Nhân kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, nhóm cựu chiến binh (CCB) Sư đoàn 968 chúng tôi có dịp trở lại Tây Nguyên, nơi Sư đoàn từng tham gia Chiến dịch Tây Nguyên 50 năm trước.
Trong chiến cục mùa xuân năm 1975 ở miền Nam, việc lựa chọn hướng chiến dịch ở Nam Tây Nguyên và chọn mục tiêu đột phá ở Buôn Ma Thuột có sự thống nhất rất cao từ Tổng hành dinh đến các tướng lĩnh ở chiến trường, thể hiện tài năng và tư duy chiến lược của đội ngũ tướng lĩnh, chỉ huy các cấp trong phân tích, đánh giá tình hình, vận dụng các loại hình tác chiến trong nghệ thuật quân sự để đánh thắng kẻ thù ở giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Điều này được thể hiện rất sinh động và hiệu quả trong việc tạo thế và lực trong Chiến dịch Tây Nguyên mùa xuân năm 1975.
Nhận lệnh đánh chiếm, giữ cầu Bông và cầu Sáng để đại quân tiến vào Sài Gòn, ông bắt được Chuẩn tướng Lý Tòng Bá - Sư trưởng Sư đoàn 25 bộ binh ngụy. Ông chính là Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân (LLVTND), Đại tá Lê Mạnh Hùng (SN 1950, trú tại quận Gò Vấp, TP Hồ Chí Minh).
Cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975 diễn ra trong gần hai tháng, qua 3 chiến dịch. Trong đó, chiến dịch Tây Nguyên là chiến dịch mở đầu cũng là đòn đột phá chiến lược.
Từ trận đầu ra quân đánh thắng ở Làng Vây, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị (tháng 2-1968) đến Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, Bộ đội Tăng thiết giáp (TTG) đã tham gia 14 chiến dịch, hơn 200 trận đánh.
Ngày 24-3-1975, sau 20 ngày chiến đấu anh dũng, quân ta đã giành thắng lợi hoàn toàn trong Chiến dịch Tây Nguyên.
Đã 50 năm kể từ Đại thắng mùa Xuân năm 1975 lịch sử, nhưng giây phút khẩn cấp truyền đi từng mệnh lệnh tác chiến, khoảnh khắc nín thở giữ vững đường dây liên lạc giữa chiến trường khốc liệt, tự hào khi nghe thông báo đánh đuổi được quân giặc, giải phóng Tây Nguyên vẫn nguyên vẹn trong ký ức của cựu chiến binh Nguyễn Văn Tỳ.
Chiến dịch Tây Nguyên mở đầu cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, giải phóng các tỉnh Nam Tây Nguyên, tạo bước ngoặt quyết định cho cuộc Tổng tiến công giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Một trong những nhân tố quan trọng góp phần vào thắng lợi của chiến dịch, đó là nghệ thuật quân sự đặc sắc đến đỉnh cao.
Chiến dịch Tây Nguyên mở đầu cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, giải phóng các tỉnh Nam Tây Nguyên, mở rộng hành lang nối liền các tỉnh Tây Nguyên với miền Đông Nam Bộ và đồng bằng Khu 5, thực hiện chia cắt chiến lược, tạo cục diện mới, mở ra thời cơ, tạo bước ngoặt quyết định cho cuộc Tổng tiến công giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Một trong những nhân tố quan trọng góp phần vào thắng lợi của chiến dịch, đó là nghệ thuật quân sự đặc sắc đến đỉnh cao.
Dưới sự chỉ huy của Đại đội trưởng Đoàn Sinh Hưởng, xe tăng mang số hiệu 980 đã cùng bộ binh quyết liệt đánh chiếm Sở Chỉ huy Sư đoàn 23 Ngụy tại Buôn Ma Thuột, tháng 3.1975. Chiến công ấy góp phần mở đầu thắng lợi vang dội của Chiến dịch Tây Nguyên, tạo bước ngoặt chiến lược cho cuộc Tổng tiến công mùa Xuân lịch sử.
