Cải cách hành chính: Kiến tạo, phân cấp và phục vụ người dân
Từ thực tiễn nhiều năm tham gia cải cách, TS Trần Du Lịch đúc rút góc nhìn toàn diện về phân cấp, phân quyền và chuyển đổi nền công vụ hướng tới kiến tạo.
Tác giả: TS Trần Du Lịch / NXB Tổng hợp TP.HCM
Ký ức niềm tin & khát vọng - Hành trình nhận thức về mô hình phát triển kinh tế Việt Nam
Cuốn sách tập trung quá trình hình thành và vận động của tư duy phát triển kinh tế Việt Nam, từ những trải nghiệm và ký ức của tác giả đến những suy ngẫm về hiện tại và định hướng tương lai.
Cải cách hành chính: Kiến tạo, phân cấp và phục vụ người dân
Từ thực tiễn nhiều năm tham gia cải cách, TS Trần Du Lịch đúc rút góc nhìn toàn diện về phân cấp, phân quyền và chuyển đổi nền công vụ hướng tới kiến tạo.
Tôi tham gia vào Tổ cải cách hành chính của Văn phòng Chính phủ từ giữa thập niên 1990 và một số nhiệm kỳ Chính phủ sau này.
Tiến trình cải cách thể chế hành chính liên tục và kéo dài trong nhiều thập niên, nhưng hiệu quả nền công vụ vẫn không đạt được mục tiêu “hiệu năng, hiệu quả, hiệu lực” như mục tiêu đề ra.
Vào giữa thập niên 2000, lãnh đạo TP.HCM có chủ trương xây dựng mô hình chính quyền đô thị, tôi được giao nhiệm vụ tham gia vào đề án này.
Công chức Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Xuân Hòa, TP.HCM, hướng dẫn thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh: Phan Anh.
Từ trải nghiệm quá trình cải cách hành chính của nước ta trong nhiều năm, tôi nhận thức rằng, cải cách nền hành chính phải tiến hành đồng bộ: thể chế hành chính, tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ công chức.
Hiện nay, thực hiện chủ trương “sắp xếp lại giang sơn, tiến hành sắp xếp bộ máy hành chính ở Trung ương; tổ chức lại địa giới hành chính các tỉnh, thành có quy mô phù hợp; xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp; xây dựng chức danh công vụ cho từng cán bộ, công chức ở từng cấp chính quyền, có thể đánh giá chất lượng công vụ của từng chức danh theo phương thức KPI...; chuyển nền công vụ từ nặng về quản lý sang nền công vụ phục vụ, kiến tạo phát triển...
Có thể nói, đây là bước phát triển mang tính cách mạng trong cải cách nền hành chính của nước ta... Tôi kỳ vọng về sự thành công của tiến trình cải cách này, vì tính đồng bộ và tính hệ thống của thể chế kinh tế và thể chế hành chính.
Tôi ghi lại một số quan điểm của mình thể hiện qua các nghiên cứu đóng góp cho Trung ương và địa phương trong các năm qua.
- Mở rộng phân cấp, phân quyền cho địa phương, nhưng đồng thời phải tạo cơ chế để tăng cường kiểm tra, thanh tra, giám sát của chính quyền Trung ương đối với chính quyền địa phương.
Cụ thể là Chính phủ cần tập trung vào ba nhiệm vụ: (1) Hoạch định chính sách; (2) Ban hành các quy định và (3) Kiểm tra giám sát chế tài vi phạm.
Còn các quyết định cụ thể liên quan đời sống kinh tế ở mỗi địa phương, nên để địa phương thực hiện. Hiện nay, tư tưởng chỉ đạo là "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".
- Việc phân cấp cần dựa trên nguyên tắc thống nhất của nền hành chính quốc gia, bảo đảm tính chất của một Nhà nước đơn nhất, nhưng phải đề cao tính tự chủ của địa phương trên nền tảng lợi thế so sánh, năng lực cạnh tranh của các địa phương, các vùng kinh tế và các đô thị. Xu hướng chung của thế giới là mở rộng quyền tự quản về ngân sách và cung cấp dịch vụ đô thị của chính quyền các đô thị.
- Việc phân cấp cần được thực hiện theo hướng việc gì cấp dưới, địa phương làm tốt thì giao cho cấp đó thực hiện; cấp nào giải quyết sát thực tế hơn, có điều kiện thực hiện và có hiệu quả hơn thì giao nhiệm vụ, thẩm quyền cho cấp đó.
- Nhiệm vụ của cấp nào thì cấp đó chịu trách nhiệm toàn bộ, có thẩm quyền đầy đủ (tự quyết, tự quản đối với công việc được giao; không trùng lắp giữa việc do Trung ương làm với việc của địa phương làm và công việc giữa các cấp chính quyền trong phạm vi một địa phương với nhau nhằm tránh sự đùn đẩy trách nhiệm, chồng chéo, lẫn lộn, cản trở trong hoạt động).
- Chuyển nền hành chính đang mang nặng mục tiêu quản lý, bao cấp trách nhiệm dân sự của công dân sang nền hành chính mang tính chất phục vụ.
Trong nền kinh tế thị trường, Nhà nước không quản lý xã hội theo phương thức bao cấp trách nhiệm dân sự của công dân, hay nói cách khác là hành chính hóa các quan hệ dân sự, mà Nhà nước cần nâng cao vai trò trách nhiệm của công dân trong các quan hệ dân sự.
