Nỗ lực số hóa vùng trồng

Những ngày vừa qua, không khí triển khai các giải pháp thích ứng với EUDR trên cây cà phê và cao su tại tỉnh Quảng Trị diễn ra khẩn trương. Thực hiện các chỉ đạo quyết liệt của UBND tỉnh, hệ thống chính trị từ cấp tỉnh đến cơ sở đã vào cuộc với trách nhiệm cao nhất nhằm bảo vệ uy tín và thị trường xuất khẩu nông sản trước những tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường châu Âu.

Bà Nguyễn Hồng Phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, điểm sáng trong công tác triển khai là việc các địa phương đã lồng ghép hiệu quả việc rà soát vùng trồng cà phê theo yêu cầu của EUDR vào “Chiến dịch 30 ngày” cấp mã số vùng trồng theo Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP. Nhờ đó, nguồn lực được tập trung tối đa, tránh trùng lặp thông tin và bảo đảm tính đồng bộ của cơ sở dữ liệu.

Thu thập dữ liệu vị trí vườn cà phê ở xã Hướng Phùng - Ảnh: Đ.H

Tại các địa phương, tổ công tác cấp xã cùng lực lượng khuyến nông viên, kiểm lâm địa bàn và các hợp tác xã đã bám sát cơ sở, trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng công cụ kỹ thuật số như phần mềm Open Foris Ground để kê khai tọa độ và thông tin lô canh tác. Sự chủ động này không chỉ giúp minh bạch hóa nguồn gốc xuất xứ mà còn khẳng định ý thức trách nhiệm của người nông dân trong chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu.

Tại xã Hướng Phùng, địa phương có diện tích cà phê lớn nhất trong nhóm rà soát, việc xác định tọa độ từng lô sản xuất được triển khai gắn với tuyên truyền cho người dân về yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Đến nay, xã Hướng Phùng đã hoàn thành thu thập tọa độ và số hóa vùng sản xuất cà phê với 2.261 lô.

Ông Phan Ngọc Long, Phó Chủ tịch UBND xã Hướng Phùng cho biết, việc xác định tọa độ địa lý và cung cấp thông tin lô trồng là điều kiện để xác minh nguồn gốc vùng trồng trước khi xuất khẩu, qua đó phục vụ yêu cầu đưa sản phẩm cà phê vào thị trường EU. Vì vậy, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nắm được yêu cầu xây dựng dữ liệu vùng trồng; đồng thời vận động bà con tập trung canh tác trên những thửa đất, lô đất không liên quan đến đất rừng, không xâm lấn đất rừng.

Nếu dữ liệu vùng cà phê bước đầu hoàn thiện tại các vùng trồng, thì đối với cao su tiểu điền, tiến độ hiện còn ở giai đoạn đầu. Đến nay, mới có 19/33 xã có báo cáo cung cấp thông tin dữ liệu vùng trồng phục vụ triển khai EUDR với 924/9.320ha được thu thập tọa độ, đạt 9,9%.

Trong đó, một số địa phương có diện tích rà soát cao như: Vĩnh Linh đạt 248,926/345,736 ha (72%); Trường Phú đạt 261,11/341,92ha (76,4%); Phong Nha đạt 166,97/166,97ha (100%); Gio Linh đạt 148,8/426,1ha (34,9%); Bến Hải đạt 66,9865/83,9362ha (79,8%); Đông Trạch đạt 12,65/12,65ha (100%); Đồng Sơn đạt 10,97/10,97ha (100%); Quảng Trị đạt 6,82/6,82ha (100%) và Minh Hóa đạt 1,1/1,1ha (100%).

Hiện tại, sở đang khẩn trương phối hợp với các địa phương rà soát phần diện tích cao su còn lại, bổ sung thông tin còn thiếu, chuẩn hóa dữ liệu và từng bước phân loại vùng sản xuất theo mức độ, sẵn sàng đáp ứng yêu cầu EUDR.

Việc thực thi EUDR giúp nâng cao vị thế ngành gỗ Quảng Trị trên trường quốc tế - Ảnh: Đ.H

Dù đạt được những kết quả đáng ghi nhận, song hành trình “về đích” EUDR của cây cà phê và cao su tại Quảng Trị còn gặp nhiều khó khăn, cần được tháo gỡ kịp thời.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, công tác thu thập, chuẩn hóa, kiểm tra và xác nhận dữ liệu vùng sản xuất  tại một số địa phương vẫn còn lúng túng do thiếu quy trình chuẩn xuyên suốt từ khâu cơ sở đến khâu kiểm tra và sử dụng dữ liệu phục vụ chuỗi cung ứng xuất khẩu. Thêm vào đó, cán bộ cấp xã vẫn còn tâm lý thận trọng vì chưa có hướng dẫn thống nhất về nền tảng dữ liệu chính thức được sử dụng lâu dài, khiến việc thu thập trên nhiều phần mềm khác nhau gây mất thời gian.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hồng Phương, cán bộ cơ sở hiện nay rất cần một quy trình thống nhất từ trên xuống dưới. Việc thiếu vắng một công cụ dùng chung chính thức khiến cán bộ cơ sở vừa làm, vừa dò dẫm, loay hoay giữa nhiều phần mềm khác nhau, trong khi thời gian đến mốc thực thi của EUDR ngày một cận kề.

Một thách thức khác là việc đối chiếu các vùng sản xuất cà phê, cao su với dữ liệu ranh giới rừng để chứng minh không liên quan đến mất rừng, suy thoái rừng đòi hỏi phải có dữ liệu nền thống nhất, độ chính xác cao, trong khi địa phương hiện vẫn đang rất cần sự hỗ trợ chuyên sâu từ Trung ương. Bên cạnh đó, một bộ phận diện tích cây trồng của người dân chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cũng tạo ra những điểm nghẽn pháp lý cần tháo gỡ.

Trước những vướng mắc đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã kiến nghị Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sớm hướng dẫn thống nhất quy trình thực hiện EUDR, phân định rõ trách nhiệm của các bên liên quan trong quá trình thực hiện. Đồng thời, địa phương cũng đề nghị sớm công bố nền tảng cơ sở dữ liệu chính thức dùng chung cho cả nước, hỗ trợ kết nối dữ liệu chuyên ngành để phục vụ kiểm tra, xác minh và đánh giá rủi ro theo yêu cầu EUDR.  Mở các lớp tập huấn chuyên sâu cho cán bộ thực hiện để xử lý các tình huống phát sinh như dữ liệu chồng lấn, sai lệch hay thiếu hụt hồ sơ pháp lý về đất đai cho người dân trong quá trình thực hiện.

Thời gian đến mốc thực thi Quy định EUDR vào cuối năm 2026 không còn dài. Với sự chỉ đạo quyết liệt, sát sao của UBND tỉnh, sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị từ cơ sở cùng ý thức tự giác của người nông dân, tỉnh Quảng Trị đang dốc toàn lực vượt qua mọi “nút thắt” kỹ thuật, chuẩn bị các điều kiện vững chắc để giữ vững thị trường xuất khẩu nông sản bền vững tại châu Âu.

Việc hoàn thiện hệ thống dữ liệu vùng trồng sẽ là cơ sở quan trọng để Quảng Trị xây dựng bản đồ hiện trạng, phân vùng rủi ro cho diện tích cà phê và cao su, qua đó tạo bằng chứng xác thực về nguồn gốc minh bạch và cam kết không gây mất rừng của sản phẩm, hướng tới xây dựng mã số vùng trồng và đáp ứng yêu cầu EUDR.