Để kinh tế trang trại phát triển bền vững

Kỳ I: Bức tranh tổng thể kinh tế trang trại

Gia đình ông Nguyễn Công Chính, khu 1, xã Tân Phương, huyện Thanh Thủy xây dựng mô hình trang trại tổng hợp, kết hợp trồng trọt và chăn nuôi, thu lãi 300 triệu đồng/năm.

Khẳng định vai trò của kinh tế trang trại

Những năm qua, phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn tỉnh đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực về mặt kinh tế - xã hội và môi trường trong nông nghiệp, nông thôn. Các trang trại đã góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển các loại cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao, tạo nên những vùng sản xuất hàng hóa tập trung, từng bước gắn với thị trường.

Thực hiện chủ trương của Chính phủ và chỉ đạo của UBND tỉnh về phát triển kinh tế trang trại, các địa phương đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân về vai trò của kinh tế trang trại. Đồng thời, ngoài các chính sách hỗ trợ của Trung ương, tỉnh và các địa phương cũng có những chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển kinh tế trang trại. Nhờ đó, kinh tế trang trại trên địa bàn tỉnh đã có bước phát triển, mang lại hiệu quả thiết thực, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đặc biệt là sử dụng hiệu quả tiềm năng đất đai, khai thác thế mạnh của từng vùng, từng địa phương, hướng tới sản xuất nông nghiệp bền vững.

Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có 345 trang trại đạt tiêu chí theo quy định tại Thông tư số 02/2020/TT-BNNPTNT ngày 28/02/2020 của Bộ Nông nghiệp và PTNT quy định tiêu chí kinh tế trang trại. Trong tổng số trang trại đã có 82 trang trại ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất; 89 trang trại tham gia hoạt động hợp tác, liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, 86% trang trại ký cam kết sản xuất an toàn. Đến nay, tổng giá trị sản xuất của các trang trại đạt trên 1.000 tỉ đồng, tạo việc làm cho khoảng 4.700 lao động; giá trị sản lượng hàng hóa tiêu thụ thông qua hoạt động hợp tác, liên kết đạt trên 30%.

Thanh Thủy là một trong những địa phương phát triển kinh tế trang trại khá mạnh. Huyện hiện có 57 trang trại đạt tiêu chí theo quy định, với diện tích đất sản xuất trên 153ha, tổng giá trị sản xuất đạt gần 130 tỉ đồng, tạo việc làm thường xuyên cho trên 270 lao động, giá trị sản xuất một trang trại dao động từ 1-3 tỉ đồng. Ông Nguyễn Trọng Luyện-Trưởng Phòng NN&PTNN huyện Thanh Thủy cho biết: Các trang trại đã khai thác, sử dụng có hiệu quả nguồn lực đất đai, vốn, kỹ thuật; bước đầu hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn gắn với thị trường tiêu thụ, tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng, có giá trị kinh tế theo hướng nông sản sạch, tiêu chuẩn VietGAP; liên kết với các kênh phân phối để sản xuất sản phẩm có giá trị chất lượng cao cung cấp ra thị trường.

Đến trang trại nuôi gà thương phẩm theo mô hình liên kết của gia đình ông Nguyễn Đức Tài, khu 1, xã Sơn Thủy, chúng tôi nhận thấy, do thực hiện theo mô hình liên kết, đầu ra sản phẩm được doanh nghiệp bao tiêu nên hoạt động sản xuất kinh doanh của trang trại luôn ổn định. Trang trại của gia đình ông Tài quy mô chăn nuôi đến nay khoảng 12.000 con gà/lứa trên diện tích 2.000m2, sau khi trừ chi phí, mỗi năm thu lãi khoảng 500 triệu đồng.

Ông Tài cho biết: Để kinh tế trang trại phát triển bền vững, ngoài các yếu tố về đất đai, vốn, kỹ thuật, việc tìm đầu ra cho sản phẩm rất quan trọng. Muốn có doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm, trang trại phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện đối tác yêu cầu. Được sự quan tâm, hỗ trợ của các cơ quan, đơn vị, địa phương cùng sự quyết tâm của gia đình, trang trại đã đảm bảo các điều kiện liên kết với Công ty TNHH Japfa Comfeed Việt Nam - một đơn vị chuyên sản xuất thức ăn chăn nuôi, tổ chức mạng lưới gia công chăn nuôi gia cầm, gia súc và chế biến sản phẩm chăn nuôi để xuất khẩu.

Có thể thấy, phát triển kinh tế theo mô hình trang trại đã giúp nông dân thay đổi phương thức tổ chức sản xuất, chuyển từ hình thức sản xuất nhỏ lẻ, sang hướng hàng hóa, tăng giá trị và sức cạnh tranh cho sản phẩm. Đặc biệt, phát triển kinh tế trang trại của tỉnh luôn gắn với chương trình phát triển cây trồng, vật nuôi đặc trưng, chủ lực và khai thác, sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Nhiều trang trại đã ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ cao trong sản xuất, góp phần tích cực đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; giải quyết việc làm, tăng thu nhập tạo cơ hội làm giàu cho nông dân, góp phần cơ cấu lại ngành nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh.

Các chủ trang trại chú trọng áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật trong quá trình sản xuất, giúp giảm sức lao động, tiết kiệm chi phí đầu vào.

Còn nhiều khó khăn

Mặc dù mô hình kinh tế trang trại trên địa bàn tỉnh ngày càng phát triển cả về chất và lượng, nhiều trang trại đã cho thu nhập cao, tạo việc làm ổn định cho người dân, khẳng định vai trò quan trọng trong cơ cấu lại ngành nông nghiệp, song trong quá trình phát triển, các trang trại vẫn còn gặp khó khăn, vướng mắc cần được tháo gỡ.

Khó khăn lớn nhất hiện nay của các trang trại là vốn và đất đai để phát triển quy mô lớn. Phát triển trang trại đòi hỏi quỹ đất rộng, các trang trại sử dụng đất đai theo hình thức thuê của xã, hoặc tích tụ từ nhiều hộ dân trong vùng. Do là đất thuê, đất đấu thầu nên trang trại không đủ điều kiện đảm bảo vay ngân hàng bởi các ngân hàng thường chọn giải pháp thỏa thuận với các trang trại vay có thế chấp tài sản, còn theo hình thức tín chấp, các trang trại chỉ được vay với mức thấp. Khó tiếp cận các nguồn vốn tín dụng nên các trang trại thiếu vốn để đầu tư mở rộng sản xuất.

Một vấn đề nữa đặt ra, hiện nay nhiều trang trại hình thành và phát triển tự phát, thiếu quy hoạch tổng thể và lâu dài. Ông Vũ Quốc Tuấn- Chi cục trưởng Chi cục phát triển nông thôn cho biết: Đa số các địa phương chưa có quy hoạch phát triển kinh tế trang trại hoặc có quy hoạch nhưng chưa sát với thực tiễn, chưa gắn với quy hoạch phát triển KT-XH, phát triển cơ sở hạ tầng của địa phương nên khi hộ nông dân làm kinh tế trang trại sẽ dẫn đến sự thiếu đồng bộ, khó hình thành tính liên kết giữa phát triển trang trại với sự hình thành các vùng sản xuất tập trung và định hướng phát triển chung về hạ tầng như giao thông, thủy lợi, điện, nước, khó cả trong vấn đề xử lý môi trường.

Cùng với đó, việc liên kết các khâu từ sản xuất tới tiêu thụ sản phẩm còn hạn chế nên sức cạnh tranh trên thị trường yếu, giá bán sản phẩm không cao trong khi khối lượng sản phẩm sản xuất lớn. Nguyên nhân là do các trang trại chủ yếu sản xuất theo phương pháp truyền thống, dẫn đến năng suất, chất lượng sản phẩm của trang trại chưa đạt hoặc đạt quy trình sản xuất ATTP như: Viet GAP, Global GAP... nhưng số lượng không nhiều, chưa đáp ứng nhu cầu thị trường.

Thêm vào đó, số lao động trong trang trại chủ yếu là lao động phổ thông, nhiều chủ trang trại chưa qua đào tạo, thiếu kiến thức khoa học - kỹ thuật, phát triển trang trại theo phong trào, chưa nắm bắt được thị trường nên việc đầu tư để phát triển thiếu tính bền vững...

Để kinh tế trang trại phát triển tương xứng với tiềm năng, đúng quy định của pháp luật, đóng góp hiệu quả vào phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn, cần có giải pháp đồng bộ nhằm thúc đẩy kinh tế trang trại phát triển bền vững.

Kỳ II: Tạo động lực cho kinh tế trang trại phát triển

Phương Thảo - Hà Nhung