Trong dòng chảy ký ức về chiến tranh Việt Nam, có những tài liệu không chỉ đơn thuần là chứng cứ lịch sử mà còn là những mảnh hồn sống động của một thế hệ đã đi qua khói lửa. Đó là những cuốn sổ tay, những trang nhật ký giản dị của người lính – nơi họ gửi gắm tâm tư sâu kín nhất. Từ những 'Hồ sơ chứng tích chiến tranh' (CDEC) đang lưu giữ tại Trung tâm Việt Nam & Lưu trữ Sam Johnson (VNCA) và Viện Hòa bình & Xung đột (IPAC) thuộc Đại học Công nghệ Texas (Texas Tech University – TTU), đến bộ sách đồ sộ 'Nhật ký thời chiến Việt Nam', một hành trình đặc biệt đã được mở ra: hành trình đánh thức ký ức, trả lại tiếng nói cho những người đã nằm lại...
Liệt sĩ Trần Minh Tuyến đã trở về – không chỉ bằng một tấm bia khắc lại tên tuổi, mà bằng cả một hành trình phục dựng ký ức chiến tranh đầy nhân văn, từ những mảnh ghép rời rạc của lịch sử. Câu chuyện bắt đầu từ một chiếc bi-đông di vật méo mó, đầy vết đạn xuyên thủng, kết nối với những hồ sơ lưu trữ xuyên quốc gia tại Hoa Kỳ, và kết thúc bằng cuộc đoàn tụ sau hơn nửa thế kỷ – một hành trình thấm đẫm giá trị văn hóa, hòa giải và lòng tri ân.
Trong tâm thức của người Việt Nam, chiến tranh không chỉ là những trang sử khốc liệt đã qua, mà còn là những mất mát chưa thể gọi tên trọn vẹn. Hàng trăm nghìn người lính vẫn chưa được tìm thấy, chưa được trở về với gia đình và quê hương. Với người Việt, 'trở về' không chỉ là câu chuyện vật lý, mà còn là hành trình tâm linh – nơi linh hồn được an vị, gia đình được trọn nghĩa, và lịch sử được khép lại trong sự thanh thản.Trong bối cảnh đó, Dự án 'Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh' (Vietnam Wartime Accounting Initiative – VWAI) đã và đang mở ra một hướng đi mới đầy nhân văn. Dự án do Trung tâm Việt Nam & Lưu trữ Sam Johnson (VNCA) và Viện Hòa bình & Xung đột (IPAC), thuộc Đại học Công nghệ Texas (TTU), chủ trì. (Chúng tôi xin viết tắt tên của Dự án là TTU-VWAI).
Đầu tháng 6/2026, Hà Nội sẽ trở thành điểm hẹn của những câu chuyện lịch sử, khi một hội thảo khoa học quốc tế về quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ, được tổ chức trong hai ngày 5–6/6. Sự kiện do Vietnam Center và Sam Johnson Vietnam Archive cùng Institute for Peace & Conflict (Texas Tech University) phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn – ĐHQGHN thực hiện, quy tụ các học giả, nhân chứng và những người quan tâm đến lịch sử hai quốc gia từng trải qua một quá khứ phức tạp, nhưng ngày càng gần gũi.
Gần đây, sau khi đọc loạt bài viết trên MXH Facebook và các báo chí – truyền thông Việt Nam giới thiệu về những 'Hồ sơ Chứng tích chiến tranh', một số cựu chiến binh Việt Nam đã liên hệ với chúng tôi và hỏi: Vậy còn hơn ngàn quân nhân Mỹ mất tích, chúng ta có tiếp tục tìm kiếm không?Tại sao không! Bởi những hồ sơ CDEC nêu trên nằm trong khuôn khổ của Dự án nhân văn, do Chính phủ Hoa Kỳ khởi xướng và tài trợ, mang tên: Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong Chiến tranh (Vietnam Wartime Accounting Initiative – VWAI).
Trong bài viết gần đây, chúng tôi đã hé lộ: Có một Dự án nhân văn, do chính phủ Hoa Kỳ khởi xướng và tài trợ, mang tên 'Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong Chiến tranh' (Vietnam Wartime Accounting Initiative – VWAI).
Việt Nam - Hoa Kỳ tiếp nối hành trình đưa những người lính trở về qua 'Hồ sơ chứng tích chiến tranh'
Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh (VWAI) được kỳ vọng là nhịp cầu kết nối quá khứ và hiện tại, góp phần cung cấp thông tin, xác định tọa độ và đưa những người con còn nằm lại chiến trường trở về với gia đình sau hơn nửa thế kỷ.
Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh (VWAI) được kỳ vọng là nhịp cầu kết nối quá khứ và hiện tại, góp phần cung cấp thông tin, xác định tọa độ và đưa những người con còn nằm lại chiến trường trở về với gia đình sau hơn nửa thế kỷ.
'Sáng kiến Tìm kiếm Người Việt Nam Mất tích trong Chiến tranh' là cơ hội tìm lại danh tính liệt sĩ, nối dài hành trình đoàn viên mỗi mùa Tết.
Với tinh thần nhân văn sâu sắc, nỗ lực xoa dịu nỗi đau sau chiến tranh và trách nhiệm thiêng liêng đối với những liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc, dự án 'Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh' (VWAI) dự kiến chính thức triển khai từ năm 2026.