Các tham luận, thảo luận của các nhà nghiên cứu, quản lý tại buổi tọa đàm 'Tư tưởng 'Chi bằng học' của nhà yêu nước Phan Châu Trinh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc' được tổ chức sáng 23/3 nhân kỷ niệm 100 năm ngày mất (24/3/1926 - 24/3/2026) tiếp tục khẳng định giá trị trường tồn của một tư tưởng lớn về sự thực học, việc vận dụng vào bối cảnh hiện nay.
Từ giữa năm 1907, khi ra Hà Nội, Phan Châu Trinh nhận lời mời làm chủ bút tờ báo chữ Hán và chữ Quốc ngữ đầu tiên ở Bắc Kỳ là Đại Việt tân báo.
'Chi bằng học!' là lời chính cáo cùng quốc dân trong bài xã thuyết Hiện trạng vấn đề của Phan Châu Trinh, đăng lần đầu trên Đại Việt tân báo năm 1907. Sau đó, bài viết được đăng lại trên Người tiên phong Đông Dương (29/12/1907) với tiêu đề 'Những suy nghĩ của người An Nam'. Theo Huỳnh Thúc Kháng, ngay từ khi xuất hiện, bài báo đã gây tiếng vang lớn và càng về sau càng bộc lộ giá trị sâu sắc.
Đầu thế kỷ 20, Phan Châu Trinh xuất hiện với vai trò của một nhà tư tưởng khai phóng triết lý 'khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh'. Điểm mấu chốt là, thay vì dựa dẫm ngoại bang hoặc bạo động, Phan Châu Trinh kêu gọi 'Chi bằng học', tức là lấy học làm gốc để tự cường, cứu nước. Tư tưởng này là nền tảng cho phong trào Duy tân, đó cũng là cột mốc đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong nhận thức về văn hóa, giáo dục, thực học, thực nghiệp và canh tân, đổi mới đất nước.
Năm 2026 đánh dấu tròn 120 năm tư tưởng Duy tân được Phan Châu Trinh khởi xướng với chủ trương 'khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh'. Để 'khai dân trí' thì chỉ có cách... 'chi bằng học'.
Soi chiếu tư tưởng dân chủ của cụ Phan vào giai đoạn hiện nay không chỉ là sự tri ân, mà cũng là cách củng cố nền tảng tư duy quản trị hiện đại cho thành phố Đà Nẵng - vùng đất xứ Quảng quê hương ông hôm nay.
Có thể thấy qua Phong trào Duy tân đất Quảng đầu thế kỷ 20, Phan Châu Trinh đã hướng thông điệp 'Chi bằng học' thấm đẫm chất giọng Quảng Nam không chỉ tới những người đang được đi học, tới những sĩ tử/sĩ phu mà còn và quan trọng hơn là tới đông đảo đồng bào mình, chủ yếu tới những người chưa từng đi học và chưa biết bao giờ mới được đi học.
Phan Châu Trinh là một nhà khai sáng vĩ đại, với tư duy độc lập và quả cảm. Tư tưởng 'Chi bằng học' của cụ Phan vẫn còn nguyên giá trị thực tiễn trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.