Sông Hồng, dòng sông mẹ gắn liền với sự hình thành của nền văn minh lúa nước, lịch sử nghìn năm văn hiến của Thăng Long-Hà Nội và Đồng bằng Bắc Bộ, đang đứng trước bước ngoặt lịch sử.
Sông Hồng đang được đặt vào vị trí trung tâm trong cấu trúc phát triển mới của Hà Nội, với khoảng 40km từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở được nghiên cứu tổ chức lại không gian. Nhưng để dòng sông thực sự trở thành biểu tượng phát triển mới của Thủ đô, quy hoạch phải giải đồng thời ba bài toán: phát triển đô thị, an toàn dòng chảy và gìn giữ những giá trị văn hóa, sinh kế đã hình thành bên sông.
Quy hoạch sông Hồng muốn nhìn đến tầm nhìn 100 năm phải nhìn hiểu và nhìn lại lịch sử 1.000 năm trước. “Văn hóa không đứng yên hay đóng băng mà phát triển theo con đường riêng”, chuyên gia nhấn mạnh.
Những biến đổi về lòng sông, mực nước và không gian bãi sông đang đặt ra yêu cầu mới đối với quy hoạch ven sông Hồng. Trong quá trình hoàn thiện các phương án phát triển, các chuyên gia đề nghị cập nhật đầy đủ diễn biến tự nhiên của dòng sông, bảo đảm hành lang thoát lũ và hạn chế những tác động bất lợi đến an toàn đô thị.
Từ kinh nghiệm trực tiếp tham gia chống trận lũ lịch sử năm 1971, GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc đã hiến kế cho quy hoạch hai bờ sông Hồng.
Chiều 21-9, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tổ chức Tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Sông Hồng - Biểu tượng phát triển mới của Thủ đô”, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, kiến trúc sư trong nhiều lĩnh vực.
Chuyên gia cho rằng Hà Nội đang đảm bảo đủ 3 nền tảng để thực hiện quy hoạch sông Hồng bao gồm: thể chế, khoa học và bản thân dòng sông. Tuy nhiên cũng khuyến cáo nguyên tắc cao độ xây dựng để đảm bảo khả năng thoát lũ của dòng sông.
Theo KTS Trần Huy Ánh, "ranh giới đỏ" được xác định trong các quyết định quy hoạch sông Hồng chính là không gian thoát lũ, gồm lòng sông và bãi sông nằm giữa hai đê.
Quy hoạch đô thị sông Hồng không chỉ là câu chuyện tổ chức không gian đô thị, cảnh quan hay phát triển hạ tầng, mà còn liên quan trực tiếp đến an toàn đê điều, hành lang thoát lũ, đời sống của cộng đồng dân cư và bảo tồn những giá trị văn hóa, lịch sử hình thành qua nhiều thế hệ.
Sông Hồng chảy qua Hà Nội không chỉ mang theo phù sa. Dòng sông còn mang theo ký ức của một đô thị đã hình thành và lớn lên bên những bãi bồi, làng xóm, bến nước, làng nghề, đình chùa và những cộng đồng cư dân gắn bó qua nhiều thế hệ.
Hà Nội dự kiến tổ chức lại không gian 2 bờ sông Hồng với định hướng trở thành một không gian đô thị mới dọc sông, kết hợp giao thông, công viên, dịch vụ, nhà ở, sinh thái và các giá trị văn hóa truyền thống.
Để sông Hồng trở thành "trục xương sống" của Hà Nội, quy hoạch cần hài hòa giữa phát triển đô thị, bảo vệ hệ sinh thái, gìn giữ bản sắc văn hóa và bảo đảm lợi ích của cộng đồng ven sông. Và nhất là phải lấy người dân làm trung tâm.
Góp ý về quy hoạch Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, đây không chỉ là câu chuyện quy hoạch đô thị, mà còn là cơ hội phục dựng ký ức văn hóa và tái định vị bản sắc Hà Nội.
Quy hoạch hơn 11.400ha ven sông Hồng với 123 di tích, làng cổ, làng nghề đặt ra yêu cầu cân bằng giữa phát triển không gian đô thị mới và bảo tồn những giá trị văn hóa đã hình thành qua nhiều thế hệ. Bài toán không chỉ là giữ lại các di tích, mà còn bảo vệ cấu trúc làng, cảnh quan, sinh kế và mối liên kết cộng đồng trong quá trình tái thiết hai bên sông.
