Nghệ thuật số đang thay đổi cách người Việt tiếp cận di sản và văn hóa. Từ những bộ sưu tập tĩnh trong tủ kính, công chúng dần bước vào trải nghiệm sống động qua trình chiếu mapping và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh việc hỗ trợ hoạt động bảo tồn, công nghệ còn làm sống dậy các lớp giá trị văn hóa, đồng thời mở ra động lực cho kinh tế trải nghiệm theo hướng bền vững.
Trong lĩnh vực bảo tàng, chuyển đổi số đang được xem là nhiệm vụ quan trọng vừa bảo tồn, gìn giữ, vừa mở rộng, giao lưu, phát huy các giá trị di sản. Công nghệ số mở ra những cách tiếp cận mới, đưa di sản đến gần công chúng, trở thành nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển văn hóa, du lịch và kinh tế - xã hội địa phương.
Có thể thấy một thực tế là, trong tiến trình số hóa di sản, các thiết chế văn hóa, đặc biệt là hệ thống bảo tàng, đang có những bước chuyển mình rõ rệt. Không chỉ là nơi lưu giữ và trưng bày hiện vật, bảo tàng ngày nay đang từng bước ứng dụng công nghệ để đổi mới cách tiếp cận, hướng tới việc tạo ra những trải nghiệm trực quan, sinh động hơn cho công chúng.
Trong dòng chảy chuyển đổi số, di sản văn hóa đang dần bước vào một không gian mới. Ở đó, các giá trị truyền thống được lưu giữ, tái hiện và lan tỏa bằng công nghệ số. Tại Hà Nội, quá trình số hóa di sản đã được triển khai với nhiều cách làm đa dạng, mở ra cơ hội để di sản tiếp cận gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Từ câu chuyện ứng dụng công nghệ vào trưng bày tại Bảo tàng Hà Nội, cho thấy di sản đang được đánh thức, lan tỏa vào đời sống đương đại.
Bảo tàng Hà Nội (đường Phạm Hùng, phường Từ Liêm, Hà Nội) vừa được UBND thành phố Hà Nội công nhận là điểm du lịch cấp thành phố. Sự kiện đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong chiến lược phát huy giá trị di sản văn hóa Thủ đô, gắn bảo tồn với khai thác du lịch bền vững.
Sau giai đoạn đẩy mạnh số hóa dữ liệu, các thiết chế văn hóa, đặc biệt là bảo tàng và thư viện tỉnh đang bước sang giai đoạn chuyển đổi số nâng cao. Không gian trưng bày, tra cứu và trải nghiệm được mở rộng trên môi trường số, giúp di sản và tri thức đến với công chúng nhanh hơn, gần hơn và phù hợp với xu hướng tiếp cận hiện đại.
Nằm trên con đường mang tên nhà khoa học Nguyễn Văn Huyên, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (viết tắt là Bảo tàng) trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (viết tắt là Viện Hàn lâm) từ lâu đã trở thành địa chỉ quen thuộc của giới nghiên cứu và du khách trong, ngoài nước.
Sau thời gian cải tạo, nâng cấp, Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng đã có diện mạo khang trang, hiện đại hơn, góp phần nâng cao chất lượng bảo quản hiện vật và mang lại trải nghiệm tốt hơn cho du khách trong và ngoài nước.
Trong nhiều năm, bảo tàng thường được xem là không gian trưng bày tĩnh, thiên về lưu giữ quá khứ hơn là đối thoại với hiện tại. Tuy nhiên, trước sự bùng nổ của công nghệ số và mạng xã hội, các bảo tàng buộc phải đổi mới cách tiếp cận công chúng. Từ nguồn tư liệu và hiện vật phong phú, nhiều nơi đã chủ động 'làm content', kể lại câu chuyện văn hóa bằng hình thức hiện đại; trong đó, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam là ví dụ tiêu biểu cho quá trình chuyển mình bền bỉ.
Không chỉ dừng ở vai trò lưu giữ, bảo quản, bảo tồn hiện vật, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã khẳng định vị thế một thiết chế văn hóa sống động, không gian đối thoại văn hóa đa sắc màu, đưa những công trình nghiên cứu chuyên sâu đến gần hơn với công chúng, thông qua sức mạnh của công nghệ và tư duy đổi mới sáng tạo.
Trong định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, đề xuất chuyển đổi không gian Đại học Tổng hợp tại 19 Lê Thánh Tông thành Bảo tàng Đại học thời đại Hồ Chí Minh được xem như một ý tưởng giàu tính biểu tượng. Tuy nhiên, việc biến một thiết chế giáo dục sống động thành không gian bảo tàng cũng đặt ra nhiều câu hỏi về cách ứng xử với di sản trong lõi đô thị lịch sử.