Sáng 17-8, Ban Chỉ đạo thực hiện các Chương trình Mục tiêu Quốc gia tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức hội nghị giao ban tình hình thực hiện Chương trình Xây dựng NTM và Chương trình OCOP 8 tháng, giải pháp thực hiện các tháng cuối năm 2023.
Sau hơn 4 năm nỗ lực thực hiện Chương trình 'Mỗi xã một sản phẩm' (OCOP), đến nay, Thanh Hóa đạt được nhiều kết quả và trở thành tỉnh nằm trong tốp đầu cả nước về sản phẩm OCOP. Bước vào giai đoạn 2023-2025, tỉnh đang tích cực thực hiện đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP theo Quyết định số 148/QĐ-TTg ngày 24-2-2023 của Thủ tướng Chính phủ. Báo Thanh Hóa cuối tuần có cuộc trao đổi với ông Bùi Công Anh – Phó Chánh Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) tỉnh Thanh Hóa về vấn đề này:
Sau hơn 4 năm tỉnh Thanh Hóa phát triển chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), nhiều sản phẩm đã được gắn nhãn OCOP, khẳng định được vị trí trên thị trường. Tuy nhiên, cũng còn không ít sản phẩm đang loay hoay tìm hướng đi. Trước thực trạng đó, ngành nông nghiệp đã chỉ đạo các địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát, thu hồi sản phẩm không đảm bảo chất lượng, an toàn thực phẩm.
Giữ gìn, phát huy làng nghề, làng nghề truyền thống là nhiệm vụ bức thiết, không chỉ góp phần giữ gìn, tôn vinh những giá trị bản sắc văn hóa dân tộc, mà phát triển làng nghề cũng góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, nhất là vùng nông thôn. Vì vậy, những năm qua ngoài cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển làng nghề từ Trung ương thì tỉnh đã có nhiều giải pháp đem lại những hiệu quả nhất định.
Hơn 4 năm qua, Chương trình OCOP đã từng bước tạo dựng niềm tin của người tiêu dùng về chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, để sản phẩm OCOP có chỗ đứng vững chắc trên thị trường, đòi hỏi các chủ thể phải chú trọng nâng cao chất lượng, từng bước xây dựng sản phẩm OCOP trở thành thương hiệu trong lòng người tiêu dùng và khẳng định vị thế ở thị trường trong, ngoài nước.
Sau nửa năm triển khai Quyết định 148/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về 'ban hành bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm Chương trình Mỗi xã một sản phẩm', toàn tỉnh Thanh Hóa mới có 9 đơn vị cấp huyện tổ chức được hội nghị xét chọn sản phẩm OCOP 3 sao. Ban đầu phân quyền cho cấp huyện tự đánh giá, xét chọn sản phẩm OCOP chắc chắn không tránh khỏi những bỡ ngỡ, e dè, nhưng cũng có không ít thuận lợi so với trước...
Sau hơn 4 năm thực hiện chương trình 'Mỗi xã một sản phẩm' (OCOP), đến nay Thanh Hóa đã tạo được chuyển biến rõ nét trong phát huy thế mạnh vùng miền, phát triển sản phẩm OCOP và đã có 346 sản phẩm OCOP, trong đó có 1 sản phẩm đạt 5 sao, 54 sản phẩm 4 sao, 291 sản phẩm 3 sao. Các sản phẩm sau khi được công nhận đã giúp chủ cơ sở tiếp tục quảng bá sản phẩm, phát triển thương hiệu, tăng doanh thu và việc làm cho người lao động. Năm 2023, Thanh Hóa phấn đấu hoàn thành 120 sản phẩm OCOP.
Chương trình OCOP - mỗi xã một sản phẩm, ở đó sản phẩm mang đặc trưng vùng miền không chỉ phát huy lợi thế đem lại hiệu quả kinh tế; mà còn ví như những 'đại sứ văn hóa' với những 'câu chuyện sản phẩm' chứa đựng nét đẹp lao động, sản xuất và tinh hoa văn hóa trao truyền của những thế hệ không ngừng sáng tạo. Tuy nhiên, làm thế nào để những sản phẩm OCOP thực sự trở thành 'đại sứ văn hóa' giàu giá trị lại là câu chuyện còn nhiều trăn trở. Xung quanh vấn đề này, phóng viên Báo Thanh Hóa cuối tuần đã trao đổi với các ông: Bùi Công Anh - Phó Chánh Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới tỉnh Thanh Hóa; Lê Đại Hiệp - Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Quảng Xương; Nguyễn Hữu Thành - Chủ tịch UBND xã Hà Long (Hà Trung).
