Lan tỏa văn hóa đọc từ chuyển đổi số

Giáo viên Trường Mầm non Tủa Chùa hướng dẫn phụ huynh sử dụng mã QR để đọc sách, truyện cho trẻ tại nhà.

Trong không gian đọc truyện của Trường Mầm non Tủa Chùa, trẻ được làm quen với sách qua lời kể của cô giáo, những trang sách và hình ảnh minh họa gần gũi. Để duy trì hứng thú đọc ngoài giờ học, nhà trường bố trí mã QR tại khu vực đọc truyện ở các lớp, giúp mở rộng hình thức tiếp cận sách bằng học liệu số.

Phụ huynh có thể dùng điện thoại quét mã QR để truy cập video kể chuyện hoặc truyện điện tử có hình ảnh, âm thanh minh họa. Trẻ được nghe kể chuyện, quan sát các nhân vật, nội dung câu chuyện qua hình ảnh, âm thanh. Khi cùng con xem và trao đổi về câu chuyện, phụ huynh có thể khuyến khích trẻ gọi tên nhân vật, trả lời câu hỏi, kể lại những tình tiết đơn giản.

Theo cô giáo Nguyễn Thị Thanh Dịu, ở lứa tuổi nhà trẻ, hoạt động làm quen với sách có vai trò quan trọng trong phát triển ngôn ngữ, khả năng nghe hiểu và giao tiếp. Việc kết hợp sách với truyện điện tử giúp trẻ tiếp cận nội dung bằng nhiều hình thức, tăng sự chú ý và tạo thêm điều kiện để phụ huynh cùng giáo viên hỗ trợ trẻ phát triển ngôn ngữ.

Trẻ tại Trường Mầm non Tủa Chùa làm quen với sách.

Năm học 2026 - 2027, Trường Mầm non Tủa Chùa có 1 điểm chính và 3 phân hiệu, với 1.490 trẻ và 65 lớp. Dựa trên đặc điểm lứa tuổi và điều kiện thực tế, trường lựa chọn cách ứng dụng công nghệ phù hợp, hỗ trợ hoạt động giáo dục và tăng cơ hội tiếp xúc với sách, truyện cho trẻ.

Cô giáo Phan Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết: Việc sử dụng mã QR giúp phụ huynh thuận tiện truy cập các video kể chuyện, truyện điện tử có hình ảnh, âm thanh để cùng con nghe, xem và trò chuyện về nội dung truyện tại nhà. Qua đó, gia đình có thể phối hợp với giáo viên duy trì hoạt động làm quen với văn học, tạo môi trường gần gũi để trẻ phát triển ngôn ngữ và nuôi dưỡng niềm yêu thích sách, truyện ngay từ nhỏ.

Không gian đọc sách tại Trường Mầm non Tủa Chùa được bố trí gần gũi, phù hợp với lứa tuổi của trẻ.

Ở bậc trung học cơ sở, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú (PTDTBT) THCS Mường Pồn lựa chọn ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để đổi mới hình thức giới thiệu sách. Với học sinh, nhất là các em ở lứa tuổi đang hình thành sở thích và nhu cầu tìm hiểu, những cuốn sách về thiên nhiên, con người, lịch sử hay kỹ năng sống dễ thu hút hơn khi nội dung được truyền tải sinh động, gần gũi.

Cán bộ, giáo viên nhà trường đã xây dựng những video ngắn dựa trên nội dung tác phẩm, kết hợp lời dẫn, hình ảnh minh họa và giọng đọc được tạo bằng công nghệ. Những nhân vật, bối cảnh cùng chi tiết tiêu biểu trong sách được thể hiện trực quan, giúp học sinh hình dung khái quát câu chuyện và nhận ra những điểm đáng chú ý trước khi tìm đọc tác phẩm đầy đủ. Video được sử dụng trong giờ đọc thư viện, hoạt động giáo dục và sinh hoạt tập thể, tạo thêm lựa chọn cho giáo viên khi giới thiệu sách. Thay vì chỉ nghe thông tin về tên sách, tác giả và nội dung, học sinh có thể khám phá chủ đề và lựa chọn cuốn sách phù hợp với sở thích.

