Ngư dân An Giang: Hiểu luật để giữ sinh kế từ biển

Đưa pháp luật theo những chuyến ra khơi

Sau khi An Giang và Kiên Giang hợp nhất, tỉnh An Giang mới có vùng biển rộng lớn cùng hệ thống đảo, quần đảo trên Vịnh Thái Lan. Ba đặc khu Phú Quốc, Kiên Hải và Thổ Châu cùng các địa bàn ven biển như Rạch Giá, Hà Tiên, Kiên Lương... tạo nên một vùng kinh tế biển quan trọng, nơi khai thác, nuôi trồng thủy sản và các dịch vụ gắn với biển là sinh kế của đông đảo người dân.

Quy mô đội tàu cũng đặt ra yêu cầu lớn đối với công tác quản lý. Đến giữa năm 2026, toàn tỉnh có trên 10.900 tàu cá đăng ký. Trong đó, hơn 3.500 tàu thuộc diện phải lắp thiết bị giám sát hành trình (VMS). Phía sau những con số ấy là hàng nghìn chủ tàu, thuyền trưởng, ngư phủ và gia đình có cuộc sống gắn trực tiếp với mỗi chuyến ra khơi.

Với họ, một chuyến đi biển giờ đây không chỉ cần kinh nghiệm về thời tiết, luồng cá và ngư trường. Giấy phép khai thác, đăng ký, đăng kiểm, nhật ký khai thác, thiết bị giám sát hành trình, ranh giới vùng biển... đều là những quy định người làm nghề phải nắm chắc.

Bởi vậy, tuyên truyền pháp luật cho ngư dân từ lâu đã được các lực lượng chức năng trên địa bàn đặc biệt chú trọng. Trước thời điểm hợp nhất hai tỉnh, cán bộ, chiến sĩ BĐBP tỉnh Kiên Giang đã xuống tận bến, lên tàu, gặp trực tiếp chủ phương tiện, thuyền trưởng và ngư phủ để tuyên truyền Luật Thủy sản và các quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Bộ đội Biên phòng lên tàu, gặp trực tiếp chủ phương tiện và ngư dân để tuyên truyền phổ biến pháp luật. Ảnh: Thu Hiền

Tại xã An Sơn, huyện Kiên Hải trước đây (nay thuộc đặc khu Kiên Hải, tỉnh An Giang), từ năm 2024 đến nay, Đồn Biên phòng Nam Du đã phối hợp tổ chức 8 cuộc họp dân với hơn 1.000 lượt người tham dự; cấp phát hơn 2.000 tài liệu, tờ rơi, thư ngỏ, văn bản pháp luật và thực hiện trên 30 lượt đến từng hộ gia đình.

Sau sáp nhập, cách tuyên truyền sát người dân tiếp tục được các lực lượng của tỉnh An Giang triển khai.

Theo đó, trong tháng 8/2026, tại đặc khu Kiên Hải, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy An Giang tổ chức tuyên truyền về Luật Cảnh sát biển Việt Nam và các quy định về chống khai thác IUU cho hơn 200 cán bộ, chủ tàu và ngư dân. 

Tại Phú Quốc, Trạm Kiểm soát Biên phòng Rạch Đầm thuộc Đồn Biên phòng Cửa khẩu cảng An Thới còn mở thêm những kênh tiếp nhận thông tin mới. Bên cạnh tuyên truyền trực tiếp trong quá trình kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến, đơn vị sử dụng mã QR và hòm thư điện tử để ngư dân có thể cung cấp thông tin liên quan đến hành vi khai thác IUU.

An Giang đã và đang áp dụng các cách thức tuyên truyền đa dạng, với mục tiêu đưa pháp luật đến gần nhất với người trực tiếp sống và làm nghề trên biển.