Với mục đích xây dựng hệ thống sản phẩm OCOP độc đáo, mang đậm giá trị văn hóa, đặc trưng của vùng đất, con người xứ Thanh, tỉnh và các địa phương đã khuyến khích các chủ thể sản xuất quan tâm xây dựng câu chuyện sản phẩm khi tham gia chương trình. Đây chính là yếu tố quan trọng giúp sản phẩm OCOP có lợi thế khi cạnh tranh trên thương trường.
Ngày 24-2-2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 148/QĐ-TTg về Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP, nhằm thay thế, khắc phục những tồn tại, hạn chế ở Bộ tiêu chí theo Quyết định số 1048/QĐ-TTg năm 2019.
Với nhiều tiêu chí khắt khe, trong đó có việc sản phẩm phải được xuất khẩu ổn định đi thị trường nước ngoài mới trở thành sản phẩm OCOP 5 sao quốc gia. Đến thời điểm này, Thanh Hóa mới chỉ có 1 sản phẩm OCOP quốc gia là mắm tôm Lê Gia của huyện Hoằng Hóa. Song gần đây, nhiều sản phẩm đạt chất lượng tốt, đáp ứng cơ bản các điều kiện có thể xét chọn thành sản phẩm OCOP 5 sao, đang mở ra hy vọng mới cho các địa phương, các chủ thể sản xuất nâng tầm sản phẩm, gây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường.
Mỗi sản phẩm được cấp chứng nhận OCOP đều gắn với một câu chuyện riêng về văn hóa, truyền thống của mỗi vùng đất, cộng đồng. Vì thế, thật không quá khi nói mỗi sản phẩm OCOP được xem như 'sứ giả' của văn hóa, truyền bá đặc trưng của địa phương ấy đến cộng đồng, thị trường.
Sau thời gian triển khai và phát triển, chương trình OCOP đã trở thành động lực để phát triển kinh tế vùng nông thôn, thúc đẩy sản xuất, tạo ra những sản phẩm theo chuỗi giá trị, nâng cao thu nhập cho người dân, góp phần hoàn thành mục tiêu chương trình xây dựng nông thôn mới (XDNTM). Cùng với sự gia tăng về số lượng sản phẩm OCOP, sự đột phá trong tư duy sản xuất của các chủ thể đã góp phần xây dựng thêm những sản phẩm OCOP chất lượng cao, có tầm ảnh hưởng trên thị trường.
Thanh Hóa có 36 nghề, 118 làng nghề công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và hơn 100 làng nghề, làng nghề truyền thống và có những nghề vẫn được duy trì, phát triển mạnh mẽ, song cũng có những nghề dần mai một theo thời gian. Khi tỉnh triển khai Chương trình OCOP đã tạo 'cú hích' làm đổi mới tư duy sản xuất, góp phần chuyển dịch mạnh mẽ kinh tế nông thôn. Trong đó, sản phẩm làng nghề cũng có nhiều cơ hội được bảo tồn, phát triển, vươn xa hơn trên thị trường.
Hiện nay, tỉnh Thanh Hóa đã phát triển được 317 sản phẩm OCOP, trong đó có 1 sản phẩm đạt chất lượng 5 sao quốc gia, 54 sản phẩm 4 sao và 262 sản phẩm 3 sao. Sau hơn 4 năm triển khai Chương trình OCOP với những cách làm linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả, đã thực sự thổi một làn gió mới làm thay đổi tư duy phát triển kinh tế nông nghiệp của các doanh nghiệp, HTX và người dân khu vực nông thôn. Kết quả này đã góp phần đẩy nhanh quá trình xây dựng nông thôn mới (XDNTM) ở mỗi địa phương và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân.
Công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn khu vực miền núi của tỉnh Thanh Hóa những năm qua luôn được các cấp, các ngành, các địa phương trong tỉnh đặc biệt chú trọng. Đào tạo nghề từng bước được nâng cao, giải quyết việc làm cho lao động nông thôn, qua đó góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu xây dựng nông thôn mới (NTM).
Sáng 3-3, Hội Làm vườn và Trang trại Thanh Hóa đã tổ chức hội nghị tập huấn công tác Hội năm 2023 cho hơn 80 đại biểu là thành viên của Ban chấp hành Hội, các Hội huyện, thị xã, thành phố và các chủ trang trại trên địa bàn tỉnh.
Chương trình Phát triển nông nghiệp và Xây dựng Nông thôn mới' (XDNTM) liên tục được xác định là một trong những chương trình phát triển kinh tế - xã hội trọng tâm trong các kỳ đại hội Đảng bộ tỉnh gần đây. Ngay đầu nhiệm kỳ 2021-2025, mặc dù bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh COVID-19, tình hình kinh tế - xã hội trong nước và thế giới, rồi thách thức từ bộ tiêu chí mới được nâng cao, nhưng sau hơn 2 năm thực hiện, tỉnh Thanh Hóa đã gặt hái nhiều thành quả từ chương trình lớn này.
