Bà Triệu với giặc Ngô. Để rồi, Triệu Lộc trở thành mảnh đất của những câu chuyện lịch sử đã in đậm lên từng con đường, ngọn núi, dòng sông...
Từ ngày 9-3 đến 15-3, tỉnh Thanh Hóa tổ chức Lễ đón nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - Lễ hội Đền Bà Triệu, kỷ niệm 1775 năm ngày mất Anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh (22-2-248 Mậu Thìn - 22-2-2023 Quý Mão).
Nằm trong Quần thể Khu di tích lịch sử văn hóa và kiến trúc nghệ thuật Đền Bà Triệu, đình làng Phú Điền, xã Triệu Lộc (Hậu Lộc), là một công trình văn hóa - kiến trúc mang đậm dấu ấn lịch sử.
Với các giá trị về kiến trúc, nghệ thuật và cảnh quan sinh thái, Di tích quốc gia đặc biệt Đền Bà Triệu được xem là minh chứng điển hình cho tinh thần sáng tạo và truyền thống văn hóa đậm đà bản sắc của dân tộc Việt Nam.
Tĩnh lặng và trang nghiêm, đó là không gian mà khách thập phương có thể cảm nhận được khi về với đền Bà Triệu nằm trên địa bàn làng Phú Điền, xã Phú Lộc, huyện Hậu Lộc - di tích có lịch sử lâu đời bậc nhất xứ Thanh. Đây là nơi thờ Bà Triệu và một số tướng lĩnh cùng nghĩa sĩ trong cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm vào thế kỷ thứ III sau công nguyên. Điểm đến tâm linh này đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng tỉnh Thanh Hóa quan tâm đầu tư tôn tạo để trở thành điểm đến tâm linh hấp dẫn ở xứ Thanh.
Nằm dưới chân núi Gai, xã Triệu Lộc (Hậu Lộc), Khu di tích lịch sử văn hóa và kiến trúc nghệ thuật Đền Bà Triệu là sự kết hợp giữa các công trình kiến trúc nghệ thuật có giá trị thẩm mỹ đặc sắc, với cảnh quan thiên nhiên hài hòa, tươi đẹp. Nơi đây không chỉ là báu vật của xứ Thanh mà đã trở thành viên ngọc quý trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc.
Đền Bà Triệu ở huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa thuộc Khu di tích lịch sử Bà Triệu, ngôi đền được lập dưới thời vua Lý Nam Đế nhằm tưởng nhớ đến công ơn của vị nữ anh hùng bất khuất Triệu Thị Trinh.
Nhiều thế kỷ đã trôi qua, các sự kiện lịch sử của cuộc khởi nghĩa Bà Triệu đã dần lùi vào quá vãng, nhưng những giai thoại, truyền thuyết về Bà Triệu và cuộc khởi nghĩa vẫn còn in hằn trên mảnh đất xứ Thanh qua từng tên đất, tên làng, ngọn núi, dòng sông và các di sản văn hóa.
Nằm trong quần thể di tích quốc gia đặc biệt Đền Bà Triệu, đình làng Phú Điền (xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc) là một công trình văn hóa, tâm linh độc đáo. Ngôi đình không chỉ mang dấu ấn kiến trúc của đình làng Việt xưa, mà còn là kho tàng lưu giữ những câu chuyện, dấu tích về Bà Triệu và cuộc khởi nghĩa Bà Triệu. Trải qua bao thăng trầm cùng lịch sử, ngôi đình cổ vẫn được bảo tồn và gìn giữ bởi tình đoàn kết, niềm tự hào dân tộc của Nhân dân làng Phú Điền nói riêng, tỉnh Thanh Hóa nói chung.
Được xem là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt, đóng vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước, các di sản văn hóa nói chung, trong đó có Khu di tích lịch sử văn hóa và kiến trúc nghệ thuật Đền Bà Triệu, là một phần quan trọng trong kho tàng văn hóa Việt Nam. Cũng vì lẽ đó mà việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa này, nhằm đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh ngày càng cao của Nhân dân, cũng như góp phần xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trở thành nhiệm vụ đặt ra cho hậu thế.
Lễ hội Đền Bà Triệu năm 2023, kỷ niệm 1775 năm ngày mất Anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh sẽ được tổ chức từ ngày 11 đến 13-3-2023 ở quy mô cấp tỉnh. Lễ hội Đền Bà Triệu được tổ chức hàng năm nhằm ca ngợi, tưởng nhớ công đức của Bà Triệu và nghĩa quân.
Di sản văn hóa là tài sản vô giá, được tích lũy qua nhiều thế hệ và là biểu hiện sống động về sự đa sắc, giàu giá trị của nền văn hóa một dân tộc. Nằm trong hệ thống di tích quốc gia, Di tích quốc gia đặc biệt Đền Bà Triệu - với các giá trị về kiến trúc, nghệ thuật và cảnh quan sinh thái - được xem là minh chứng điển hình cho tinh thần sáng tạo và truyền thống văn hóa đậm đà bản sắc của dân tộc Việt Nam.