Trong cuộc đời quân ngũ, Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (LLVTND) Đoàn Sinh Hưởng là một vị tướng khá đặc biệt. Ông xem đời mình như số phận đặt vào tay những trận chiến khốc liệt. Năm 18 tuổi, ông được tuyên dương là Dũng sĩ diệt Mỹ, đến 26 tuổi ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND…
Việc Buôn Ma Thuột thất thủ (ngày 11-3-1975) đã gây chấn động không chỉ trong ngụy quân, ngụy quyền Sài Gòn mà còn lan tới Nhà Trắng và Lầu Năm Góc của nước Mỹ.
LTS: Chiến dịch Tây Nguyên là chiến dịch mở đầu cho Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975 của quân và dân ta để tiến tới Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, đánh đổ hoàn toàn ngụy quân, ngụy quyền Sài Gòn, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Trong Chiến dịch Tây Nguyên, nhờ nhận định đúng tình hình, chọn hướng, mục tiêu tiến công chủ yếu phù hợp, chuẩn bị thế trận và sử dụng lực lượng khoa học, chỉ huy tác chiến linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả... quân ta đã giành thắng lợi to lớn có ý nghĩa chiến lược, khiến địch không thể cứu vãn tình hình.
Một trong những nguyên nhân thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 là việc lựa chọn địa bàn tiến công chiến lược và phương pháp tổ chức tác chiến trong Chiến dịch Tây Nguyên. Bởi lẽ, chỉ có thắng lợi trong chiến dịch 'mở màn' mới có những thắng lợi tiếp theo trong kế hoạch tổng thể giải phóng miền Nam. Nghiên cứu vấn đề này nhằm làm sáng tỏ hơn sự lãnh đạo đúng đắn, kịp thời và sáng tạo của Trung ương Đảng mà hạt nhân là Bộ Chính trị cùng Quân ủy Trung ương trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975.
Tại hội nghị mở rộng từ ngày 18/12/1974-8/1/1975 Bộ Chính trị đã thông qua Kế hoạch chiến lược, giải phóng miền nam trong hai năm 1975-1976, đồng thời, chuẩn bị Kế hoạch thời cơ giải phóng miền nam trong năm 1975. Bộ Chính trị quyết định mở Chiến dịch Tây Nguyên - 'Đòn đột phá chiến lược', lấy nam Tây Nguyên là hướng tiến công chủ yếu và mục tiêu then chốt là thị xã Buôn Ma Thuột - 'Trận điểm huyệt' quan trọng.
Trong Chiến dịch Tây Nguyên năm 1975, ta chọn thị xã Buôn Ma Thuột là mục tiêu tiến công then chốt mở đầu chiến dịch. Để bảo đảm chắc thắng, một vấn đề đặt ra cho Bộ tư lệnh Chiến dịch là làm thế nào điều các đơn vị chủ lực của địch tập trung lên hướng Bắc Tây Nguyên, giam chân chúng ở đó để chủ lực ta rảnh tay đánh chiếm Buôn Ma Thuột.
Cuối tháng 3/1975 khi quân ta liên tiếp giành thắng lợi to lớn trên các chiến trường, phía địch vô cùng choáng váng, hoảng loạn và bế tắc về chiến lược, thì cũng là lúc, quyết định lịch sử được đưa ra: 'Quyết tâm thực hiện tổng tiến công và nổi dậy, kết thúc thắng lợi chiến tranh giải phóng trong thời gian ngắn nhất. Tốt hơn cả là bắt đầu và kết thúc trong tháng tư năm nay (1975), không để chậm'.
50 năm đã trôi qua, Chiến dịch Tây Nguyên (từ ngày 4-3 đến 3-4-1975) với sức mạnh tổng hợp của tác chiến hiệp đồng binh chủng, ta đã xóa sổ hoàn toàn Quân đoàn 2 ngụy Sài Gòn, giải phóng địa bàn Tây Nguyên và một số tỉnh Trung Bộ, trong đó có thị xã Buôn Ma Thuột; làm thay đổi cơ bản so sánh lực lượng, thế chiến lược giữa ta và địch, tạo bước ngoặt quyết định, đưa cuộc tiến công chiến lược của ta phát triển thành tổng tiến công trên toàn miền Nam mùa xuân 1975.
