'Nâng bước' di sản từ không gian số

Bảng tra cứu mã QR Code thông tin về Khu lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc do Ban Thanh niên Công an tỉnh Hưng Yên triển khai, giúp người dân và du khách dễ dàng truy cập thông tin chính thống. Ảnh: Đinh Văn Nhiều/TTXVN

Nếu như trước đây, việc tiếp cận nguồn thông tin đầy đủ và chính thống về các giá trị này không phải lúc nào cũng dễ dàng. Nay nhờ sự bứt phá của công nghệ thông tin và chuyển đổi số, khoảng cách ấy đang dần bị xóa nhòa. Tỉnh Hưng Yên đang mạnh mẽ đưa di sản lên không gian số, giúp người dân tiếp cận nhanh chóng, chuẩn xác và lan tỏa kịp thời những giá trị văn hóa quê hương.

Nghị quyết 57 'đánh thức' lịch sử, địa chỉ đỏ

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tỉnh Hưng Yên đã nhanh chóng đưa công nghệ thông tin vào nhiều lĩnh vực đời sống, trong đó có công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Các di tích, hiện vật không còn bị "đóng khung" trong các không gian trưng bày truyền thống mà đã vươn mình đến gần hơn với công chúng mọi lúc, mọi nơi.

Là một người yêu văn hóa Phố Hiến xưa, anh Nguyễn Tất Thắng (trú tại phường Xuân Phương, Hà Nội) đã có những trải nghiệm hoàn toàn mới mẻ khi đến thăm Bảo tàng Hưng Yên. Thay vì chỉ ngắm nhìn hiện vật qua tủ kính, anh Thắng đã tự tay thực hiện thao tác quét mã QR bằng chiếc điện thoại thông minh để tra cứu và "đánh thức” lịch sử. Chỉ với vài thao tác chạm nhẹ trên màn hình, toàn bộ thông tin chi tiết về các bảo vật, hiện vật nổi tiếng như trống đồng Động Xá, quan tài thời kỳ văn hóa Đông Sơn, tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn hay bệ tượng Phật đá hoa sen ở chùa Hương Lãng... đều hiện lên sống động, cung cấp đầy đủ thông tin về quá trình khai quật, lưu giữ, phục chế cũng như niên đại hình thành, khiến anh Thắng vô cùng ưng ý.

Mã QR Code gắn kèm các hiện vật trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Hưng Yên giúp du khách dễ dàng tra cứu thông tin chi tiết bằng thiết bị di động. Ảnh: Đinh Văn Nhiều/TTXVN

Chia sẻ về trải nghiệm của mình, anh Thắng cho biết việc đến bảo tàng không phải lúc nào cũng có thể gặp gỡ nhân viên hướng dẫn để hỏi thông tin. Do đó, việc số hóa các di vật, cổ vật tại Bảo tàng Hưng Yên mang lại sự tiện lợi vô cùng lớn, cung cấp thêm nhiều hình ảnh và tư liệu kịp thời, đáp ứng hoàn hảo xu thế phát triển của xã hội hiện đại.

Dưới góc độ quản lý, ông Vũ Nguyên Lý, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Hưng Yên khẳng định, trước yêu cầu đưa di sản đến gần hơn với công chúng, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh đã chỉ đạo bảo tàng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa các di vật, hiện vật đang lưu giữ. Công việc này càng được triển khai quyết liệt và nhanh chóng hơn khi có Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị. Bảo tàng Hưng Yên đang đặt mục tiêu tiến tới số hóa 100% các hiện vật đang được trưng bày, phục vụ công tác nghiên cứu và tham quan của công chúng.

Không chỉ dừng lại ở các bảo tàng, công cuộc chuyển đổi số văn hóa tại Hưng Yên còn ghi dấu ấn mạnh mẽ tại các "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cách mạng. Tại Khu lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc, tuổi trẻ Công an tỉnh Hưng Yên đã thực hiện một công trình thanh niên vô cùng ý nghĩa nhằm tri ân nữ tướng xứ nhãn lồng – người đã anh dũng hy sinh ở tuổi 20 để bảo vệ Tổ quốc. Toàn bộ thông tin về quá trình hoạt động cách mạng của bà đã được số hóa thành công. Tại Nhà trưng bày, cán bộ, chiến sĩ, nhân dân và du khách dễ dàng tra cứu thông tin chỉ bằng cách quét mã QR.

Cán bộ Công an tỉnh Hưng Yên giới thiệu, hướng dẫn các đại biểu trải nghiệm tra cứu thông tin số hóa qua mã QR Code tại Khu lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc tại xã Xuân Trúc. Ảnh: Đinh Văn Nhiều/TTXVN

Hệ thống số hóa tại đây còn được tích hợp hình ảnh toàn cảnh 360 độ, giới thiệu tổng quan về khuôn viên Khu lưu niệm, các hạng mục công trình, thân thế, cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc, cùng các tài liệu, hình ảnh và hiện vật tiêu biểu đang trưng bày.

