Linh vật của Việt Nam rất phong phú, là phần không thể tách rời trong văn hóa truyền thống.
Trong văn hóa tâm linh ở cả phương Đông và phương Tây, rồng được khắc họa phong phú và hàm chứa nhiều ý nghĩa.
Sáng 11/3, Bảo tàng Hà Nội phối hợp với Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật tổ chức tọa đàm 'Hình tượng Rồng trong mỹ học phương Đông'.
Tọa đàm 'Hình tượng Rồng trong mỹ học phương Đông' sẽ làm rõ hơn hình tượng rồng và ảnh hưởng của rồng trong đời sống văn hóa Việt.
Theo lịch cổ truyền thì năm nay (2024) còn được gọi là năm Giáp Thìn. Hình tượng con rồng còn xuất hiện nhiều trong các câu thành ngữ, tục ngữ dân gian Việt Nam.
Được xem là biểu tượng của vương quyền, hình ảnh rồng được thể hiện trên trang phục của các bậc đế vương. Có một điều thú vị là con vật biểu tượng cho sức mạnh quyền uy đó lại xuất hiên trên trang phục của phụ nữ dân tộc Thái ở miền Tây Nghệ An.
Rồng là con vật duy nhất trong 12 con giáp không tồn tại trong thực tế. Tuy nhiên, hình ảnh Rồng luôn là biểu tượng thiêng liêng trong tâm thức người Việt Nam.
Từ thời các Vua Hùng dựng nước đến nay, hình tượng con rồng luôn hiện diện trong đời sống văn hóa, tinh thần của dân tộc Việt, biểu trưng cho phẩm chất cao đẹp và niềm tự hào.
Theo quan niệm của người phương Đông, rồng là con vật thần thoại, tượng trưng cho sức mạnh to lớn, quyền uy, phú quý và thịnh vượng. Rồng được xem là linh vật may mắn, xua tan cái ác. Dù mang đầy tính thần thoại nhưng hình ảnh con Rồng lại gắn liền với đời sống của người phương Đông từ xưa đến nay với nhiều ý nghĩa linh thiêng, cao quý.
Từ hàng ngàn năm nay, hình tượng rồng đã gắn liền với đời sống văn hóa, tâm linh của người Việt. Đặc biệt, trong lĩnh vực mỹ thuật hình tượng rồng đóng một vai trò vô cùng quan trọng và được thể hiện rất phong phú với nhiều góc độ khác nhau, tất cả đều làm nổi bật lên ý chí, khát vọng vươn lên của dân tộc...Ngày nay, trong cuộc sống hiện đại hình tượng rồng vẫn tiếp tục được các thế hệ nghệ sĩ trẻ theo đuổi, sáng tạo để hình tượng rồng tiếp tục tỏa sáng và trở nên gần gũi với đời sống.
Theo quan niệm của người phương Đông, rồng là con vật thần thoại, tượng trưng cho sức mạnh to lớn, quyền uy, phú quý và thịnh vượng. Rồng được xem là linh vật may mắn, xua tan cái ác. Dù mang đầy tính thần thoại nhưng hình ảnh con Rồng lại gắn liền với đời sống của người phương Đông từ xưa đến nay. Từ các công trình kiến trúc, vật dụng trang trí, đến trang phục hay nghệ thuật, ở bất cứ đâu chúng ta cũng có thể bắt gặp hình ảnh rồng với ý nghĩa linh thiêng, cao quý.
Rồng có tên chữ là long, một linh vật được huyền thoại mang đầy tính siêu nhiên, đứng đầu trong bốn con vật thiêng: 'long, lân, quy, phụng', xuất hiện hàng ngàn năm trước Công nguyên, dần được nâng lên thành con vật biểu tượng trong văn hóa phương Đông. Rồng được xem là chúa tể cai quản vùng sông nước, thường được gọi là Long Vương. Theo các nhà nghiên cứu ngôn ngữ, chữ rồng trong tiếng Việt và chữ long trong từ Hán đều bắt nguồn từ krong, krông, klong trong tiếng Đông Nam Á cổ, có nghĩa là sông nước. Rồng được xem là con vật kết hợp giữa cá sấu và rắn, sinh ra và ẩn mình dưới nước rồi bay vút lên trời cao mà không cần có cánh, vừa bay miệng vừa phun nước, phun lửa. Một số nhà khảo cổ học khẳng định rằng, rồng là con vật đặc thù chung cho cả các dân tộc Việt. Cụ thể hơn, đối với người Việt Nam, truyền thuyết đầy sức sống nhân văn về Con Rồng - Cháu Tiên đã có từ thuở họ Hồng Bàng lập quốc cách nay mấy ngàn năm trước.
