Phát triển xã hội số phải lấy con người làm trung tâm

Kết quả Hội thảo góp phần bổ sung những luận cứ khoa học và thực tiễn về xã hội số. Ảnh: Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Đây là những vấn đề được các chuyên gia, nhà khoa học nêu tại Hội thảo khoa học quốc gia “Xã hội số: Những vấn đề lý luận và thực tiễn”, diễn ra mới đây tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm).

Theo TS. Đinh Thị Mai, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó công nghệ số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà ngày càng trở thành một phần của môi trường sống, hạ tầng xã hội và năng lực phát triển quốc gia. Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được Đảng, Nhà nước xác định là động lực quan trọng của phát triển đất nước. Từ góc độ quản trị, xã hội số mở ra khả năng điều hành dựa trên dữ liệu, nâng cao tính minh bạch và chất lượng phục vụ người dân; trong khi từ góc độ khoa học xã hội và nhân văn, quá trình này đặt ra nhiều vấn đề mới về sự biến đổi của xã hội và con người, đòi hỏi phải được nghiên cứu một cách toàn diện, lấy con người làm trung tâm.

Do đó, Hội thảo cần tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về xã hội số trong điều kiện Việt Nam; nhận diện tác động của xã hội số đến các thiết chế, nhóm xã hội và đời sống con người, nhất là nguy cơ phát sinh những dạng thức bất bình đẳng mới; đồng thời đề xuất các giải pháp về quản trị xã hội số, sử dụng dữ liệu có trách nhiệm, bảo vệ quyền riêng tư, an ninh con người và các giá trị nền tảng của xã hội…

Tại Hội thảo, Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học Chu Văn Tuấn nhận định, nhân loại đang chứng kiến một sự dịch chuyển mang tính cấu trúc gắn với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trong đó chuyển đổi số đang tái định hình sâu sắc phương thức con người sản xuất, quản trị, học tập, giao tiếp và tham gia đời sống xã hội.

Theo PGS.TS. Chu Văn Tuấn, xã hội số không còn là một xu hướng mang tính dự báo mà đã trở thành thực tiễn phát triển hiện hữu ở Việt Nam và trên thế giới. Trước xu thế đó, Đảng và Nhà nước đã sớm xác lập các chủ trương, chính sách lớn nhằm chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, xã hội số không chỉ là câu chuyện của công nghệ mà trước hết là câu chuyện của con người và các quan hệ xã hội, đặt ra những vấn đề mới về bất bình đẳng số, an toàn và quyền riêng tư dữ liệu, cũng như những biến đổi trong quan hệ xã hội, lối sống, gia đình, cộng đồng và đời sống tinh thần. Từ thực tiễn đó, Hội thảo khoa học này sẽ góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận về xã hội số, nhận diện những vấn đề đặt ra trong quá trình hình thành và phát triển xã hội số ở Việt Nam.

Từ góc độ xây dựng chính sách, Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật Vũ Trọng Lâm nhấn mạnh, xây dựng xã hội số, xét đến cùng, không chỉ là xây dựng một xã hội có nhiều công nghệ hơn, mà là xây dựng một xã hội có khả năng sử dụng công nghệ để phát triển tốt hơn, quản trị hiệu quả hơn và tạo thêm cơ hội phát triển cho con người. Quan điểm này đặt con người ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển xã hội số, đồng thời cho thấy yêu cầu tiếp cận xã hội số không chỉ từ phương diện công nghệ mà còn từ góc độ con người, quan hệ xã hội, thể chế và quản trị.

Hội thảo đã nhận được hơn 50 tham luận trình bày nội dung quản lý phát triển xã hội ở đô thị trong bối cảnh chuyển đổi số; mối quan hệ giữa xã hội số và giáo dục; rủi ro số và năng lực tự bảo vệ của thanh niên; năng lực số của cán bộ công chức cấp xã; tác động của xã hội số đối với con người, gia đình, cộng đồng, lao động, giáo dục, văn hóa, truyền thông; đồng thời, gợi mở những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện thể chế, đổi mới quản trị, phát triển nguồn nhân lực, bảo vệ quyền và lợi ích của người dân, bảo đảm an toàn thông tin trong môi trường số.

Kết quả Hội thảo góp phần bổ sung những luận cứ khoa học và thực tiễn về xã hội số; nhận diện những vấn đề có tính nền tảng, những khoảng trống trong nhận thức và những yêu cầu mới trong quá trình xây dựng, phát triển xã hội số ở Việt Nam./.