Nhớ một thời tát nước chống hạn

Các công trình thủy lợi được đầu tư xây dựng đảm bảo nguồn nước tưới cho sản xuất nông nghiệp -Ảnh: Thanh Trúc

Đối với nước dùng cho sinh hoạt thì mọi gia đình trong làng còn có thể tích trữ được trong các bể chứa vào mùa mưa rồi dùng dần qua mấy tháng mùa hạn. Nhưng đối với cây cối, mùa màng thì quả là khó khăn, khi mà nguồn nước tích trữ ở các khu hồ chứa, các con suối, sông chỉ đủ dùng cho vài tháng đầu mùa hạn, còn mấy tháng tiếp theo thì trở nên khô khát đến cạn kiệt nguồn nước. Chính vì không chủ động được nguồn nước tưới tiêu vào mùa khô hạn như vậy nên làng quê tôi cũng như hết thảy các làng quê khác trong vùng bán sơn địa rộng lớn này đều luôn xảy ra tình trạng mùa màng thất bát, mà khi mùa màng thất bát thường kéo theo cái nghèo, cái đói đeo đẳng dân làng triền miên.

Ngày tôi còn nhỏ, hễ cứ tới mùa hạn là dân cả làng, cả xã lại kéo nhau ra đồng để tát nước chống hạn cho lúa và các loại cây rau màu. Nhà tôi neo người, trong lúc đó mẹ nhận làm trên một mẫu ruộng của HTX, vì thế mấy anh chị em chúng tôi phải thường xuyên phụ giúp bố mẹ các công việc lặt vặt của nhà nông, trong đó có việc ra đồng để tát nước chống hạn. Ngay khu đồng xã tôi có một cái hồ chứa nước rộng chừng vài héc ta và nó được tích nước từ mấy con suối nhỏ chảy từ trên núi xuống, vì thế mà vài tháng đầu mùa khô còn có nước để tưới tắm cho mùa màng. Lúc đó, xung quanh cái hồ nước ấy có tới cả vài trăm chiếc gàu xòng, gàu dây được bắc lên để tát nước. Hầu như nhà nào cũng ra hồ tát nước bởi chỉ cần vài ngày ruộng không được cung cấp nước là sẽ có nguy cơ lúa, đậu đỗ, ngô... bị chết khô.

Không khí lao động tát nước chống hạn cho mùa màng trong những tháng mùa khô ở làng tôi luôn tất bật và nhộn nhịp. Không chỉ ban ngày, ban đêm cảnh tát nước vẫn diễn ra vì nhiều hộ tát ngày chưa đủ nên tranh thủ tát đêm. Gia đình tôi vẫn thường phải tát nước đêm như vậy vì mẹ tôi sức khỏe yếu, không thể chịu được cái nắng gay gắt có khi lên tới gần 40 độ C. Khi ánh nắng còn nhạt là mẹ đã dừng công việc để về nhà nghỉ ngơi, đợi chiều mát lại ra đồng tát nước tiếp. Nhiều hôm, chúng tôi theo ba mẹ đi tát nước từ chiều tối cho tới tận quá nửa đêm mới trở về nhà. Người dân quê tôi vào mùa khô hạn nhà nào cũng luôn vất vả với công việc tát nước như vậy, bởi nếu không nỗ lực bỏ công sức để cứu cây trồng thì chắc chắn sẽ rơi vào cảnh ruộng nhà thất thu và cái đói, cái nghèo bủa vây.

Việc tát nước chống hạn đều dùng sức người, phương tiện chủ yếu dùng để tát nước là gàu được đan bằng nan tre, có 2 loại là gàu giai và gàu dây. Ngày mới tập đứng gàu dây tát nước, tôi cũng chỉ bỡ ngỡ độ vài bữa rồi sau đó thành thạo ngay. Bước qua tuổi lên 10, tôi đã là lao động chính trong các buổi đi tát nước chống hạn cùng ba mẹ.

Năm tháng qua đi, xã hội càng phát triển nên cuộc sống của người dân quê tôi cũng dần đổi mới, nhất là công việc tát nước chống hạn cũng không còn cơ cực, vất vả như ngày tôi còn nhỏ. Hạn thì vẫn vậy, vẫn khô khát định kỳ mấy tháng trong năm nhưng cây cối, mùa màng luôn được tưới tắm bằng dòng nước mát của máy bơm chạy điện, chạy dầu. Sức người được giải phóng, chỉ cần một máy bơm nhỏ, vài cuộn ống dây dẫn nước thì một người cũng có thể tưới nước cho cả vạt ruộng rộng tới mấy sào trong ngày (trước đây phải cần tới cả chục người trong vài ngày mới làm nổi).

Mỗi lần có dịp đi qua những vùng đất vào mùa khô khát, thấy sự tất bật, vất vả của người dân trong việc tìm kiếm nguồn nước cho cây trồng và vật nuôi, tôi thấu hiểu và cảm thông với nỗi khổ của họ. Vì tuổi thơ tôi cũng đã phải đổ biết bao mồ hôi cho công việc tát nước chống hạn cứu mùa màng...