Nguyên văn của câu tục ngữ 'Rắn đến nhà chẳng đánh thì quái, gái đến nhà chẳng chơi thì dại'. Nghe lạ thật đấy. Nhưng ngữ nghĩa của nó (theo cách hiểu dân gian) còn lạ hơn nhiều.
* Từ 'hàng sông' trong bài ca dao 'Trả ta đủ gạo đủ tiền/ Thì ta sẽ cấy cho liền hàng sông/ Nếu mà cướp gạo cướp công/ Thì ta sẽ cấy hàng sông ta về' nghĩa là gì? (Nguyễn Ngọc Trang, quận Thanh Khê, Đà Nẵng)
'Nước giải' còn gọi là 'nước tiểu', là một loại nước 'do thận lọc và thải ra ngoài bằng đường tiểu tiện' (Từ điển tiếng Việt, Trung tâm Từ điển học, 2020). Loại nước thải này không chỉ có ở con người mà còn có ở nhiều loài động vật khác (như chó, mèo, lợn, trâu, bò…). Nhưng 'nước giải' trong câu tục ngữ 'Bát nước giải bằng vại thuốc' (hay 'Một bát nước giải bằng một vại thuốc') là chỉ 'sản phẩm của con người'.
Việt Nam và Trung Quốc là hai quốc gia láng giềng có truyền thống quan hệ hữu nghị, gần gũi và lâu đời, được xây đắp bởi nhiều thế hệ. Chủ tịch Hồ Chí Minh là người có nhiều cống hiến quan trọng trong việc xây dựng và phát triển mối quan hệ hợp tác hữu nghị giữa Việt Nam và Trung Quốc.
Dẫn câu ca dao 'Ngựa chạy có bầy, chim bay có bạn', Thủ tướng bày tỏ mong muốn những người yêu quý Việt Nam tiếp tục sát cánh trên chặn đường phát triển phía trước.
Dù trải qua bao biến thiên thời cuộc, những thị phi xảy tới với những người làm công việc 'lái đò, chở chữ qua sông' cũng không phải là ít, nhưng vẹn nguyên trong tâm trí người Việt, vẫn là sự tôn kính: 'không thầy đố mày làm nên', 'một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy'.
Thấy nhiều sĩ tử quá căng thẳng khi kỳ thi tốt nghiệp THPT Quốc gia năm 2021 đang cận kề, teen bèn nghĩ ra 'công thức' viết mở bài siêu lầy lội, đọc xong tha hồ cười ngặt nghẽo.
Ca dao Việt Nam có câu: 'Tháng tư đong đậu nấu chè/ Ăn tết Đoan ngọ trở về tháng năm' Người Việt Nam rất coi trọng Tết Đoan ngọ, coi đây là cái tết quan trọng thứ hai trong năm, chỉ sau Tết Nguyên đán. Tết Đoan ngọ còn gọi là Tết Đoan dương, Tết Nửa năm, Tết Giết sâu bọ.
Đồng tiền vốn là 'đơn vị tiền tệ nhỏ nhất ở Việt Nam thời phong kiến' (Từ điển tiếng Việt, Trung tâm Từ điển học, NXB Đà Nẵng 2020). Sở dĩ có chữ 'đồng' cũng bởi tiền ngày xưa được đúc bằng đồng, một kim loại dễ gia công (đúc, dát mỏng, trang trí họa tiết), bền vững (dùng được lâu dài), có tính thẩm mỹ.
Khi ai đó đứng ra nhận tiền bạc, vật chất nhằm giúp cho những người nghèo khó, trong cơn thất cơ lỡ vận, người đó phải biết ứng xử sao cho phải, sao cho kịp thời, sao cho công tâm và công bằng, sao cho nhân văn... Nếu không thì đồng tiền nhân ái kia sẽ không còn ý nghĩa gì nữa.
Tọa đàm In Ca Dao We Trust - Bàn về định kiến giới trong ca dao Việt Nam vừa được tổ chức tại Hà Nội.
Các chuyên gia bình đẳng giới, chuyên gia ngôn ngữ cho rằng có thể sử dụng ca dao, tục ngữ, lời ăn tiếng nói để 'phủ xanh' nhận thức, chống bất bình đẳng giới.
Ba ngày trôi qua sau vụ việc 2 nữ sinh một trường THPT trên địa bàn TPHCM tự tử tại chung cư Topaz Home (quận 12, TPHCM), dư luận xã hội vẫn chưa hết bàng hoàng. Một cảm giác nghẹn ngào, day dứt không chỉ đối với các bậc làm cha làm mẹ mà còn với tất cả giáo viên đang công tác tại các trường học.
Máu là 'chất lỏng màu đỏ chảy trong các mạch của người và động vật, có vai trò quan trọng đối với sự sống của cơ thể' ('Từ điển tiếng Việt', Trung tâm Từ điển học, NXB Đà Nẵng, 2020). Khi xảy ra hiện tượng 'máu chảy' tức là lúc đó cơ thể (người và động vật) bị tổn thương và rõ ràng, đó là dấu hiệu đáng lo ngại. Bình thường cũng đã tổn hại tới sức khỏe, còn bị nặng thì có thể nguy hiểm đến tính mạng.
Tháng 5-1971, tại Sài Gòn, Tạp chí Văn học số 128 thực hiện chủ đề 'Hài hước trong tục ngữ, ca dao Việt Nam', nhà phê bình nổi tiếng Tam Ích (1915-1972) quả quyết: 'Mỗi khi dân tộc Việt Nam cười trong ca dao là cái cười có hai tác dụng: một là quên đi cái đau xót của đời sống; hai là cười để giấu đi cái khóc'...
Có lẽ dư âm của tọa đàm Tiếng Kiều đồng vọng: Một mơ tưởng nguyên tố do nhà nghiên cứu Nhật Chiêu trình bày mới đây tại Đại học KHXH&NV (12 Đinh Tiên Hoàng, quận 1, TP.HCM) sẽ còn vang vọng dài lâu trong giới học thuật. Từ Hà Nội vào tham dự, PGS-TS Ngô Văn Giá cho biết buổi tọa đàm đã mang lại những kết quả mới mẻ, thú vị.
Tết Đoan ngọ mùng 5 tháng 5, đến nay nhiều người vẫn cho rằng có xuất xứ từ Trung Quốc. Tuy nhiên, căn cứ vào một số công trình nghiên cứu văn hóa cho thấy, Tết Đoan ngọ của người Việt hiện nay lại có một nguồn gốc hoàn toàn khác…
Nói lại câu rất cũ: 'văn là người', rất đúng với trường hợp người thơ Nguyễn Ngọc Hạnh. Khuôn mặt thi nhân thể hiện qua văn bản, đọc Nguyễn Ngọc Hạnh, chắc chắn không riêng tôi, hẳn nhiều người thắc mắc, trong thơ anh sao nhiều giọt nước mắt?