Giữa núi rừng phía Tây Thanh Hóa, Lễ hội Mường Ca Da rộn rã trong những nghi lễ truyền thống, điệu múa uyển chuyển và các trò chơi dân gian đặc sắc.
Giữa nhịp sống hiện đại với đủ đầy những thanh âm náo nhiệt, tiếng khèn bè của người Thái vẫn vang vọng khắp núi rừng xứ Thanh như một dòng suối mát lành, bền bỉ chảy qua bao thế hệ. Không chỉ là nhạc cụ, khèn bè là linh hồn, là 'bậc thầy' trong kho tàng văn hóa dân gian Thái. Để tiếng khèn không bị mai một, những nghệ nhân vẫn đang ngày đêm miệt mài truyền dạy, biến những ống nứa vô tri thành khúc tình ca bất hủ, khẳng định sức sống mãnh liệt của bản sắc dân tộc trong dòng chảy thời gian.
Giữa nhịp sống hiện đại đang len lỏi vào từng bản làng miền sơn cước, nhiều giá trị truyền thống vẫn bền bỉ được gìn giữ như một sợi dây neo ký ức cộng đồng. Với đồng bào Thái xứ Thanh, bên cạnh tiếng khèn, điệu xòe, trang phục thổ cẩm hay mâm cỗ ngày Tết, tục gội đầu vào ngày cuối năm là một nét văn hóa đặc sắc mang đậm ý nghĩa nhân văn. Đó là nghi thức thanh tẩy, gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, may mắn và hanh thông.
Trong hành trình gìn giữ giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số, có những 'người thầy' không đứng lớp theo nghĩa truyền thống. Họ lặng lẽ mở lớp tại chính căn nhà sàn của mình, truyền chữ, truyền tiếng, truyền cả niềm tự hào dân tộc cho thế hệ sau.
Giữa nhịp sống hiện đại, đồng bào Thái ở xã Tam Thanh (Thanh Hóa) vẫn bền bỉ giữ lửa loại hình diễn xướng dân gian khua luống, 'bản hòa tấu' mộc mạc, đậm tình người, kết nối bao thế hệ trong niềm vui lao động và đời sống cộng đồng.
Dù buồn hay vui, đối với đồng bào dân tộc Thái xứ Thanh, chiếc khèn bè như một người bạn, để họ cất lời thủ thỉ và được đáp lại những thanh âm động viên, an ủi.
Bằng lòng nhiệt huyết, sự hiểu biết của mình, đội ngũ người cao tuổi trên địa bàn tỉnh nói chung, khu vực miền núi nói riêng đã tích cực tham gia bảo tồn, truyền dạy các giá trị văn hóa truyền thống cho người dân, nhất là thế hệ trẻ.
Trong những năm qua, người có uy tín (NCUT) trong đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) huyện Quan Hóa đã phát huy tốt vai trò nòng cốt trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Qua đó, góp phần xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc và giữ gìn an ninh trật tự, an toàn xã hội trong cộng đồng.
Tôi nghe gió xuân man mác thổi từ những dòng sông bền bỉ bào mòn qua núi đồi, ghềnh thác rồi quy tụ ở nơi này trước lúc xuôi về biển cả. Một không gian mênh mang của núi non bời bời tươi tốt, ruộng đồng phì nhiêu trù mật, của thắng tích u tịch ngàn năm và cả những xôn xao của phố xá tấp nập rộn ràng. Đó là thị trấn Hồi Xuân (Quan Hóa) - nơi quần sơn tụ thủy.
Ở những bản, làng của đồng bào dân tộc Thái, Mường, Mông, Dao, Khơ Mú, Thổ... nơi miền núi xứ Thanh, bà con vẫn luôn trăn trở, tâm huyết gìn giữ những nét đẹp, giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình, góp phần làm phong phú kho tàng văn hóa truyền thống đậm đà bản sắc xứ Thanh.
Với sự tâm huyết, nhiều nghệ nhân, người cao tuổi dân tộc Thái ở xứ Thanh đang nỗ lực trao truyền, giúp thế hệ trẻ thêm trân trọng, gìn giữ tiếng nói, chữ viết và văn hóa của dân tộc mình.
Giao lưu tại Hội nghị biểu dương, tôn vinh các điển hình tiên tiến trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2021-2023 do UBND tỉnh tổ chức sáng 27/12, nhiều đại biểu đã chia sẻ tâm tư, cách làm, qua đó cho thấy vai trò nêu gương làm mẫu trong hành trình vận động Nhân dân tham gia các phong trào thi đua yêu nước. Báo Thanh Hóa xin lược ghi.
