Nền tảng vi mô cho ổn định vĩ mô

Ngày 12-10, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển trao giải Nobel Kinh tế 2026 cho hai nhà kinh tế học người Mỹ Robert E. Hall và Michael Woodford, ghi nhận công trình xây dựng nền tảng kinh tế vi mô cho chính sách ổn định kinh tế vĩ mô.

Thông điệp cốt lõi của họ đơn giản: muốn biết một chính sách tác động ra sao đến nền kinh tế, hãy bắt đầu từ cách mỗi gia đình quyết định chi tiêu và mỗi doanh nghiệp quyết định giá cả.

Chỉ một tuần sau, giữa nghị trường Quốc hội, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang khẳng định “cần chắt chiu nguồn lực, những thành tố góp phần tạo nên tăng trưởng hai chữ số”.

Một thành tố quan trọng này chính là sức mua của hàng triệu gia đình đang sinh sống, mưu sinh trên mảnh đất này. Bởi tăng trưởng được dệt nên từ vô vàn quyết định lớn nhỏ mỗi ngày: một bà mẹ ở chợ Bà Chiểu cân nhắc mua thêm cho con bộ quần áo mới đón tết; một người thợ hồ ở Thủ Đức quyết định đưa cả nhà đi ăn tô hủ tiếu cuối tuần; một đôi vợ chồng trẻ thuê trọ ở Gò Vấp bàn nhau thay chiếc tủ lạnh đã qua sử dụng.

Những quyết định ấy chỉ thành hiện thực khi người ta có tiền trong túi, hoặc ít ra là tin rằng mình sẽ có. Câu hỏi “tiền đâu” đã được TPHCM trả lời từ trước, bằng một cách lặng lẽ, bền bỉ: gỡ bớt những khoản chi bắt buộc vẫn đè nặng lên ngân sách mỗi gia đình.

Ở lĩnh vực y tế, thành phố thanh toán toàn bộ khoản cùng chi trả chi phí khám bệnh, chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế cho các nhóm thụ hưởng theo nghị quyết đặc thù, đồng thời hỗ trợ thêm chi phí ngoài bảo hiểm cho người mắc bệnh hiểm nghèo.

Học sinh và người từ 65 đến dưới 75 tuổi chưa được hưởng chính sách khác đều được ngân sách đóng thay toàn bộ, nghĩa là có thẻ bảo hiểm y tế hoàn toàn miễn phí, với kinh phí hơn 2.000 tỷ đồng cho trên 2,7 triệu người. Thành phố còn triển khai khám sức khỏe, sàng lọc miễn phí cho khoảng 15 triệu người dân tại 168 phường, xã, đặc khu.

Ở lĩnh vực giao thông, lần đầu tiên TPHCM miễn phí hoàn toàn vé xe buýt trên quy mô toàn thành phố, với kinh phí dự kiến khoảng 665 tỷ đồng cho 6 tháng cuối năm 2026…

Mỗi chính sách, nhìn riêng lẻ, có thể chỉ giúp một gia đình tiết kiệm vài trăm ngàn hay vài triệu đồng, nhưng nhân lên với hàng triệu hộ, đó là nguồn sức mua không nhỏ vừa được giải phóng.

Đồng tiền không phải chi cho viện phí, tàu xe sẽ quay trở lại thị trường, chuyển thành bữa ăn ngon hơn, món đồ tiêu dùng mới, buổi học thêm hay một chuyến đi chơi. Đó không chỉ là an sinh mà còn là cách đầu tư khôn ngoan vào sức cầu của nền kinh tế.

Từ khởi đầu đó, chương trình kích cầu cuối năm tiến thêm một bước. Thành phố sẽ tận dụng thương mại điện tử, thanh toán số, phiếu quà tặng/giảm giá số để người tiêu dùng có thể mua trước, trả sau trong dịp cuối năm - một thay đổi đáng kể so với trước đây.

Cùng một hướng tiếp cận, thành phố khuyến khích doanh nghiệp chi thưởng tết ngay trong tháng 11 và 12, để người lao động kịp mua sắm khi giá cả còn dễ chịu. Song hành với đó là chuỗi hoạt động giải trí, du lịch sôi động, từ những đêm nhạc lớn đến việc khách sạn điều chỉnh giá phòng để níu chân du khách.

Như vậy, câu hỏi “tiền đâu” đang được thành phố trả lời từ 3 phía: giảm chi bắt buộc thông qua một số chính sách an sinh; đưa thu nhập sớm về gia đình qua khoản thưởng tết; mở rộng khả năng chi trả bằng hình thức mua trước trả sau.

Trên hết, nền tảng vẫn phải là việc làm ổn định, thu nhập tăng đều, chi phí sinh hoạt hợp lý và lãi suất vừa phải. Ở đó, những chương trình tín dụng tiêu dùng nên được thiết kế minh bạch về phí, hạn mức tương xứng với thu nhập của khách hàng.

Khi mỗi gia đình bớt nỗi lo viện phí, chi phí đi lại và thêm khả năng sắm sửa dịp cuối năm, hàng triệu quyết định chi tiêu nhỏ bé sẽ hợp lại thành một động lực tăng trưởng lớn.

Kinh tế chỉ thật sự thịnh vượng khi mỗi gia đình, mỗi người dân thịnh vượng.