Khu vực này đóng vai trò điểm giao thoa của các trục phát triển chiến lược trong cấu trúc đô thị Hà Nội: Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, Trục văn hóa Hồ Tây-Cổ Loa, Trục Hồ Tây-Ba Vì và các trục giao thông đại lộ liên vùng
Có những dự án đô thị được tính bằng kilomet đường, số cây cầu, diện tích đất hay tổng mức đầu tư. Nhưng cũng có những dự án, nếu thành công, sẽ được đo bằng cách khác: Nó làm thay đổi cách một thành phố nhìn về chính mình.
Dòng sông, di sản, làng nghề, vùng nông nghiệp và không gian công cộng là những “lớp tài nguyên” mang đến cơ hội để Hà Nội kết nối những “mảnh ghép” rời rạc thành một trải nghiệm liền mạch.
Sông Hồng có cảnh quan, di sản, làng nghề và vùng nông nghiệp rộng lớn, nhưng du lịch đường thủy Hà Nội vẫn chưa phát triển tương xứng. Quy hoạch mới đang mở ra cơ hội để biến dòng sông thành trục kết nối những tài nguyên ấy thành các sản phẩm có sức hút hơn.
Hà Nội đang điều chỉnh quy hoạch 11.418 ha dọc sông Hồng, dự báo dân số khu vực tăng từ 279.525 người hiện nay lên 1,2 triệu người trong tương lai.
Phân đoạn 2 dự kiến là trung tâm của phân khu đô thị sông Hồng, bố trí các công trình điểm nhấn quan trọng liên kết Hồ Tây - Cổ Loa tạo không gian "phòng khách đô thị".
TP Hà Nội xác định nguyên tắc cốt lõi là không thu hẹp không gian thoát lũ tại không gian Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng.
Theo quy hoạch điều chỉnh, Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng gồm 3 phân đoạn không gian; dự báo dân số từ 800.000 đến 1.200.000 người; tầng cao công trình phổ biến từ 30 - 45 tầng, trong đó có tháp Kỷ nguyên cao 109 tầng. Dự án này sẽ mở ra tương lai phát triển mới cho Hà Nội, làm bừng sáng mảnh đất ngàn năm văn hiến.
Hà Nội đang nghiên cứu xây dựng các đập trên sông để duy trì mực nước về mùa kiệt, mùa lũ mở hoàn toàn.
Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5000 để thực hiện Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng không chỉ là chỉnh trang một khu vực ven sông, mà là biến nguồn lực dòng sông mẹ trở thành động lực phát triển dài hạn của thành phố.
Trên hành lang dài khoảng 40 km từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, Hà Nội dự kiến tổ chức lại không gian đô thị, kết nối giao thông, công viên, làng nghề và các khu chức năng ven sông Hồng.
Sông Hồng không chỉ là dòng sông bồi đắp phù sa, mà còn chứa đựng chiều sâu lịch sử, văn hóa và tiềm năng phát triển của Thăng Long - Hà Nội.
Bản quy hoạch tầm nhìn trăm năm tốt không cần trả lời hết mọi câu hỏi ngay từ đầu mà cần làm rõ vấn đề nền tảng: đâu là ranh giới không được phép vượt qua, và đâu là khoảng trống cần để lại cho mỗi thế hệ tự quyết định phần còn lại?
Quy hoạch trục cảnh quan sông Hồng đang định hình những không gian đô thị mới của Hà Nội, tập trung tại Lĩnh Nam, Bồ Đề, Long Biên và một số khu vực ven sông. Tuy nhiên, theo quy hoạch, đô thị hóa sẽ được tổ chức theo các vùng, gắn với công viên, làng nghề, không gian sinh thái và các khu dân cư hiện hữu.
Tầng cao phổ biến từ 30 - 45 tầng. Với làng xóm truyền thống, dự kiến cao 3 tầng và sẽ được đánh giá theo tiêu chí cụ thể của từng dự án trong quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Công trình điểm nhấn và biểu tượng đô thị là tháp Kỷ nguyên cao 109 tầng
Từ thuở Thăng Long mở cõi, sông Hồng đã bồi đắp nên những bãi phù sa, làng xóm và cả lớp trầm tích văn hóa của Hà Nội. Hàng nghìn năm đã qua, dòng sông vẫn chảy, mang theo ký ức của một đô thị bên sông và mở ra những kỳ vọng mới. Trước tầm nhìn trăm năm, câu chuyện hôm nay không chỉ là khai thác sông Hồng, mà còn là tìm cách để Hà Nội sống hài hòa cùng dòng sông và dòng chảy tương lai.
Với phạm vi nghiên cứu khoảng 11.418ha, trải dài 40km từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, Hà Nội định hướng hình thành hành lang xanh, không gian văn hóa - cảnh quan trung tâm, đồng thời kiểm soát xây dựng để bảo đảm an toàn phòng, chống lũ và bảo tồn các làng xóm, di sản ven sông.