Thanh Hóa là một tỉnh rộng lớn, có cả vùng núi - trung du, đồng bằng và ven biển. Riêng vùng núi - trung du chiếm tới hơn 2/3 diện tích và chủ nhân cư ngụ trên diện tích rộng lớn ấy là 6 cộng đồng dân tộc ít người có tổng dân số chỉ bằng 1/5 người Kinh. Họ đã tạo dựng nên kho tàng văn hóa phong phú, trong đó, phải kể tới kho tàng văn học đặc sắc.
Vùng đất Mường Ca Da (Quan Hóa) gắn liền với những huyền thoại cũng như những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc cùng sinh sống nơi đây. Những năm qua, phát huy tiềm năng, lợi thế cũng như sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, các chương trình, dự án, chính sách dân tộc được triển khai trên địa bàn huyện Quan Hóa đã và đang góp phần tạo nên diện mạo mới, thúc đẩy kinh tế - xã hội (KT-XH) ngày một phát triển, quốc phòng - an ninh (QP-AN) trên địa bàn luôn được giữ vững.
Dù đã ở cái tuổi 'xưa nay hiếm' (sinh năm 1950) nhưng nghệ nhân Cao Bằng Nghĩa (dân tộc Thái) ở bản Khằm, thị trấn Hồi Xuân (Quan Hóa, Thanh Hóa) vẫn miệt mài sưu tầm, truyền dịch chữ viết, diễn xướng, các nét văn hóa độc đáo của người Thái. Trong gia đình ông Nghĩa còn lưu giữ nhiều đồ vật quý, sách ghi lại chữ Thái cổ.
Đối với người Thái ở Thanh Hóa, chiếc khèn bè thật gần gũi, thân thương. Khèn được chủ nhân chăm sóc cẩn thận và luôn mang bên mình. Khèn bè là loại nhạc cụ dân gian được người Thái sử dụng để đệm cho người hát các bài dân ca trong những ngày lễ truyền thống, hoặc làm nền cho các điệu dân vũ của người Thái trong những ngày vui, những dịp trọng đại của dân tộc. Tuy nhiên, những nghệ nhân có thể chế tác và thổi được khèn bè thì ngày một hiếm dần.
Tập huấn giới thiệu, truyền dạy khèn bè dân tộc Thái nhằm góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số trong phát triển du lịch cộng đồng bản Ngàm, xã Sơn Điện.
Với mong muốn giữ lại 'hồn cốt' của dân tộc mình, dù tuổi cao, sức yếu nhưng ông Cao Bằng Nghĩa, 74 tuổi, người có uy tín ở khu phố Khằm, thị trấn Hồi Xuân (Quan Hóa) vẫn say sưa bảo tồn các giá trị văn hóa dân tộc Thái.
Có năm cô con dâu làm nghề dạy học, vợ chồng ông Thoan (bản Khó, thị trấn Hồi Xuân, huyện vùng cao, biên giới Quan Hóa, Thanh Hóa) luôn cảm thấy hạnh phúc vì con cháu luôn yêu thương, đỡ đần nhau trong cuộc sống.
Trên những vách đá dựng đứng cao hàng chục mét ở huyện vùng cao Quan Hóa, nhiều nét vẽ còn khá sơ khai hình người, con thú mang theo thông điệp của người xưa. Hoàn toàn không phải nét chạm khắc, những hình vẽ màu đỏ như thấm sâu vào thớ đá, trường tồn cùng thời gian đã đặt ra nhiều câu hỏi chưa có lời giải với những nhà nghiên cứu và cư dân địa phương...
Đối với người Thái ở Thanh Hóa nói chung và huyện Quan Hóa nói riêng, chiếc khèn bè thật gần gũi, thân thương. Khèn được chủ nhân chăm sóc cẩn thận và luôn mang bên mình. Họ coi chiếc khèn bè như một người bạn thân thiết nhất, những lúc vui hoặc buồn, tiếng khèn cất lên như lời thủ thỉ, tâm tình.
Tối 27-11, tại Nhà hát Ca Múa Kịch Lam Sơn (TP Thanh Hóa), Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Thanh Hóa tổ chức báo cáo tổng duyệt chương trình nghệ thuật 'Hương sắc quê Thanh'.