Hiểu luật để giữ sinh kế từ biển

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển mạnh trong quản lý nghề cá của An Giang. Đến ngày 30/7, 10.907/10.907 tàu cá đã đăng ký được cập nhật đầy đủ thông tin tàu và chủ tàu trên Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase). Tỷ lệ tàu còn hạn giấy phép khai thác đạt 95,99%; đối với nhóm tàu từ 12m trở lên, tỷ lệ còn hạn đăng kiểm đạt 90,85%.

Trong 3.551 tàu thuộc diện bắt buộc lắp VMS, 3.542 tàu đã hoàn thành, đạt trên 99,7%. Những tàu còn lại được lập hồ sơ, theo dõi tại nơi neo đậu và không được tham gia hoạt động khai thác khi chưa đáp ứng điều kiện.

Trước đó, từ tháng 5/2026, An Giang ban hành chính sách hỗ trợ ngư dân nâng cấp, thay thế thiết bị VMS. Chủ tàu đủ điều kiện được hỗ trợ 50% chi phí thực tế để nâng cấp thiết bị, tối đa 5 triệu đồng/tàu; trường hợp thay thiết bị được hỗ trợ tối đa 11 triệu đồng/tàu. Chính sách được thực hiện đến hết năm 2026.

Tại đặc khu Kiên Hải, chính quyền phối hợp với các Đồn, Trạm Kiểm soát Biên phòng vừa hướng dẫn chủ tàu đăng ký hỗ trợ, vừa kiểm tra tình trạng VMS và lịch sử chấp hành pháp luật. Việc hỗ trợ vì thế đi cùng với một điều kiện rõ ràng: chủ tàu không vi phạm khai thác IUU, không vượt ranh giới vùng biển và không cố ý vô hiệu hóa thiết bị giám sát.

Bộ đội Biên phòng hướng dẫn ngư dân ứng dụng chuyển đổi số. Ảnh: Thu Hiền

Cách làm này tạo ra sự gắn kết giữa hỗ trợ sinh kế và trách nhiệm chấp hành pháp luật. Ngư dân được hỗ trợ để giảm một phần chi phí đầu tư thiết bị, nhưng đồng thời phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của người khai thác thủy sản.

Bên cạnh đó, tỉnh An Giang đang từng bước giải quyết bài toán sinh kế của ngư dân theo hướng không chỉ dựa vào khai thác. Tỉnh đang xây dựng Đề án chuyển đổi nghề cho ngư dân, đồng thời thúc đẩy nuôi biển trở thành một hướng sinh kế quan trọng, trong đó Kiên Hải và Phú Quốc là những địa bàn trọng điểm; cùng với các khu vực Hòn Nghệ, Tiên Hải và vùng biển Kiên Lương, từng bước mở rộng các mô hình nuôi thủy sản theo hướng ứng dụng công nghệ cao, giảm áp lực lên khai thác tự nhiên.

Tại Kiên Hải, định hướng đào tạo nghề giai đoạn 2026-2030 cũng đặt trọng tâm vào kinh tế biển, du lịch, logistics, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số, hướng tới giúp người lao động có việc làm hoặc tự tạo việc làm sau đào tạo.

Từ quản lý chặt hoạt động khai thác, hỗ trợ ngư dân duy trì thiết bị giám sát hành trình đến chuyển đổi nghề, phát triển nuôi biển và đào tạo kỹ năng mới, An Giang đang từng bước tổ chức lại sinh kế cho cộng đồng ven biển, hải đảo. Trong quá trình đó, hiểu và tuân thủ pháp luật là điều kiện để người dân tiếp tục bám biển một cách an toàn, có trách nhiệm; đồng thời chủ động lựa chọn những phương thức sinh kế phù hợp khi nguồn lợi khai thác ngày càng chịu nhiều sức ép.

Có thể tin tưởng rằng, khi sinh kế được đặt trên nền tảng của hiểu biết pháp luật, khai thác có trách nhiệm và khả năng thích ứng với sự thay đổi của nghề biển, ngư dân An Giang sẽ từng bước ổn định cuộc sống và hướng tới giảm nghèo bền vững./.