Mỹ phát triển tên lửa Patriot PAC-3 ACE giá rẻ nhằm giải quyết bài toán thiếu hụt kho đạn

Tập đoàn quốc phòng Lockheed Martin vừa công bố mẫu tên lửa đánh chặn mới mang tên PAC-3 ACE tại triển lãm quân sự AUSA 2026 diễn ra ở Washington. Đây là giải pháp kỹ thuật nhằm hạ giá thành phòng không trong bối cảnh các kho dự trữ đạn dược của Mỹ và đồng minh đối mặt với áp lực tiêu hao lớn trên nhiều chiến trường quốc tế.

Mô hình tên lửa đánh chặn PAC-3 ACE của Lockheed Martin trưng bày tại triển lãm AUSA 2026 ở Washington. Ảnh: Army Recognition

Thay đổi thiết kế để tối ưu chi phí trên biến thể PAC-3 ACE

Tên lửa PAC-3 ACE (Cost-Effective Interceptor) được chế tạo để tiêu diệt máy bay, tên lửa hành trình, thiết bị bay không người lái (UAV) nhóm 3 có khối lượng 25 - 600 kg và tên lửa đạn đạo tầm ngắn. Mẫu vũ khí này lần đầu ra mắt tại triển lãm Farnborough vào tháng 7/2026 với định hướng hạ giá thành xuống dưới một nửa so với biến thể PAC-3 MSE hiện nay.

Theo số liệu ước tính từ Lục quân Mỹ, mỗi quả đạn PAC-3 MSE trong năm tài khóa 2027 có đơn giá khoảng 5,3 triệu USD. Do đó, mục tiêu của PAC-3 ACE là duy trì mức giá dưới 2,65 triệu USD. Nếu tính ở mức giả định 2,5 triệu USD, ngân sách 100 triệu USD có thể mua được 40 quả ACE thay vì 18 quả MSE. Mỗi bệ phóng M903 tiêu chuẩn mang được 12 quả ACE tương tự MSE, và có thể nâng lên 16 quả nếu loại bỏ lớp giáp ngoài của ống phóng.

Để cắt giảm chi phí sản xuất, Lockheed Martin đã tinh giản cấu trúc khí động học và hệ thống động lực của tên lửa. Biến thể ACE sử dụng động cơ nhiên liệu rắn một xung thay vì động cơ hai xung phức tạp của MSE. Tên lửa chuyển sang dùng đầu đạn nổ phá mảnh thay cho phương thức va chạm tiêu diệt trực tiếp (hit-to-kill), đồng thời loại bỏ cụm động cơ điều khiển tư thế ở mũi đạn để thay bằng hệ thống cánh lái cố định và cơ cấu chấp hành phía đuôi.

Mặc dù vẫn giữ lại đầu dò radar chủ động dẫn đường, vùng đánh chặn của PAC-3 ACE bị thu hẹp đáng kể cả về cự li tác chiến lẫn trần bay so với MSE. Tên lửa này không được tối ưu để đánh chặn các loại đạn đạo cơ động cao và bay nhanh như dòng 9M723 thuộc tổ hợp Iskander-M của Nga.

Chiến lược phân tầng đánh chặn và bài toán tiêu hao kho đạn

Việc phát triển dòng đạn giá rẻ xuất phát từ nhu cầu bảo toàn kho vũ khí chiến lược. Các số liệu thống kê cho thấy các đợt đối đầu quân sự quy mô lớn có thể ngốn từ 1.060 đến 1.430 tên lửa Patriot, tương đương khối lượng sản xuất MSE trong 21 đến 28 tháng với năng lực hiện tại khoảng 600 quả mỗi năm. Việc sử dụng tên lửa trị giá hơn 5 triệu USD để bắn hạ các phương tiện bay không người lái giá rẻ gây áp lực kinh tế rất lớn.

Lục quân Mỹ hướng tới thiết lập mô hình lưới lửa phòng không đa tầng. Trong cấu trúc này, PAC-3 ACE phụ trách các mục tiêu bay thông thường và UAV, PAC-3 MSE tập trung đánh chặn tên lửa đạn đạo, còn biến thể PAC-3 Edge được định hướng xử lý các mối đe dọa siêu vượt âm. Kế hoạch sản xuất hàng loạt ban đầu của PAC-3 ACE dự kiến bắt đầu từ năm 2028.

Tổ hợp Iskander-M của Nga phóng tên lửa đạn đạo tại trường bắn Kapustin Yar. Ảnh: Nguồn mở

Tầm quan trọng của cảnh báo sớm trong tác chiến phòng không

Bên cạnh yếu tố đạn đánh chặn, khả năng nhận diện sớm quỹ đạo phóng tên lửa mang tính sống còn đối với các tổ hợp phòng thủ như Patriot. Vừa qua, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết các đối tác đã không cảnh báo sớm trước đợt tập kích bằng 5 tên lửa đạn đạo nhắm vào hạ tầng dân sự tại Kyiv vào ngày 12/10.

Giới chức quân sự giải thích tín hiệu cảnh báo chậm trễ xuất phát từ việc phía Nga sử dụng chủng loại vũ khí có đặc tính bay riêng biệt chứ không phải do gián đoạn chia sẻ tình báo. Hiện tại, mạng lưới phòng thủ Ukraine phụ thuộc vào hệ thống vệ tinh quỹ đạo của Mỹ với cảm biến hồng ngoại có thể phát hiện vệt nhiệt từ động cơ tên lửa đạn đạo ngay khi rời bệ phóng.

Châu Âu chưa sở hữu chòm vệ tinh trinh sát hồng ngoại độc lập tương đương, trong khi radar cảnh giới mặt đất bị giới hạn bởi đường chân trời radar và chỉ phát hiện mục tiêu khi đạn đạo đã đạt độ cao nhất định. Đối với các cuộc tấn công tầm ngắn, việc cảnh báo trễ chỉ vài giây có thể khiến các khẩu đội đánh chặn không kịp nạp phần tử bắn.

Anh giới thiệu tên lửa tấn công Badger Mk1

Cùng thời điểm chạy đua bổ sung năng lực hỏa lực, công ty Cody Aerospace & Defence của Anh đã ra mắt mẫu tên lửa tấn công chiến thuật mặt đất Badger Mk1 tại London. Hệ thống này đi kèm bệ phóng container Abode Mk1 tiêu chuẩn 20 feet có khả năng mang 12 đạn với tổng trọng lượng dưới 20 tấn, tích hợp sẵn radar và trung tâm điều khiển hỏa lực.

Tên lửa tấn công chiến thuật Badger Mk1 của Cody Aerospace & Defence được giới thiệu tại hội nghị Apex Europe ở London. Ảnh: Cody Aerospace & Defence

Badger Mk1 đạt tầm bay từ 110 đến 160 km, tốc độ tối đa Mach 3 và trang bị đầu đạn khối lượng 100 kg. Đầu dò đa chế độ giúp tên lửa đạt sai số vòng tròn xác suất (CEP) dưới 5 m. Cody cam kết thời gian sản xuất và bổ sung tên lửa chỉ trong 12 tháng kể từ khi ký hợp đồng, ngắn hơn đáng kể so với chu kỳ cung ứng trung bình 36 tháng của thị trường.

Mặc dù sở hữu thông số cạnh tranh, dự án Badger Mk1 vẫn cần 18 đến 24 tháng thử nghiệm sau khi hoàn tất huy động vốn, dự kiến giao đợt đạn đầu tiên vào năm 2029. Khả năng tích hợp vũ khí này lên tổ hợp phóng loạt M270A2 của lục quân Anh hiện vẫn chưa được kiểm chứng thực tế.