Tại điểm cao 800, có hai phế tích thu hút đông khách du lịch đến 'check in' là Nhà thờ và Trại hè thanh niên. Tuy nhiên, rất ít người biết thông tin các công trình này được xây dựng ra sao, vào thời gian nào? Còn tại điểm cao 1000, ngoài phế tích Nhà tù mà nhiều người nhầm tưởng là nơi 'biệt giam' tù nhân chính trị, có một phế tích biệt thự là nơi 'ở ẩn' của ông chủ xưởng mộc Memo nổi tiếng trong những năm 40 của thế kỷ trước.
Hơn 80% phế tích các công trình biệt thự nghỉ dưỡng còn lại trên núi Ba Vì tập trung ở điểm cao 600m. Hầu hết đều có tường xây bằng đá, dày tới 50cm. Thời gian đã phủ rêu phong, cỏ dại cộng thêm mưa nắng dãi dầu khiến các phế tích ẩn giữa màu xanh đại ngàn càng thêm huyền bí.
Việc quy hoạch khu nghỉ dưỡng trên núi Ba Vì, ngoài mục đích đáp ứng nhu cầu nghỉ dưỡng, phục hồi sức khỏe của người Âu đóng trú quanh khu vực Sơn Tây và các tỉnh lân cận còn nằm trong kế hoạch phát triển du lịch Thuộc địa của Pháp mà ông Albert Sarraut, Toàn quyền Đông Dương (giai đoạn 1911-1913; 1916-1919) và sau này là Bộ trưởng Bộ Thuộc địa (giai đoạn 1920-1922; 1932-1933) thúc đẩy triển khai.
20 năm sau thời điểm được khảo sát để xây dựng khu nghỉ dưỡng theo lệnh của Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer, tại điểm cao 400m trên núi Ba Vì xuất hiện ngôi biệt thự đầu tiên. Chủ nhân của nó là ông Marius Borel, một chủ đồn điền có thế lực tại Bắc Kỳ.
Trên núi Ba Vì (Hà Nội) hiện có rất nhiều công trình phế tích là các khu nghỉ dưỡng do Pháp xây dựng hơn 90 năm trước tại các điểm cao 400m, 600m, 1000m và rải rác ở các điểm 700m, 800m... Gần một thế kỷ dầm mưa dãi nắng, các phế tích khoác trên mình chiếc áo rêu phong 'trơ gan cùng tuế nguyệt' giữa rừng già xanh ngắt và ẩn chứa nhiều câu chuyện kỳ thú.Với mục đích gìn giữ và 'đánh thức' những công trình này, Hội Kiến trúc sư VN và Tập đoàn Melia đang gấp rút chuẩn bị cuộc tọa đàm 'Phát huy hiệu quả giá trị các công trình phế tích Pháp tại núi Ba Vì' dự kiến tổ chức trong tháng 9. Văn Hóa xin giới thiệu quá trình hình thành và những điều vẫn đang còn là bí ẩn trong cuốn sách 'Bí ẩn khu biệt thự nghỉ dưỡng trên núi Ba Vì' của tác giả Chu Thu Hằng.