Rạng sáng 4-3-1975, Chiến dịch Tây Nguyên chính thức bắt đầu. Với những đòn tiến công bất ngờ, táo bạo, dũng mãnh, quân và dân ta lần lượt đập tan hệ thống phòng thủ của địch, đánh tan những đòn phản kích, tiến đến giải phóng toàn bộ Tây Nguyên.
Cách đây 50 năm, vào lúc 1 giờ 35 phút, ngày 10/3/1975, Bộ đội Đặc công nổ súng đánh sân bay Hòa Bình và kho Mai Hắc Đế, mở màn cho cuộc tiến công vào thị xã Buôn Ma Thuột. Trong trận then chốt quyết định này, Bộ Tư lệnh Chiến dịch Tây Nguyên đã tập trung toàn bộ 63 xe tăng, thiết giáp của Trung đoàn Tăng - Thiết giáp 273 tạo nên ưu thế áp đảo, mạnh hơn địch gấp 4,8 lần. Đây cũng là trận đầu tiên, bộ đội ta sử dụng một trung đoàn xe tăng cho trận then chốt. Vậy nghệ thuật tác chiến của bộ đội tăng, thiết giáp trong trận đánh này được thực hiện như thế nào?
Sau một tháng tiến công liên tục (từ ngày 4-3 đến 3-4-1975), Chiến dịch Tây Nguyên giành toàn thắng. Ta đã tiêu diệt và làm tan rã Quân đoàn 2 thuộc Quân khu 2 ngụy, loại khỏi vòng chiến đấu hơn 28.000 tên địch, giải phóng 5 tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Phú Bổn (nay là tỉnh Đắk Nông), Quảng Đức (nay là tỉnh Lâm Đồng) và một số tỉnh Trung Bộ. Một trong những nguyên nhân quan trọng làm nên thắng lợi của Chiến dịch Tây Nguyên là ta đã vận dụng hiệu quả nhiều biện pháp tạo thế trận xen kẽ cài răng lược với địch.
Trong cuộc đời quân ngũ, tôi đã trải qua nhiều trận đánh, tham gia nhiều chiến dịch trong đội hình đơn vị tăng thiết giáp. Nhưng trận đánh để lại trong tôi nhiều kỷ niệm và những suy ngẫm về nghệ thuật chiến dịch, nghệ thuật sử dụng tăng thiết giáp trong thực hành chiến đấu là trận tiến công thị xã Buôn Ma Thuột trong Chiến dịch Tây Nguyên (tháng 3-1975).
Chiến dịch Tây Nguyên diễn ra từ ngày 4-3 đến 24-3-1975, ta đã tiêu diệt, đập tan toàn bộ tập đoàn ngụy quân Sài Gòn (thuộc Quân đoàn 2, Quân khu 2) trên chiến trường Tây Nguyên-một địa bàn chiến lược vô cùng quan trọng; sau đó chớp thời cơ chủ động phát triển tiến công xuống vùng ven biển Trung Trung Bộ, cùng LLVT địa phương giải phóng hoàn toàn 3 tỉnh đồng bằng Khu 5: Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa (3-4-1975).
Nghệ thuật nghi binh lừa địch của ông làm nên chiến thắng thần tốc '1 ngày bằng 20 năm' trong Chiến dịch Tây Nguyên năm 1975.
Chiến dịch tổng tấn công Tây Nguyên là cuộc đấu trí căng thẳng, quyết định cục diện chiến trường Việt Nam năm 1975.
Ngày 9/3/1975, trên chiến trường Tây Nguyên, Sư đoàn 10, được tăng cường lực lượng đặc công, pháo binh, cao xạ, nổ súng tiến công quận lỵ Đức Lập - vị trí chiến lược án ngữ giữa Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.