Từ vai trò trong việc định hình diện mạo kinh đô Thăng Long đến việc bồi đắp bản sắc văn hóa người Hà Nội, sông Hồng được nhìn nhận không chỉ là một dòng chảy địa lý mà còn là mạch nguồn lịch sử - văn hóa của Thủ đô.
Phương án quy hoạch phân khu sông Hồng sẽ mô phỏng trận lũ lịch sử có chu kỳ 500 năm, kết hợp yếu tố biến đổi khí hậu đến năm 2100 để tính toán cao độ san nền và thiết kế hệ thống giao thông bãi sông chấp nhận ngập lụt ngắn hạn.
UBND TP. Hà Nội vừa báo cáo về việc điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000, làm cơ sở triển khai Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Với quy mô nghiên cứu khoảng 11.418ha, trải dài 40km từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, Hà Nội định hướng biến hai bên sông thành trục xanh, văn hóa và cảnh quan trung tâm, đồng thời bảo đảm an toàn phòng, chống lũ và gìn giữ các giá trị làng xóm, di sản ven sông.
Khu vực ven sông Hồng từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở dự kiến có 800.000-1,2 triệu người, với các công trình phổ biến cao 30-45 tầng. Tháp Kỷ nguyên cao 109 tầng được định hướng là điểm nhấn, biểu tượng đô thị.
Việc điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, gắn với Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định nhằm từng bước hình thành trục không gian xanh trung tâm gắn với văn hóa sáng tạo, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời bảo đảm an toàn phòng, chống lũ, phát triển sinh thái, hoàn thiện hạ tầng và nâng cao giá trị văn hóa, cảnh quan của Thủ đô.
Đồ án điều chỉnh Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng có quy mô nghiên cứu khoảng 11.418 ha, dân số dự báo 800.000-1,2 triệu người, nhằm triển khai Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng.
TP Hà Nội vừa nêu định hướng tổ chức không gian Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng theo nguyên tắc cốt lõi là không thu hẹp không gian thoát lũ và không đề xuất giải pháp xây đê mới nằm trong đê cũ.
UBND thành phố Hà Nội vừa báo cáo về việc điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000, làm cơ sở triển khai Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng.
Từ dòng sông giữ vai trò phòng, chống lũ và là ranh giới tự nhiên giữa các khu vực đô thị, sông Hồng đang được Hà Nội định vị lại như một trục chiến lược trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm.
Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được kỳ vọng tạo dựng một không gian phát triển mới dọc hai bờ sông, nơi giao thông được kết nối với công viên, mặt nước và các không gian công cộng.
Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm xác định sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, mở ra cách tiếp cận mới trong phát triển đô thị.
Từ dòng sông chủ yếu được nhìn dưới góc độ trị thủy, sông Hồng giờ được đặt vào vị trí mới trong chiến lược phát triển Thủ đô: một trục cảnh quan, văn hóa và động lực kinh tế trong tầm nhìn 100 năm.
Từ những không gian ven nước chủ yếu phục vụ giao thông và hạ tầng kỹ thuật, nhiều đô thị Trung Quốc đã từng bước đưa dòng sông trở lại trung tâm đời sống đô thị, kiến tạo những không gian xanh, công cộng và động lực phát triển mới.
Trong hành trình hướng tới tăng trưởng xanh và phát thải ròng bằng 0, nhiều thành phố trên thế giới đã chọn phục hồi các dòng sông như một giải pháp chiến lược. Với lợi thế hệ thống sông ngòi, Hà Nội đang có cơ hội đưa sông Hồng trở thành trục hạ tầng xanh, góp phần cải thiện môi trường và nâng cao chất lượng sống.
Nhiều đô thị thành công không bắt đầu từ khai thác giá trị bất động sản ven sông, mà từ việc làm sạch dòng chảy, mở không gian cho cộng đồng và tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Đó cũng là những kinh nghiệm đáng tham khảo trong phát triển đô thị ven sông Hồng.
Sông Hồng được xác định là trục không gian xanh trung tâm, đồng thời là trục sinh thái, văn hóa, kinh tế và cảnh quan trong Quy hoạch Thủ đô.
Với sông Hồng, điều quan trọng không chỉ là xây dựng quy hoạch không gian, mà là xây dựng một cơ chế quản lý theo lưu vực, coi sông là một hệ thống thống nhất thay vì chia cắt theo địa giới.