Năm 2022, Trung ương ban hành bộ tiêu chí mới để áp dụng cho xây dựng nông thôn mới (XDNTM), không ít xã có kế hoạch về đích NTM, NTM nâng cao và NTM kiểu mẫu năm 2022 đều 'phá sản' bởi nhiều chỉ tiêu và tiêu chí được nâng cao, cần có lộ trình thực hiện. Điển hình nhất là chỉ tiêu quy định tỷ lệ số hộ được dùng nước sạch tập trung, trong khi xây dựng các nhà máy nước, các hệ thống nước sạch này nằm ngoài khả năng cấp xã, thậm chí cấp huyện.
Xác định chương trình 'Mỗi xã một sản phẩm' (OCOP) là một trong những nội dung quan trọng của xây dựng nông thôn mới, tỉnh Thanh Hóa đã thực hiện nhiều giải pháp trong đó có hỗ trợ kinh phí để chủ thể sản xuất phát triển sản phẩm OCOP đem lại hiệu quả cao.
Sau gần 4 năm triển khai Chương trình 'Mỗi xã một sản phẩm' (OCOP), tỉnh Thanh Hóa đã từng bước tạo thương hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp, phi nông nghiệp, dịch vụ lợi thế của các huyện, thị xã, thành phố và xây dựng, phát triển hàng trăm chuỗi giá trị trong sản xuất, đưa các sản phẩm chủ lực, đặc trưng, thế mạnh của tỉnh đến thị trường trong và ngoài nước. Trong lộ trình thực hiện chương trình, các cấp ủy, chính quyền, địa phương trong tỉnh luôn xác định xây dựng, phát triển sản phẩm OCOP cả về số lượng và chất lượng nhằm tạo ra hệ sinh thái toàn diện trong phát triển sản xuất, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn hợp lý, bảo vệ môi trường và bảo tồn những giá trị truyền thống văn hóa tốt đẹp của địa phương.
Khu vực miền núi phía tây chiếm khoảng hai phần ba diện tích tự nhiên của các tỉnh: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh. Đặc thù điều kiện địa lý cùng xuất phát điểm thấp đã tạo ra những rào cản, khó khăn trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Ngoài nghị lực, khát vọng vươn lên của cấp ủy, chính quyền và người dân địa phương, rất cần 'cú huých' mạnh từ cơ chế, chính sách để 'hóa giải' những trở ngại tại khu vực miền núi, rẻo cao còn lắm khó khăn này.
Ngay từ khi tham gia vào Chương trình OCOP, các chủ thể sản xuất trên địa bàn tỉnh đã chủ động ứng dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, nhằm nâng cao chất lượng, hoàn thiện mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm. Sau khi được UBND tỉnh công nhận là sản phẩm OCOP cấp tỉnh, các doanh nghiệp, HTX, cơ sở sản xuất là tác giả của 69 sản phẩm OCOP cấp tỉnh đã không ngừng nâng cao chất lượng để sản phẩm OCOP khẳng định thương hiệu trên thị trường.
Tỉnh Thanh Hóa hiện có 69 sản phẩm OCOP cấp tỉnh và hàng trăm sản phẩm 'tiền' OCOP được các địa phương, chủ thể sản xuất xác định. Hầu hết những sản phẩm này đều có chất lượng tốt, được người tiêu dùng ưa chuộng. Thời gian gần đây, qua nhiều kênh giới thiệu, quảng bá, người tiêu dùng trong, ngoài tỉnh đã bắt đầu hình thành thói quen lựa chọn, sử dụng sản phẩm OCOP. Nắm bắt được thị hiếu này, nhiều cửa hàng giới thiệu và bán sản phẩm đã được thành lập, góp phần quảng bá, giới thiệu và nâng cao sức tiêu thụ cho những sản phẩm.
Năm 2020 là năm của biến cố lớn do đại dịch COVID-19 mà mỗi người đều phải trải qua. Nhưng trong biến cố, mỗi người đều đã vượt lên để khẳng định mình và hy vọng, lạc quan vào một ngày mai tươi sáng hơn. Những văn nghệ sỹ trẻ đã sống và đã mong như thế.
Thanh Hóa được đánh giá là vùng có nhiều sản phẩm đặc sắc, tiêu biểu gắn với văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc trong tỉnh. Những sản phẩm đó, không chỉ chứa đựng tinh hoa văn hóa mà còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Khi chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tỉnh Thanh Hóa khởi động, nhiều chủ thể, địa phương đã đầu tư sản xuất, làm mới những sản phẩm truyền thống để phát triển thành sản phẩm OCOP cấp tỉnh. Vì vậy, sâu xa trong mỗi sản phẩm OCOP đều lưu giữ những giá trị văn hóa, truyền thống nhất định.