Hoa Kỳ siết thuế gỗ dán Việt Nam: Doanh nghiệp Nghệ An lo tác động dây chuyền

Quyết định này lập tức gây sức ép lớn lên các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu gỗ dán, trong đó có nhiều đơn vị tại Nghệ An tham gia sâu vào chuỗi cung ứng.

Nguyên nhân từ đâu?

Mặt hàng gỗ ván bóc tại Nghệ An có nguy cơ chịu tác động lớn nếu Mỹ áp thuế cao. (Ảnh chụp tại một cơ sở sản xuất gỗ ép ở phường Thái Hòa). Ảnh: Văn Trường

Theo thông tin mới đây từ Bộ Thương mại Hoa Kỳ, cuộc điều tra được khởi xướng trên cơ sở đơn kiện của các nhà sản xuất nội địa Mỹ. Nguyên đơn cho rằng một số doanh nghiệp Việt Nam đã bán sản phẩm gỗ dán vào thị trường Mỹ với giá thấp bất thường, gây thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất trong nước.

Phía Hoa Kỳ lập luận rằng doanh nghiệp Việt Nam có lợi thế về chi phí nhân công, nguồn nguyên liệu rừng trồng dồi dào và năng lực gia công quy mô lớn. Những yếu tố này giúp giá thành sản xuất thấp, từ đó tạo ra mức giá cạnh tranh cao tại thị trường Mỹ. Ngoài ra, cơ quan điều tra cũng xem xét nghi vấn liên quan đến việc sử dụng nguyên liệu hoặc bán thành phẩm nhập khẩu từ nước thứ ba, sau đó gia công tại Việt Nam và xuất khẩu sang Mỹ nhằm né tránh các biện pháp phòng vệ thương mại đang áp dụng với quốc gia khác.

Bên cạnh yếu tố giá, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam vào Mỹ tăng nhanh trong những năm gần đây cũng khiến ngành sản xuất nội địa Mỹ gia tăng sức ép yêu cầu điều tra. Trong bối cảnh Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu gỗ lớn nhất của Việt Nam, quyết định áp thuế sơ bộ này được đánh giá có thể tác động trực tiếp đến đơn hàng, chi phí và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt.

Các lô hàng gỗ ghép thanh của Công ty TNHH MTV Nông lâm nghiệp Sông Hiếu xuất khẩu sang Mỹ chậm lại từ đầu năm 2026. Ảnh: Văn Trường

Hiện các cơ quan chức năng Việt Nam cùng doanh nghiệp liên quan đang phối hợp cung cấp thông tin, chứng cứ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng, đồng thời chờ kết luận cuối cùng từ phía Hoa Kỳ. Giới chuyên gia nhận định, kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc nhiều vào mức độ hợp tác, tính minh bạch dữ liệu cũng như diễn biến quan hệ thương mại song phương trong thời gian tới.

Áp lực lan rộng doanh nghiệp gỗ Nghệ An

Mỹ nhiều năm qua là thị trường tiêu thụ gỗ và sản phẩm gỗ chủ lực của Việt Nam. Riêng mặt hàng gỗ dán chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu doanh thu của nhiều doanh nghiệp. Nếu mức thuế gần 210% được giữ nguyên ở kết luận cuối cùng, giá thành sản phẩm gỗ dán Việt Nam tại Mỹ sẽ tăng đột biến, làm mất lợi thế cạnh tranh so với hàng hóa từ các quốc gia khác.

Tại Nghệ An, dù không phải tất cả doanh nghiệp đều xuất khẩu trực tiếp gỗ dán sang Mỹ, nhưng tác động gián tiếp là rất rõ ràng. Ông Nguyễn Thế Mai – Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Lâm nghiệp Tháng Năm (xã Nghĩa Thọ) cho biết, doanh nghiệp sản xuất hơn 10.000 m³ gỗ ván bóc, gỗ ép/tháng (nguyên liệu để sản xuất gỗ dán) với quy mô khoảng 240 lao động. Phần lớn sản phẩm được bán cho các doanh nghiệp trong nước, sau đó tiếp tục xuất khẩu sang Mỹ và châu Âu.