Đầu tháng 3-2023, trò chuyện với Trung tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Khuất Duy Tiến (1931-2024), nguyên Trưởng phòng Tác chiến Mặt trận Tây Nguyên, nguyên Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân 1, chúng tôi được ông chia sẻ những nét đặc sắc về nghệ thuật tác chiến trong Chiến dịch Tây Nguyên. Trong đó, công tác chuẩn bị tâm thế chu đáo cho bộ đội và kế hoạch nghi binh hoàn hảo là những yếu tố quan trọng góp phần vào thắng lợi của chiến dịch.
Đầu tháng 2-1975, đồng chí Bùi San, đại diện Thường vụ Khu ủy Khu 5 truyền đạt cho Tỉnh ủy Đắk Lắk quyết định của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương về việc chọn Buôn Ma Thuột làm trận đột phá mở màn Chiến dịch Tây Nguyên. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã tiến hành họp ra nghị quyết lãnh đạo; đồng thời chỉ đạo các cấp khẩn trương triển khai thực hiện công tác chuẩn bị mọi mặt để tham gia chiến dịch.
50 năm trước, thắng lợi của Chiến dịch Tây Nguyên là minh chứng sống động khẳng định cuộc đấu trí chiến dịch, chiến lược giữa ta và địch đã ngã ngũ-phần thắng hoàn toàn thuộc về ta. Đây là điểm khởi nguồn, là bước đà vững chắc để ta tiếp tục phát huy, phát triển thế và lực, nhất là tư duy chiến lược trong cuộc đọ trí, đọ sức với quân thù những ngày tiếp sau, nhằm nhanh chóng hoàn thành thắng lợi quyết tâm chiến lược của Bộ Chính trị giải phóng miền Nam trong năm 1975, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Thực hiện quyết tâm của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương, Bộ tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên mở Chiến dịch Tây Nguyên với mật danh 'Chiến dịch 275''. Chiến thắng Tây Nguyên là cơ sở để Bộ Chính trị kịp thời bổ sung quyết tâm giải phóng miền Nam ngay trong năm 1975. Thắng lợi của Chiến dịch Tây Nguyên đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của bộ đội chủ lực Mặt trận Tây Nguyên.
Chiến dịch Tây Nguyên - mở đầu cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975, để lại nhiều nét đặc sắc về nghệ thuật quân sự. Trong đó, nghi binh lừa địch tạo lập thế ta - phá thế địch, điều khiển địch theo ý định của ta là nét đặc sắc nổi bật.
Tháng 4/1975, Chiến dịch Tây Nguyên toàn thắng, mở ra bước ngoặt chiến lược, làm sụp đổ hệ thống phòng thủ của quân đội Sài Gòn, tạo đà cho đại thắng 30/4/1975, thống nhất đất nước.
Xác định Chiến dịch Tây Nguyên là đòn chiến lược then chốt mở đầu cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, Đảng ủy và Bộ Tư lệnh mặt trận Tây Nguyên đã họp bàn kế hoạch thực hiện và các lực lượng tham gia chiến dịch. Phương châm và tư tưởng chỉ đạo của Chiến dịch Tây Nguyên được xác định là 'Mạnh bạo, chắc thắng, chủ động, cơ động, linh hoạt, bí mật, bất ngờ'.
Thực hiện quyết tâm của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương, Bộ tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên mở Chiến dịch Tây Nguyên với mật danh 'Chiến dịch 275''. Chiến thắng Tây Nguyên là cơ sở để Bộ Chính trị kịp thời bổ sung quyết tâm giải phóng miền Nam ngay trong năm 1975. Thắng lợi của Chiến dịch Tây Nguyên đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của bộ đội chủ lực Mặt trận Tây Nguyên.
Tháng 11-1974, Quân ủy Trung ương, Bộ Tổng Tư lệnh xác định 'chiến trường Tây Nguyên là hướng chủ yếu cho cả miền Nam' và giao nhiệm vụ cho Bộ tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên.
Đầu năm 1975, nhận nhiệm vụ vào chiến trường Tây Nguyên, Đại tướng Văn Tiến Dũng, Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam khẩn trương nghiên cứu, xác định những vấn đề then chốt.