Cô giáo Vi Thị Ngọc, Trường PTDTBT THCS Mường Pồn cho biết: Việc ứng dụng AI tạo thêm cơ hội để học sinh tiếp cận công nghệ thông qua hoạt động đọc. Sau khi xem video, các em được khuyến khích tìm đọc tác phẩm, tìm hiểu sâu hơn về nhân vật, câu chuyện và những kiến thức liên quan; được trao đổi nội dung, chia sẻ cảm nhận hoặc giới thiệu cuốn sách mình yêu thích. Qua đó, video trở thành cầu nối dẫn học sinh đến với sách, hỗ trợ các em rèn luyện khả năng tiếp nhận thông tin, diễn đạt và tự học.

Học sinh phân hiệu Hua Nguống, Trường Tiểu học Mường Ảng đọc sách tại trường.

Tại phân hiệu Hua Nguống, Trường Tiểu học Mường Ảng, video giới thiệu sách bằng AI được sử dụng để hỗ trợ hoạt động thư viện, nhưng yêu cầu quan trọng là bảo đảm nội dung phù hợp với khả năng tiếp nhận của học sinh tiểu học. Lời dẫn cô đọng, giọng đọc rõ ràng và hình ảnh minh họa giúp các em dễ hình dung tác phẩm, chú ý đến những chi tiết đáng nhớ và có thêm động lực tìm đọc sách.

Theo thầy giáo Ngô Trọng Định, Phó Hiệu trưởng phụ trách Phân hiệu Hua Nguống, để hình thức này phát huy hiệu quả, giáo viên cần kiểm tra kỹ thông tin, hình ảnh do AI hỗ trợ xây dựng, bảo đảm tính chính xác, phù hợp với lứa tuổi và không làm sai lệch tinh thần tác phẩm. Sau khi xem, học sinh được hướng dẫn tìm đọc sách, trao đổi hoặc chia sẻ điều mình yêu thích. Như vậy, công nghệ hỗ trợ quá trình giới thiệu, còn việc đọc và khám phá nội dung vẫn là trọng tâm của hoạt động.

Xe thư viện lưu động đến với học sinh Trường PTDTBT Tiểu học Mường Nhé.

Nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho học sinh vùng cao, Thư viện tỉnh đưa xe thư viện lưu động đến Trường PTDTBT Tiểu học Mường Nhé. Trên xe có nhiều đầu sách cùng máy tính kết nối internet, tạo điều kiện để học sinh vừa đọc sách, vừa làm quen với việc tìm kiếm thông tin trên môi trường số.

Bên chiếc xe thư viện, các em hào hứng chọn những cuốn truyện yêu thích, chăm chú lật giở từng trang sách; một số em ngồi trước máy tính, xem video kể chuyện và tìm hiểu những nội dung mình quan tâm. Với những học sinh còn ít điều kiện tiếp cận sách và tài liệu, mỗi chuyến xe mang đến một không gian đọc gần gũi, giúp các em có cơ hội khám phá những điều mới mẻ qua sách và các nguồn thông tin trên internet.

Em Tạ Quỳnh Mai, lớp 3A6, Trường PTDTBT Tiểu học Mường Nhé chia sẻ: Em rất thích đọc sách, nhất là những truyện có hình ảnh đẹp và câu chuyện về các bạn nhỏ. Có xe thư viện đến trường, em được tự chọn nhiều truyện để đọc. Em còn được xem video và tìm hiểu thêm những điều mình thích trên máy tính. Em mong xe thư viện sẽ đến trường nhiều lần để em được đọc thêm nhiều sách hay.

Học sinh Trường PTDTBT Tiểu học Mường Nhé xem video, đọc truyện trên máy tính tại xe thư viện lưu động.

Việc kết hợp sách in với máy tính và internet đưa chuyển đổi số đến gần hơn với hoạt động thư viện trường học. Bên cạnh nguồn sách được luân chuyển, học sinh có thể tiếp cận tài nguyên thông tin điện tử, từng bước làm quen với việc khai thác thông tin phục vụ học tập.

Đổi mới cách giới thiệu sách, mở rộng nguồn học liệu và ứng dụng công nghệ số đang tạo thêm những con đường để tri thức đến gần hơn với học sinh Điện Biên. Khi các hoạt động đọc được tổ chức phù hợp với điều kiện từng trường, từng cấp học, học sinh có thêm cơ hội tiếp cận sách, chủ động tìm hiểu và chia sẻ kiến thức. Đây là nền tảng để văn hóa đọc được nuôi dưỡng bền vững, góp phần hình thành thói quen tự học và xây dựng môi trường giáo dục thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số.