Các lô hàng gỗ ghép thanh được xuất khẩu trực tiếp sang thị trường Mỹ. Ảnh: Văn Trường

“Dù không xuất khẩu trực tiếp sang Mỹ, nhưng nếu các đối tác gặp khó khăn do thuế cao, chúng tôi cũng bị ảnh hưởng theo. Hiện nay, tâm lý lo lắng là có thật”, ông Mai chia sẻ.

Tương tự, ông Nguyễn Văn Thành – chủ một cơ sở sản xuất gỗ ván bóc tại xã Quỳnh Thắng – cho biết mỗi tháng đơn vị cung ứng khoảng 400 m³ gỗ ván bóc cho các nhà máy chế biến gỗ dán. Trong đó, khoảng một nửa sản lượng cuối cùng được xuất khẩu sang Mỹ. Cơ sở đang tạo việc làm ổn định cho 15 lao động địa phương.

“Chúng tôi không bán trực tiếp sang Mỹ, nhưng nằm trong chuỗi cung ứng. Nếu đơn hàng từ Mỹ giảm, nhu cầu nguyên liệu chắc chắn giảm theo. Khi đó, nhà máy buộc phải điều chỉnh công suất, ảnh hưởng trực tiếp đến người lao động”, ông Thành nói.

Đại diện một cơ sở sản xuất gỗ ván bóc tại xã Kim Bảng cũng bày tỏ lo ngại: với mức thuế gần 210%, gần như không doanh nghiệp nào có thể tiếp tục xuất khẩu nếu không điều chỉnh mạnh về giá. Trong khi đó, biên lợi nhuận ngành gỗ vốn đã mỏng, việc gánh thêm thuế cao có thể đẩy nhiều doanh nghiệp vào nguy cơ thua lỗ.

Theo một số doanh nghiệp ngành gỗ ván bóc ở Nghệ An, điều đáng lo ngại không chỉ là nguy cơ mất thị trường Mỹ mà còn là hiệu ứng dây chuyền. Khi thị trường xuất khẩu chủ lực bị thu hẹp, lượng hàng hóa dư thừa có thể quay lại cạnh tranh gay gắt hơn tại các thị trường khác hoặc ngay trong nước.

Nếu không có giải pháp kịp thời, nhiều cơ sở sản xuất có thể phải giảm công suất, cắt giảm lao động hoặc tạm dừng một số dây chuyền. Điều này sẽ ảnh hưởng đến hàng chục nghìn lao động trực tiếp và gián tiếp trong toàn chuỗi ngành gỗ của tỉnh.

Ngoài ra, việc bị áp thuế cao cũng có thể tác động đến tâm lý nhà đầu tư, nhất là các dự án FDI đang cân nhắc mở rộng sản xuất trong lĩnh vực gỗ dán và ván công nghiệp tại Nghệ An.

Các doanh nghiệp và cơ sở sản xuất gỗ ván bóc tại Nghệ An đứng trước nhiều khó khăn nếu Mỹ áp thuế cao đối với mặt hàng này. Ảnh: Văn Trường

Cần chủ động tái cơ cấu thị trường

Nghệ An hiện có hơn 182.615 ha rừng trồng, sản lượng khai thác gỗ đạt khoảng 1,74 triệu m³ mỗi năm - tạo nguồn nguyên liệu dồi dào cho ngành chế biến. Giai đoạn 2020-2025, kim ngạch xuất khẩu lâm sản của tỉnh đạt bình quân 254 triệu USD/năm; riêng năm 2025 đạt kỷ lục 304 triệu USD. Sản phẩm đã có mặt tại hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Toàn tỉnh hiện có trên 1.050 cơ sở chế biến gỗ và lâm sản, từ quy mô nhỏ đến các nhà máy công suất lớn như Công ty Biomass Fuel Việt Nam, Công ty BVN Thanh Chương, Công ty Đông Bắc, Nhà máy gỗ MDF Nghĩa Đàn, MDF Tân Việt Trung, MDF Nghệ An… Sự phát triển này cho thấy vai trò quan trọng của ngành gỗ trong cơ cấu công nghiệp địa phương.