Nhiều thành phố trên thế giới đã chuyển từ tư duy chinh phục, lấn chiếm sang tôn trọng và chung sống cùng dòng sông, coi đây là hạ tầng tự nhiên và không gian phát triển bền vững. Tại Việt Nam, những định hướng quy hoạch mới đối với sông Hàn ở Đà Nẵng, sông Hồng ở Hà Nội hay hệ thống sông Sài Gòn ở TP. Hồ Chí Minh đang cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ trong cách nhìn nhận vai trò của dòng sông, từ ranh giới địa lý thành trục cảnh quan, kinh tế và văn hóa của đô thị.
LTS: Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng đang được nhắc đến như một trong những ý tưởng phát triển đô thị tham vọng nhất của Hà Nội từ trước đến nay. Nhưng đằng sau câu chuyện về một đại lộ, một tuyến giao thông hay một nguồn lực đất đai khổng lồ là những câu hỏi lớn hơn: Hà Nội sẽ ứng xử như thế nào với dòng sông đã tạo nên lịch sử của mình? Thủ đô sẽ lựa chọn một mô hình phát triển nào cho thế kỷ tới? Và đâu là những giới hạn không thể vượt qua nếu muốn biến sông Hồng thành trục phát triển chiến lược mà vẫn bảo đảm an toàn, bản sắc và tính bền vững?
Trong bức tranh quy hoạch mới của thủ đô kinh tế ven sông (đặc biệt là trục sông Hồng) được Hà Nội xác định là động lực phát triển mới của Thủ đô. Các giải pháp bao gồm phát triển hạ tầng và giao thông, bất động sản, tổ chức lại không gian sinh thái, phát triển du lịch làng nghề, kinh tế sáng tạo, kinh tế ban đêm… để chuyển hóa lợi thế tự nhiên thành động lực tăng trưởng.
Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định là điểm nhấn trong quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm, với chuỗi công viên, quảng trường và không gian văn hóa ven sông.
Từ dòng sông từng bị xem là ranh giới đô thị, sông Hồng đang được kỳ vọng trở thành trục phát triển mới, mở ra cuộc tái cấu trúc thế kỷ của Hà Nội.
Tại Ottawa của Canada, việc phát triển đô thị ven sông không được nhìn nhận chỉ là mở thêm đường, chỉnh trang cảnh quan hay khai thác quỹ đất hai bên bờ. Cách làm của thành phố là coi dòng sông và bờ sông như một phần quan trọng của không gian sống đô thị: vừa là tài sản công cộng, vừa là hành lang sinh thái, vừa là yếu tố tạo nên bản sắc của thủ đô.
Trên thế giới, các dòng sông mang đến một diện mạo văn hóa khác biệt, tạo nên bản sắc của đô thị. Tại Việt Nam, các đô thị đẹp nhất ở Việt Nam thường gắn với dòng sông. Và chính dòng sông đã tạo nên bản sắc, định vị tên tuổi đô thị từ quá trình hình thành thủa sơ khai cho đến phát triển thời hiện đại.
Trong suốt chiều dài lịch sử phát triển của Thăng Long - Hà Nội, sông Hồng luôn hiện diện như một phần không thể tách rời của thành phố. Dòng sông mang phù sa bồi đắp đất đai, lưu giữ ký ức văn hóa và chứng kiến từng bước chuyển mình của Thủ đô qua các thời kỳ. Thế nhưng, trong những năm qua, dòng sông Hồng lại chưa thực sự trở thành trung tâm của quá trình phát triển đô thị.
Công viên công cộng phường Phú Thượng là dự án thành phần độc lập đầu tiên thuộc Trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng được UBND TP Hà Nội phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 vào ngày 17/12/2025.
Cùng với việc thành lập Tổ công tác chuyên trách do Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng làm Tổ trưởng để hiện thực hóa trục cảnh quan sông Hồng 27 tỷ USD, Hà Nội đã chính thức cho máy móc vào thực địa để triển khai dự án công viên sinh thái Phú Thượng có tổng vốn hơn 1.700 tỷ đồng.
Từ lâu, sông Hồng được xem là dòng chảy khởi nguồn của Thăng Long - Hà Nội. Tuy nhiên, không gian hai bên bờ sông vẫn chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng. Với định hướng đầu tư Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng quy mô hơn 11.400ha, tổng mức đầu tư sơ bộ gần 737.000 tỷ đồng, Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa sông Hồng trở thành trục cảnh quan, sinh thái và động lực phát triển mới của Thủ đô trong thế kỷ XXI.
PGS.TS Lưu Đức Hải, chuyên gia hàng đầu về quy hoạch môi trường đô thị, khẳng định Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng chính là 'chìa khóa vàng' để tái cấu trúc không gian Thủ đô, song cũng thẳng thắn lưu ý các bài toán về kinh tế môi trường của dự án.