Phát huy vai trò giám sát của Hội đồng nhân dân trong thực thi các đề án về công tác biên phòng

Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Trường Sa, Bộ đội Biên phòng tỉnh Khánh Hòa cùng quân và dân đảo Trường Sa tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 tại Khu vực bỏ phiếu số 14 (đặc khu Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa). Ảnh: Đơn vị cung cấp

Giám sát từ yêu cầu thực tiễn quản trị biên giới

Biên giới quốc gia là địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng, vừa là “phên giậu” của Tổ quốc, vừa là không gian giao lưu, hợp tác và phát triển kinh tế - xã hội. Những vấn đề ở khu vực biên giới thường mang tính liên ngành, liên địa phương và liên quốc gia, liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh tế, văn hóa, xã hội và đời sống nhân dân. Vì vậy, triển khai các chương trình, đề án liên quan đến công tác biên phòng không thể chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách mà phải là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trong đó, cấp ủy lãnh đạo, chính quyền tổ chức thực hiện, lực lượng vũ trang làm nòng cốt và nhân dân là chủ thể tham gia xây dựng, bảo vệ biên giới.

Trong cơ chế đó, Hội đồng nhân dân có vai trò quan trọng trong giám sát việc thực hiện các quyết định, chính sách liên quan trực tiếp đến địa bàn, nguồn lực và đời sống nhân dân. Nếu tổ chức thực hiện là khâu biến chủ trương thành hành động thì giám sát là cơ chế bảo đảm hành động ấy đi đúng mục tiêu, đúng pháp luật, đúng thẩm quyền và đạt hiệu quả thực chất. Vì vậy, giám sát không chỉ là “hậu kiểm”, mà phải trở thành phương thức nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả thực thi các chương trình, đề án về công tác biên phòng. Muốn giám sát có chất lượng, Hội đồng nhân dân phải nắm chắc mục tiêu, nội dung, phạm vi, lộ trình của từng chương trình, đề án và đặt trong tổng thể nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại của địa phương. Cách giám sát cần chuyển từ xem xét “đã làm những gì” sang đánh giá “làm có đúng mục tiêu, có hiệu quả và tạo ra thay đổi gì”.

Đối với đầu tư hạ tầng khu vực biên giới, không chỉ xem công trình có hoàn thành đúng tiến độ hay không, mà còn phải đánh giá khả năng phục vụ dân sinh, phát triển kinh tế, hỗ trợ quản lý địa bàn và củng cố thế trận quốc phòng, an ninh. Đối với các chính sách hỗ trợ đồng bào biên giới, không chỉ kiểm tra việc giải ngân, mà phải xem chính sách có đến đúng đối tượng, tạo sinh kế bền vững, cải thiện đời sống và củng cố niềm tin của nhân dân hay không. Giám sát vì thế phải hướng vào kết quả và tác động, không dừng ở hồ sơ, thủ tục.

Hội đồng nhân dân cũng cần giám sát việc cụ thể hóa chủ trương thành kế hoạch, nhiệm vụ và cơ chế phối hợp; đánh giá mức độ phù hợp giữa mục tiêu của từng chương trình, đề án với điều kiện thực tế từng địa bàn. Tuy nhiên, giám sát không có nghĩa là can thiệp vào hoạt động nghiệp vụ của lực lượng chuyên trách. Nội dung giám sát cần tập trung vào những vấn đề thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước ở địa phương như thực hiện nghị quyết, bố trí và sử dụng nguồn lực, chính sách đối với nhân dân, đầu tư kết cấu hạ tầng, cải cách hành chính, phối hợp giữa các lực lượng và giải quyết kiến nghị của cử tri.

Lấy đời sống nhân dân làm thước đo

Bảo vệ biên giới bền vững không thể tách rời chăm lo đời sống nhân dân. Một khu vực biên giới có kinh tế phát triển, dân cư ổn định, đời sống được cải thiện, người dân tin tưởng và tích cực tham gia bảo vệ đường biên, mốc giới sẽ tạo nền tảng xã hội vững chắc cho nhiệm vụ biên phòng.

Do đó, Hội đồng nhân dân cần quan tâm giám sát các chính sách tác động trực tiếp đến người dân như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, giao thông, sinh kế, giảm nghèo, hỗ trợ sản xuất, chuyển đổi số, tiếp cận dịch vụ công và chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Qua tiếp xúc cử tri, giám sát chuyên đề và khảo sát thực địa, Hội đồng nhân dân có điều kiện tiếp nhận những thông tin mà báo cáo hành chính đôi khi chưa phản ánh đầy đủ, qua đó trở thành cầu nối giữa nguyện vọng của nhân dân với quá trình thực hiện các chính sách, chương trình, đề án liên quan đến công tác biên phòng.