Trong 12 con giáp, rồng là con vật không có trong đời thực nhưng lại mang biểu tượng của vương quyền và tín ngưỡng, xuất hiện nhiều trong văn hóa và tâm thức người Việt.
Xuất hiện trong thần thoại phương Đông và phương Tây, rồng được biết tới như một sinh vật huyền thoại có sức mạnh phi thường. Hầu hết chúng ta đều cho rằng loài vật thần kỳ này không có thật.
Hình ảnh loài Rồng được biết đến là loài linh vật biểu thị cho sức mạnh phi thường. Do đó, rất nhiều nơi đã lấy hình tượng quen thuộc này để tạo nên những công trình kiến trúc độc đáo, trong số đó phải kể đến đôi rồng ở Hồ Tây – công trình từ thời Lý, mang nhiều ý nghĩa lịch sử, văn hóa và tâm linh.
Hầu như xứ sở phương Đông nào cũng có hình tượng con rồng uy nghi bay lượn trong bầu trời văn hóa lấp lánh muôn vàn sắc màu ý nghĩa. Hẳn nhiên đó là một cổ mẫu xa xưa, nguyên thủy và phức tạp nhất để cho hậu thế mất nhiều công giải mã, bổ sung, làm mới cho phù hợp với ý thức hệ thời mình.
Theo thứ tự 12 con giáp, năm Mão (mèo) đi qua sẽ nhường ngôi cai quản thời gian lại cho năm Thìn (rồng).
Đón Tết Giáp Thìn 2024, hình tượng con rồng - biểu tượng linh vật của năm được giới tạo hình lựa chọn sáng tạo với nhiều hình dáng, chất liệu, sắc thái đa dạng, góp phần làm đẹp cho cuộc sống, tạo niềm vui cho những người yêu nghệ thuật.
Trong mười hai con vật của hệ can chi, rồng là con vật duy nhất không có trong đời thực mà được hình thành bởi trí tưởng tượng của con người.
Hình tượng rồng từ lâu đã là biểu tượng gần gũi với người Việt Nam nói riêng và văn hóa phương Đông nói chung. Là biểu tượng thiêng liêng gắn với nguồn gốc 'Con Rồng, cháu Tiên' của người Việt. Là con vật trong 12 con giáp được coi là huyền bí, đại diện cho quyền lực, sự may mắn, thịnh vượng, sự thăng tiến, là tín hiệu tốt lành cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu. Năm Thìn là năm được người Việt quan niệm, mang lại những điều tốt lành, thịnh vượng cho mỗi cá nhân, cho toàn dân tộc, mang lại sức mạnh cường tráng cho đất nước...
Dù trong văn hóa phương Đông hay phương Tây thì Rồng luôn là một con vật gắn liền với trí tưởng tượng của con người. Không ai nhìn thấy rồng, nó là một loài mang tính biểu tượng, nhưng chắc chắn không ai nghĩ về Rồng bằng sự khinh suất. Rồng dù ở nghĩa tích cực hay tiêu cực nó đều hàm chứa một sức mạnh không thể xem thường.
Rồng đã được 'dân gian hóa' đi vào từ đời sống tâm linh, tín ngưỡng đến các vật dụng của nhiều gia đình. Rồng xuất hiện là thể hiện cái tốt đẹp, chân-thiện-mỹ. Hình tượng rồng Việt Nam, ngậm viên châu trong miệng, thể hiện tinh thần tôn trọng các giá trị nhân văn cao quý
Rồng là con vật được ra đời từ trí tưởng tưởng của con người với ý nghĩa quyền uy, sung túc, bình an và may mắn.
Trong phong thủy, rồng được coi là một trong bốn tứ linh: Long, Ly, Quy, Phụng.
Từ thuở ấu thơ, mỗi người dân Việt Nam đều được nghe kể về truyền thuyết 'Con rồng cháu tiên', như một cách giải thích về cội nguồn dân tộc để thêm tự hào về 'dòng máu Lạc Hồng'. Chính từ cội nguồn ấy, trải qua 4.000 năm văn hiến, trong tâm thức và văn hóa của người Việt Nam hình tượng con rồng luôn có vị trí đặc biệt.