Ông Nguyễn Danh Hùng – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An nhận định rằng, trong bối cảnh các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng gia tăng, việc phụ thuộc quá lớn vào một thị trường tiềm ẩn rủi ro cao. Theo ông, ngành gỗ cần đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, hướng tới các khu vực mới nổi như Trung Đông, Nam Á, châu Phi – nơi nhu cầu vật liệu xây dựng còn lớn nhờ tốc độ đô thị hóa cao.

Ông Nguyễn Tiến Lâm – Phó Chủ tịch Hiệp hội Chế biến gỗ và Lâm sản ngoài gỗ Nghệ An cho biết, cơ cấu sản phẩm gỗ của tỉnh hiện nay chủ yếu tập trung vào các mặt hàng như viên nén, dăm gỗ và gỗ ghép thanh, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng sản lượng. Trong khi đó, gỗ ván bóc (nguyên liệu để sản xuất gỗ dán) chiếm tỷ lệ thấp hơn.

Nghệ An là địa phương có tiềm năng lớn về nguồn nguyên liệu gỗ keo phục vụ chế biến và xuất khẩu. Ảnh: Văn Trường

Dù không xuất khẩu trực tiếp sang thị trường Mỹ, các doanh nghiệp trong tỉnh vẫn chịu tác động gián tiếp khi đối tác gặp khó khăn trong việc đưa hàng vào thị trường này. Trước những biến động thương mại ngày càng phức tạp, ông Lâm nhấn mạnh cộng đồng doanh nghiệp cần đẩy mạnh chế biến sâu, gia tăng giá trị sản phẩm, đồng thời chủ động mở rộng và đa dạng hóa thị trường nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao sức cạnh tranh.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ nghiêm ngặt quy định về xuất xứ, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng. Nhiều vụ kiện phòng vệ thương mại xoay quanh nghi vấn gian lận xuất xứ hoặc trợ cấp. Do đó, doanh nghiệp cần đầu tư bài bản vào hệ thống quản trị, đảm bảo hồ sơ chứng từ rõ ràng nhằm hạn chế rủi ro pháp lý.

Một hướng đi khác là chuyển dịch từ gia công, sản phẩm giá rẻ sang các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Thay vì cạnh tranh chủ yếu bằng giá, doanh nghiệp cần đầu tư công nghệ, thiết kế, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường quốc tế.

Với lợi thế nguồn nguyên liệu rừng trồng ổn định và lực lượng lao động dồi dào, nếu kết hợp với công nghệ hiện đại và chiến lược thị trường linh hoạt, ngành chế biến gỗ Nghệ An hoàn toàn có thể nâng cao sức chống chịu trước biến động thương mại toàn cầu.

Rõ ràng, mức thuế chống bán phá giá sơ bộ gần 195% – và có thể lên tới gần 210% khi cộng thêm thuế chống trợ cấp – là cú sốc lớn đối với ngành gỗ dán Việt Nam. Tuy nhiên, trong thách thức vẫn có cơ hội. Nếu tận dụng thời điểm này để tái cấu trúc thị trường, củng cố quản trị, đa dạng hóa sản phẩm và thị trường xuất khẩu, ngành gỗ Nghệ An không chỉ vượt qua giai đoạn khó khăn trước mắt mà còn có thể xây dựng nền tảng phát triển bền vững, linh hoạt và ít phụ thuộc hơn vào một thị trường duy nhất.