Trong một sáng mùa Thu, nhân kỷ niệm Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, Ban liên lạc Hội Cựu nữ Công an đã về dâng hương và tham quan Khu lưu niệm. Sau khi đi một vòng tham quan, Đại tá Nguyễn Thị Lê Liên, Trưởng ban Liên lạc nữ công an hưu trí (Bộ Công an) đã dùng điện thoại quét mã QR tại phòng trưng bày hiện vật của nữ anh hùng. Trong chớp mắt, từng dòng tư liệu hiện lên màn hình, đưa bà Liên trở lại những năm tháng lịch sử của năm 1930 – thời điểm nữ anh hùng Bùi Thị Cúc tham gia cách mạng.

Nhận xét về mô hình, bà Nguyễn Thị Lê Liên bày tỏ: "Việc số hóa một số thông tin của nữ anh hùng là rất có ý nghĩa, giúp chúng tôi rất tiện lợi tra cứu, hiểu rõ hơn về di tích cũng như cuộc đời và sự hy sinh anh dũng của nữ chiến sĩ công an".

Hệ thống số hóa tích hợp hình ảnh 360 độ giới thiệu toàn cảnh Khu lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc. Ảnh: Đinh Văn Nhiều/TTXVN

Cùng chung nhịp đập số hóa, từ đầu năm 2025, Đoàn Thanh niên xã Nghĩa Trụ (huyện Văn Giang) đã đi đầu toàn tỉnh trong việc số hóa các "địa chỉ đỏ" tại địa phương, bao gồm: Nhà truyền thống xã Nghĩa Trụ, Nhà lưu niệm đồng chí Lê Văn Lương và Nhà tưởng niệm liệt sĩ Tô Hiệu. Các công trình số hóa này đều sử dụng ứng dụng quét mã QR, chuyển đổi toàn bộ tài liệu, hình ảnh lịch sử thành dữ liệu số.

Bí thư Đoàn xã Nghĩa Trụ Nguyễn Hải Anh chia sẻ, việc làm không chỉ giúp tiết kiệm kinh phí đáng kể trong công tác tuyên truyền, giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ, mà còn thể hiện tư duy đổi mới, sáng tạo của thanh niên địa phương trong việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, góp phần quảng bá mạnh mẽ các di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn xã đến bạn bè gần xa.

Dành nguồn lực lớn cho khoa học công nghệ

Những mô hình trên minh chứng bức tranh tổng thể của toàn tỉnh Hưng Yên trong việc số hóa. Theo thống kê, tỉnh hiện đã số hóa thành công 66 di tích xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt và cấp quốc gia, cùng 120 di tích cấp tỉnh bằng các hình thức như thực tế ảo 360, mã QR và nhiều công cụ số hiện đại khác.

Tuy nhiên, trước nhu cầu thưởng thức và nghiên cứu văn hóa ngày càng cao của xã hội, công tác số hóa đòi hỏi phải tiếp tục tăng tốc, đổi mới mạnh mẽ hơn nữa. Theo đó, tỉnh ưu tiên số hóa các lĩnh vực trọng điểm như di tích, hiện vật bảo tàng, thư viện..., hướng tới là số hóa 100% các di tích trên địa bàn. Ngay trong năm 2026, tỉnh phấn đấu hoàn thành việc số hóa 100% các di tích xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt, cấp quốc gia và 100% di sản văn hóa phi vật thể thuộc Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Ngay sau khi kế hoạch của tỉnh được ban hành, các ban ngành, đoàn thể đã nhanh chóng xây dựng chương trình hành động.

Du khách có thể tra cứu thông tin hiện vật qua mã QR Code trên điện thoại thông minh tại Bảo tàng tỉnh Hưng Yên. Ảnh: Đinh Văn Nhiều/TTXVN

Đại úy Trần Hoàng Quân, Phó trưởng Ban Thanh niên Công an tỉnh Hưng Yên cho biết, thời gian tới, thanh niên Công an tỉnh sẽ tiếp tục nâng cấp hệ thống số hóa tại Nhà tưởng niệm liệt sĩ Bùi Thị Cúc bằng cách gắn thêm các đường link bài viết, bài báo chuyên sâu về liệt sĩ vào mã QR. Bên cạnh đó, lực lượng đoàn viên thanh niên công an cũng sẽ tiến hành số hóa Nhà truyền thống và thư viện Công an tỉnh, tạo ra phương thức tiếp cận thông tin hiện đại cho cán bộ, chiến sĩ.

Còn ông Vũ Nguyên Lý, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Hưng Yên tiết lộ, đơn vị đang hướng tới xây dựng mô hình "bảo tàng ảo" nhằm góp phần giúp người dân thuận tiện hơn trong việc tìm hiểu, cảm nhận và lan tỏa giá trị di sản của quê hương Hưng Yên văn hiến mọi lúc.

Theo ông Phạm Văn Nghiêm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Hưng Yên lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, đưa khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chủ yếu, một trong ba đột phá phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới. Năm 2026, tỉnh Hưng Yên dự kiến bố trí 3% tổng dự toán chi ngân sách địa phương cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nguồn lực cùng với những nỗ lực đổi mới trong công tác số hóa từ từng cơ quan, đơn vị cho thấy một hướng đi đúng đắn và tầm nhìn chiến lược mà tỉnh Hưng Yên đang theo đuổi. Khi công nghệ số “bước vào” không gian di sản sẽ hình thành nên các sản phẩm văn hóa đặc trưng, thấm sâu hơn vào đời sống cộng đồng.