Một góc cao nguyên M'nông xinh đẹp, quê hương những người con phóng khoáng, với lịch sử hào hùng từ những ngày giữ nước. Gió vẫn thổi từ cao nguyên, dọc theo biên giới hùng vĩ, thổi từ quá khứ tới hôm nay và cả mai sau.
Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, nhiều học giả, nhà dân tộc học và nhà thám hiểm người Pháp đã thực hiện các chuyến khảo sát kéo dài từ Quy Nhơn qua An Khê lên Pleiku, Kon Tum.
Khi nghiên cứu về văn hóa cộng đồng người Jrai, Tiến sĩ Lê Quang Lâm (trú phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) thấy rằng, tù và của họ xuất hiện từ rất lâu trong cộng đồng với cấu trúc đặc biệt, nhất là cách sử dụng trong các nghi lễ, lúc dời làng, hay mừng chiến thắng kẻ thù.
Hiểu về văn hóa Tây Nguyên bắt đầu từ những hiện vật dân tộc học, đó cũng là một trong những cách tiếp cận của TS. Lê Quang Lâm (phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) khi nghiên cứu về văn hóa của người Jrai. Trong hàng nghìn hiện vật mà ông dày công sưu tầm, có bộ sưu tập tù và Jrai độc đáo.
Văn hóa cổ truyền Tây Nguyên là một dòng chảy riêng và nó đang tồn tại trong những nghịch lý phát sinh cần được giải quyết. Nhưng trước hết, cần một sự hiểu biết, tôn trọng và chất chứa trong đó cả những ưu tư khi lý giải về sự biến đổi của không gian văn hóa đó theo tiến trình thời gian. Thực tế cho thấy, một vùng văn hóa Tây Nguyên đã và đang có những đổi khác rất rõ ràng so với những gì mà các nhà nghiên cứu dân tộc học như Henri Maitre, Georges Condominas, Sabatier, Jacque Dournes rồi Nguyễn Kinh Chi, Nguyễn Đổng Chi, Mạc Đường, Phan Đăng Nhật, Đặng Nghiêm Vạn, Tô Ngọc Thanh, Ngô Đức Thịnh… từng ấn định như những giá trị nguyên thủy bất biến.
Ngày 25/4, Hội đồng Đội T.Ư đã chính thức phát động cuộc thi 'Thiếu nhi hát Quốc ca tại các địa chỉ đỏ' với chủ đề 'Em yêu Tổ quốc Việt Nam'. Đây là hoạt động có ý nghĩa đặc biệt nhân dịp kỷ niệm những cột mốc lịch sử trọng đại của đất nước, đồng thời góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, khơi dậy lòng tự hào dân tộc trong thế hệ măng non.
Tháp Yang Prong (Thần vĩ đại) hay còn gọi là tháp Chàm Rừng xanh nằm ở thôn 5, xã Ea Rốk, huyện Ea Súp, tỉnh Đắk Lắk là Tháp Chàm duy nhất được tìm thấy trên vùng đất Tây Nguyên hùng vĩ. Tháp Yang Prong không chỉ là một công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo mà còn mang sắc thái văn hóa Chăm cổ xưa huyền bí, cổ kính thâm nghiêm tồn tại vững bền cùng thời gian.
Nếu có tới Tây Nguyên, bất kỳ một nơi nào đó của xứ Tây Nguyên mênh mông, bạn nhớ chọn mùa khô. Nếu muốn mang về miền đồng bằng dịu êm của mình được chút gì đó thật sự khác biệt. Và nếu muốn cảm nhận Tây Nguyên 'chất' nhất, không đâu bằng Đắk Lắk.
Với vị trí thần quyền trong đời sống tâm linh của đồng bào dân tộc Jrai, ngay khi đặt chân lên Tây Nguyên, hiện tượng Vua Lửa (Pơ tao Puih) đã được người Pháp, mà trước hết là các nhà truyền giáo để tâm nghiên cứu.
Xe chúng tôi đi theo những con dốc trên cao nguyên Mơ Nông. Dẫy núi Nam Nung như một đỉnh của mái nhà khổng lồ Đắk Nông. Quốc lộ 14 dẫn hướng về thành phố Gia Nghĩa, thủ phủ của Đắk Nông. Đây là thành phố trẻ nhất nước (thành lập 1-1-2020). Đắk Nông cũng mới tách ra từ Đắk Lăk (1-1-2004). Nhưng Đắk Nông lại hùng vĩ bởi dẫy núi Tà Đùng cao vút (1.982m) và những bộ sử thi trăm năm của bộ tộc Mơ Nông huyền bí.
Gần đây, một số tư liệu quý về các dân tộc Bắc Tây Nguyên được những người quan tâm, yêu mến vùng đất này chia sẻ trên mạng xã hội. Những hình ảnh, thông tin, tư liệu về dân tộc Jrai, Bahnar được các nhà nhiếp ảnh người Pháp chụp ở tỉnh Kon Tum, Gia Lai qua các thời kỳ dần dần được lộ diện. Trong số này có những bức ảnh khá ấn tượng về trang sức của các tộc người nơi đây.
Nhà dân tộc học người Pháp Jacques Dournes, có một câu nổi tiếng khi nói về vùng đất Tây Nguyên: 'Nếu phải hiểu để mà có thể yêu, thì lại phải yêu để mà có thể hiểu'.
Nhà dân tộc học người Pháp Jacques Dournes, có một câu nổi tiếng khi nói về vùng đất Tây Nguyên: 'Nếu phải hiểu để mà có thể yêu, thì lại phải yêu để mà có thể hiểu'. Suốt hơn thế kỷ qua, biết bao người đã yêu Tây Nguyên theo cách riêng của mình và đã mong được hiểu, nhưng yêu nhiều mà hiểu vẫn chưa bao nhiêu. Văn hóa cổ truyền Tây Nguyên mãi là dòng chảy bất tận và tồn tại trong những nghịch lý phát sinh cần được giải quyết...
Đây là sự kiện được coi là tiêu biểu cho tinh thần chống Pháp của đồng bào Jrai trước khi có Đảng nên hầu hết các tài liệu lịch sử viết về Tây Nguyên đều nhắc đến. Tuy nhiên, diễn tiến của cuộc nổi dậy thì các tài liệu đều không thấy ghi chi tiết. Henri Maitre có lẽ là người duy nhất cho thấy trong 'Les Jungles Moi' (Rừng người Thượng). Tuy chưa thật chi tiết nhưng qua sự ghi chép của ông, chúng ta cũng có thể hình dung được những nét cơ bản của cuộc nổi dậy và con đường dẫn tới cái chết của Odendhan.
Viện Pháp tại Hà Nội và Viện Viễn Đông Bác Cổ (EFEO) tổ chức Hội thảo Người Bahnar trước thời Pháp vào 18h ngày 24/7 tại Thư Viện L'Espace (24 Tràng Tiền, Hoàn Kiếm, Hà Nội)
Những dân tộc thiểu số, ngay cả những dân tộc không có chữ viết cũng sở hữu một lịch sử riêng. Lịch sử của những người Bahnar ở Tây Nguyên Việt Nam trước thời Pháp là một minh chứng điển hình cho nhận định này.
Ngày 24/7 tới, Viện Pháp tại Hà Nội - L'Espace và Viện Viễn Đông Bác Cổ (EFEO) sẽ tổ chức hội thảo Người Bahnar trước thời Pháp với sự tham gia của GS. TS. Andrew Hardy - Trưởng đại diện EFEO và nhà sử học, TS. Nguyễn Đặng Anh Minh.