Trong điều kiện chuyển đổi số, phương thức giám sát của Hội đồng nhân dân cũng cần được đổi mới. Nếu chỉ dựa vào báo cáo định kỳ, hội họp và hồ sơ giấy thì khó theo kịp sự biến động của địa bàn. Vì vậy, cần từng bước khai thác dữ liệu số, hệ thống thông tin quản lý, cơ sở dữ liệu địa phương, bản đồ số và các công cụ phân tích để nâng cao chất lượng giám sát. Một tiêu chí quan trọng khác là chất lượng kiến nghị sau giám sát. Hội đồng nhân dân không nên chỉ dừng ở việc chỉ ra tồn tại, hạn chế mà cần kiến nghị rõ vấn đề cần khắc phục, cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn thực hiện và cơ chế kiểm tra. Đặc biệt, phải tăng cường tái giám sát để bảo đảm kiến nghị được chuyển hóa thành hành động. Cần hình thành chu trình khép kín: giám sát - phát hiện - kiến nghị - khắc phục - theo dõi - tái giám sát - đánh giá kết quả.

Chất lượng giám sát trước hết phụ thuộc vào chất lượng đại biểu Hội đồng nhân dân. Đại biểu hoạt động ở địa bàn biên giới cần được trang bị kiến thức về pháp luật biên giới, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, quản lý Nhà nước, ngân sách, đầu tư công, dân tộc, tôn giáo và chuyển đổi số. Quan trọng hơn, đại biểu phải sát dân, sát địa bàn, hiểu dân và có trách nhiệm với dân. Chỉ khi trực tiếp đến cơ sở, lắng nghe tiếng nói từ thôn, bản, xã biên giới, đại biểu mới có thể đánh giá đầy đủ mức độ đi vào cuộc sống các chủ trương, chính sách.

Giám sát để xây dựng biên giới vững mạnh từ cơ sở

Phát huy vai trò của Hội đồng nhân dân các cấp trong việc giám sát thực hiện các chương trình, đề án liên quan đến công tác biên phòng chính là góp phần hoàn thiện cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ trong xây dựng và bảo vệ biên giới quốc gia. Hiệu quả thực hiện không chỉ được đo bằng số chương trình, công trình hay cuộc kiểm tra, mà phải thể hiện ở việc chủ quyền, an ninh biên giới được giữ vững; hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh; đời sống nhân dân được nâng lên; thế trận biên phòng toàn dân được củng cố; nguồn lực được sử dụng hiệu quả và niềm tin của nhân dân ngày càng bền chặt.

Trong tình hình mới, xây dựng và bảo vệ biên giới không chỉ cần quyết sách đúng, nguồn lực mạnh và lực lượng chuyên trách tinh nhuệ, mà còn cần một cơ chế quản trị minh bạch, trách nhiệm, hiệu quả. Hội đồng nhân dân các cấp, bằng chức năng quyết định và giám sát theo luật định, có vai trò quan trọng trong cơ chế đó. Giám sát không phải để làm chậm quá trình triển khai các chương trình, đề án, mà để việc thực hiện đi đúng hướng; không phải để làm khó cơ quan thực thi, mà để xác định rõ trách nhiệm, tháo gỡ điểm nghẽn; không chỉ để phát hiện sai sót, mà còn để phòng ngừa sai sót, nâng cao hiệu quả và củng cố niềm tin của nhân dân.

Khi Hội đồng nhân dân thực hiện tốt chức năng giám sát; Ủy ban nhân dân nâng cao năng lực tổ chức thực hiện; lực lượng chuyên trách phát huy vai trò nòng cốt; cấp ủy tăng cường lãnh đạo và nhân dân tích cực tham gia, các chương trình, đề án liên quan đến công tác biên phòng sẽ thực sự phát huy hiệu quả, gắn chặt với xây dựng nền biên phòng toàn dân, thế trận biên phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân vững chắc. Đây là nền tảng để xây dựng khu vực biên giới ổn định về chính trị, vững mạnh về quốc phòng - an ninh, phát triển về kinh tế - xã hội, bền chặt về lòng dân; góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thiếu tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam