Lễ hội Đền Hùng từ lâu đã là biểu tượng tâm linh cao nhất của người Việt, nơi triệu trái tim cùng hướng về nghĩa 'đồng bào' và đạo lý 'Uống nước nhớ nguồn'. Tuy nhiên, Giỗ Tổ Hùng Vương năm Bính Ngọ 2026 mang một tầm vóc hoàn toàn khác biệt. Đây là kỳ lễ hội đầu tiên diễn ra sau khi đơn vị hành chính mới được hình thành từ sự sáp nhập của ba tỉnh: Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hòa Bình. Sự giao thoa văn hóa tại lễ hội đã tạo nên một bức tranh bản sắc rực rỡ chưa từng có.
Trên cơ sở sáp nhập từ 3 đơn vị hành chính, xã Kim Bôi bước vào một giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn dài hạn và khát vọng rõ ràng. Với lợi thế tự nhiên, văn hóa đặc sắc cùng sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền, địa phương đang từng bước bứt phá để phát triển du lịch sinh thái, dịch vụ và nông nghiệp chất lượng cao.
Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, cùng với việc mở rộng không gian phát triển của tỉnh Phú Thọ, văn hóa Mường đang chứng kiến những biến chuyển rõ nét. Sự lan tỏa của đời sống hiện đại tác động mạnh mẽ đến sinh hoạt cộng đồng, khiến một bộ phận giá trị truyền thống dần phai nhạt, thậm chí đối mặt nguy cơ mai một. Thực tế này đòi hỏi những định hướng bảo tồn, khai thác phù hợp, nhằm biến di sản văn hóa thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững.
Sáng 20/4, thảo luận tại Tổ 15 (gồm các Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng và tỉnh Phú Thọ) về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, một số ý kiến đề nghị, để sử dụng các trụ sở công dôi dư cho hoạt động văn hóa, Chính phủ cần có hướng dẫn chi tiết hơn về hồ sơ thủ tục, giảm bớt các thủ tục hành chính rườm rà để tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân muốn thuê hoặc sử dụng trụ sở này.
Trong thời gian diễn ra Ngày hội, nhân dân và du khách sẽ được thưởng thức các tiết mục nghệ thuật đặc sắc; tham gia thi đấu các môn thể thao, các trò chơi dân gian; thưởng thức ẩm thực độc đáo...
Tối 17/4 (tức ngày 1/3 năm Bính Ngọ), tại Quảng trường Hùng Vương, phường Việt Trì, Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Phú Thọ long trọng tổ chức Khai mạc Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ năm Bính Ngọ 2026.
Túi Khót của thầy Mo Mường không chỉ là vật hành lễ mà còn là 'thánh thư' linh thiêng, nơi hội tụ sức mạnh đất trời, tổ tiên và muôn loài. Mỗi túi Khót là một 'bảo tàng thu nhỏ' lưu giữ ký ức bản Mường, phản ánh thế giới tâm linh huyền bí và tri thức dân gian truyền đời.
Với bề dày lịch sử và hệ thống giá trị phong phú, văn hóa dân tộc Mường không chỉ là tài sản quý báu của cộng đồng, mà còn là nhân tố quan trọng cấu thành nên bản sắc Đất Tổ. Việc bảo tồn các giá trị văn hóa được duy trì qua nhiều thế hệ, cùng sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền trong công tác phục dựng và phát huy giá trị di sản, đã biến văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và gắn kết cộng đồng trong không gian phát triển mới.
Trong không gian văn hóa đặc trưng của vùng Mường cổ, lễ hội Đình Khênh (xã Thượng Cốc) dần được khôi phục và trở thành điểm hẹn văn hóa giàu bản sắc. Không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội còn là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng, kết nối truyền thống với hiện tại, đồng thời mở ra hướng đi mới trong bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch ở địa phương.
Ngày 10/3, tại trụ sở Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) ở Paris (Pháp), Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Đại diện thường trực Việt Nam bên cạnh UNESCO Nguyễn Thị Vân Anh đã có cuộc gặp làm việc với Tổng Giám đốc UNESCO Khaled El-Enany.
Ngày 10/3, tại buổi tiếp Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Đại diện thường trực Việt Nam bên cạnh UNESCO Nguyễn Thị Vân Anh, Tổng Giám đốc UNESCO Khaled El-Enany đánh giá cao mối quan hệ tốt đẹp với Việt Nam và tái khẳng định sự ủng hộ của ông đối với sáng kiến do Việt Nam đề xuất về Thập kỷ quốc tế Văn hóa vì phát triển bền vững.
Triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới, công tác bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Mường đang được Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ và cộng đồng quan tâm thực hiện. Đây không chỉ là nhiệm vụ gìn giữ di sản văn hóa truyền thống mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững.
Gần 40 năm qua, ông Bùi Văn Lựng – Nghệ nhân ưu tú, thầy mo ở xóm Mường Lầm (tỉnh Phú Thọ), vẫn lặng lẽ, bền bỉ gìn giữ và trao truyền di sản quý báu ấy. Trong từng lời mo trầm ấm, trong từng nghi lễ được thực hành đúng chuẩn mực, ông không chỉ thực hiện bổn phận của một thầy mo, mà còn làm công việc của người 'giữ hồn' văn hóa Mường, nối quá khứ với hiện tại, gìn giữ sợi dây thiêng liêng giữa con người và cội nguồn.
Mo Mường được đánh giá là sáng tạo vĩ đại, 'linh hồn' của người Mường. Với giá trị đặc biệt quý giá, di sản quốc gia này đang trên hành trình ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Từ xóm Mường Lầm, xã Mường Bi, tỉnh Phú Thọ nghệ nhân ưu tú, thầy mo Bùi Văn Lựng gần 40 năm làm nghề vẫn miệt mài sưu tầm, nghiên cứu, phục dựng và lan tỏa giá trị Mo Mường, trở thành gương mặt tiêu biểu trong bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa.
Trong cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, dân tộc Mường nổi bật với bề dày lịch sử và lớp trầm tích văn hóa lâu đời, đặc biệt là tại vùng đất Hòa Bình cũ (nay thuộc tỉnh Phú Thọ) di sản văn hóa của người Mường vô cùng phong phú, độc đáo và mang đậm bản sắc riêng. Hiện nay, công tác gìn giữ, khôi phục và phát huy những giá trị này không chỉ bảo tồn nét đẹp văn hóa truyền thống mà còn mở ra những cơ hội mới cho sự phát triển kinh tế - xã hội, nhất là trong lĩnh vực du lịch văn hóa cộng đồng.
Tiến sĩ Bùi Văn Niên, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, Trưởng Bộ môn Cơ sở ngành, khoa Du lịch, Trường Đại học Đại Nam, sinh ra một tỉnh nghèo nên khát khao học và làm điều gì đó tốt đẹp cho quê hương luôn thôi thúc. Trong những ngày đầu xuân, trò chuyện với Niên - một người con xứ Mường mở ra nhiều điều thú vị về văn hóa tộc người.
Chiều 26/2 (tức ngày 10 tháng Giêng Bính Ngọ), tại Nhà văn hóa thôn Mó 1 (Xuân Du), đông đảo người dân và du khách đã nô nức tham gia Lễ hội Sết Boóc Mạy của người Thái Xuân Du (hay Tết cây Bông - Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia).
Ngày 24/2, tại xã Mường Bi, tỉnh Phú Thọ diễn ra Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường năm 2026. Đây là lễ hội dân gian truyền thống lớn nhất của dân tộc Mường. Lễ hội đã trở thành nét văn hóa tín ngưỡng đặc sắc trải qua nhiều đời nay.
Vùng đất Tổ – nơi khởi nguồn dân tộc Việt Nam – từ lâu đã mang trong mình trầm tích văn hóa đặc sắc. Bước sang năm Bính Ngọ, Phú Thọ không chỉ gìn giữ kho tàng di sản quý báu ấy mà còn chủ động chuyển hóa thành nguồn lực nội sinh, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn mới.
Giữa nhịp phát triển mạnh mẽ của Thủ đô, khi những làng quê đang từng ngày đổi thay, câu chuyện gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Mường trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Ở đó, có những con người lặng lẽ, nhưng bền bỉ giữ gìn 'hồn cốt' dân tộc bằng tất cả tâm huyết và ý thức trách nhiệm. Nghệ nhân Bùi Thị Bích Thìn (sinh năm 1952) ở thôn Đồng Dâu, xã Yên Xuân - một người con sinh ra và lớn lên trên vùng đất Mường là một trong những người như thế.
Cách đây 6 năm, Câu lạc bộ (CLB) Mo Mường Lạc Sơn chính thức ra mắt và đi vào hoạt động, trở thành 'Ngôi nhà chung' của các nghệ nhân, nhà khoa học, nhà nghiên cứu về Mo Mường và những người yêu mến Mo Mường.
Tối 8/2, tại khu nhà ở xã hội Mường CENTRAL, UBND xã Thịnh Minh phối hợp với Công ty cổ phần Thương mại Dạ Hợp tổ chức chương trình Hội Xuân Bính Ngọ 2026 - Xứ Mường, kỷ nguyên hội nhập.
Chiều 5/2, Hội nghị giao ban Quý I của Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam đã diễn ra tại trụ sở Bộ Ngoại giao.
Triển lãm cá nhân của họa sĩ Bùi Hoàng Dương đang được trưng bày tại thủ đô Phnom Penh của Campuchia được kỳ vọng là cầu nối giúp nghệ thuật hội họa đương đại Việt Nam tiếp cận gần gũi hơn tới bạn bè quốc tế.
Ở xã Thiết Ống - nơi đồng bào dân tộc Mường chiếm tới 75% dân số, việc phát triển kinh tế được gắn chặt với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, tạo sức bền nội sinh cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội.
Trong không khí vui tươi, phấn khởi chào đón năm mới và Tết cổ truyền của dân tộc, xã Yên Xuân đã tổ chức Ngày hội văn hóa dân tộc Mường, xã Yên Xuân lần thứ I - năm 2026.
Dưới chân những dãy núi trùng điệp của thung lũng Mường Bi, nghệ nhân ưu tú, thầy mo Bùi Văn Lựng, xóm Mường Lầm, xã Mường Bi dành gần trọn cuộc đời mình lặng lẽ gìn giữ, trao truyền ký ức cộng đồng qua từng lời mo, câu hát, chuyện thơ và nghi lễ. Với bà con nơi đây, ông là 'người giữ hồn thiêng đất Mường'. Ông không chỉ là một thầy mo, mà chính là một pho sử sống của đất Mường Bi.
Theo quan niệm của người Mường, túi Khót không chỉ là một vật dụng hành lễ mà còn được coi là 'thánh thư', là nơi trú ngụ của tổ nghề và là sợi dây kết nối linh thiêng với thế giới thần linh. Mỗi túi Khót là một 'bảo tàng tâm linh' thu nhỏ, chứa đựng quyền năng vô hình giúp thầy Mo trấn áp ma quỷ và lưu giữ cả kí ức của bản Mường.
Sự trân trọng bếp lửa, thể hiện nét sinh hoạt văn hóa đoàn kết, ấm cúng và thân thiện của bà con dân tộc Mường đã được lưu giữ từ bao đời nay. Chính vì thế, Lễ cúng vía bếp (Khôồng bếp) được người Mường đặc biệt chú trọng.
Sáng sớm tại lễ hội Miền Đồi (xã Thượng Cốc, tỉnh Phú Thọ), làn khói mỏng từ mâm lễ cúng cơm mới quyện vào sương núi. Giữa triền cỏ xanh, xung quanh là những thửa ruộng lúa đã ngả màu vàng rực, Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh tay cầm bó lúa mới còn vương mùi nắng, cất lên tiếng mo trầm lắng. Mọi người ai nấy đều chăm chú lắng nghe, như thể từng câu mo đang nối nhịp mùa vụ hôm nay với mạch nguồn bản mường xưa.
Việc Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định lựa chọn ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam đánh dấu bước cụ thể hóa quan trọng các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Trong bối cảnh tái cấu trúc không gian phát triển vùng, đặc biệt là sự hình thành không gian văn hóa Phú Thọ – Vĩnh Phúc – Hòa Bình, ngày Văn hóa Việt Nam càng có ý nghĩa định hướng, tạo động lực lan tỏa các giá trị văn hóa cội nguồn gắn với phát triển bền vững.
Những năm gần đây, du lịch cộng đồng (DLCĐ) tại Phú Thọ đã vươn mình mạnh mẽ, trở thành 'mô hình mẫu' trên bản đồ du lịch cả nước. Không chỉ dừng lại ở việc khai thác cảnh quan, mà còn khéo léo biến những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc thành 'thỏi nam châm' thu hút du khách, tạo nên một hành trình bền vững: Bảo tồn để phát triển và phát triển để di sản được sống mãi trong lòng cộng đồng.
Công trình Cổ mẫu trong Mo Mường của TS Bùi Văn Niên không chỉ mở ra một hướng tiếp cận mới từ lý thuyết phê bình cổ mẫu, mà còn góp phần lý giải 'ý nghĩa sâu' giúp di sản này tồn tại bền bỉ trong đời sống tinh thần người Mường. Nghiên cứu cũng gợi ra nhiều vấn đề thời sự về bảo tồn và phát huy Mo Mường trong bối cảnh đương thời, nhất là khi hồ sơ Mo Mường đã được trình UNESCO để được ghi danh là di sản thế giới.
Sau sáp nhập, phong trào 'Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa' (TDĐKXDĐSVH) trên toàn tỉnh đã từng bước đi vào chiều sâu, làm thay đổi nhận thức, thói quen, nếp nghĩ của người dân. Phong trào đã tạo ra khí thế thi đua sôi nổi, sâu rộng, góp phần thay đổi diện mạo từ nông thôn đến thành thị, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và xây dựng con người Đất Tổ trong thời kỳ mới.
Ngày 26/12, Câu lạc bộ (CLB) Mo Mường Lạc Sơn, xã Thượng Cốc tổ chức Lễ tổng kết hoạt động năm 2025, bàn phương hướng nhiệm vụ năm 2026 và kết nạp hội viên mới. Dự chương trình có đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch tỉnh, đại diện cấp ủy, chính quyền xã Thượng Cốc cùng đông đảo nghệ nhân Mo Mường đến từ các CLB, Ban liên lạc Mo Mường các xã trên địa bàn.
Sau sáp nhập, toàn tỉnh có 979 di tích đã xếp hạng, trong đó 6 di tích quốc gia đặc biệt là: Khu di tích lịch sử Đền Hùng; Tây Thiên - Tam Đảo; Tháp Bình Sơn; Đình Thổ Tang; Cụm đình Hương Canh; Hang Xóm Trại và Mái đá Làng Vành; có 176 di tích quốc gia, 79 di tích cấp tỉnh.
Ngày 20/12, xã Vân Sơn đã tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư năm 2025 với chủ đề 'Vân Sơn - đánh thức tiềm năng phát triển nông nghiệp và du lịch'. Tham dự Hội nghị có đại diện lãnh đạo Trung tâm Xúc tiến đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp tỉnh, đại diện lãnh đạo Đảng ủy, UBND xã cùng 15 đơn vị, doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh đến tìm hiểu cơ hội đầu tư.
Dưới mái nhà sàn bản Tang Lang, xã Kim Bon, tỉnh Sơn La, những làn điệu Đang Mường vẫn đều đặn vang lên như mạch nguồn bền bỉ nuôi dưỡng đời sống tinh thần của đồng bào Mường.
Trên những cung đường uốn lượn dưới chân Vườn Quốc gia Ba Vì, Suối Hai hiện lên như bức tranh đa sắc: Tiếng cồng ngân nga trong chiều, mái nhà sàn mới dựng bên những nếp nhà Mường cổ xen lẫn những kiểu nhà cách tân, khói bếp ủ hương cơm lam quyện hơi nước bảng lảng từ lòng hồ.
Với gần 40 năm gắn bó với Mo Mường và bộ sưu tập gần 1.000 hiện vật cổ, nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh (xã Thượng Cốc, Phú Thọ) được xem là một trong những người bền bỉ nhất trên hành trình bảo tồn và truyền dạy di sản văn hóa của cộng đồng Mường.
Sinh ra và lớn lên trong không gian đậm nét văn hóa Mường, Nghệ nhân ưu tú Đinh Quang Chưởng, bản Tang Lang, xã Kim Bon, tỉnh Sơn La đến với Đang Mường, Ví Mường, Mo Mường, Mợi Mường từ năm 15 tuổi và dành trọn tâm huyết để nghiên cứu, sưu tầm, truyền dạy dân ca Mường.
Trong bối cảnh toàn cầu cạnh tranh bằng bản sắc và giá trị sáng tạo, văn hóa ngày càng được khẳng định là nguồn lực chiến lược của phát triển bền vững. Với Phú Thọ – vùng đất cội nguồn dân tộc Việt Nam – việc đặt văn hóa vào vị trí trụ cột càng có ý nghĩa đặc biệt.
Từ những giá trị văn hóa truyền thống lâu đời của đồng bào dân tộc Mường, xã Khả Cửu đang từng bước hình thành mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc dân tộc. Không chỉ góp phần gìn giữ di sản, hướng đi này còn mở ra sinh kế mới, cải thiện thu nhập cho người dân địa phương.
Xã Xuân Đài sau sáp nhập đang mở ra dư địa rộng lớn để phát triển du lịch cộng đồng dựa trên những thế mạnh về cảnh quan sinh thái, bản sắc văn hóa dân tộc Mường, Dao và vị trí kết nối thuận lợi với Vườn quốc gia Xuân Sơn. Với sự vào cuộc của chính quyền, cùng nỗ lực của người dân, Xuân Đài từng bước hình thành mô hình du lịch cộng đồng bền vững, hứa hẹn trở thành ngành 'kinh tế xanh' thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển.
Gần bốn thập kỷ gắn bó với Mo Mường, nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh trở thành người 'giữ lửa' của di sản dân tộc, bền bỉ gìn giữ từng nghi lễ, từng cổ vật và lan tỏa văn hóa Mường đến với giới trẻ hôm nay.
Tháng 11, toàn tỉnh sôi nổi diễn ra Ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc. Góp phần làm nên thành công cho ngày hội phải kể đến các tiết mục văn nghệ chất lượng, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, được Nhân dân nồng nhiệt đón nhận. Không còn mang tính chất 'cây nhà lá vườn', các tiết mục văn nghệ được luyện tập kỹ lưỡng, dàn dựng công phu đã cho thấy phong trào văn nghệ quần chúng trên địa bàn tỉnh vừa lan tỏa rộng khắp, vừa chuyển biến tích cực về chất lượng.
Tỉnh Phú Thọ sau hợp nhất đang phấn đấu trở thành trung tâm văn hóa, thể thao, du lịch hàng đầu miền Bắc, xứng đáng là vùng đất khởi nguồn của dân tộc Việt Nam.
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mường lần thứ II vừa diễn ra tại Làng Văn hóa - Du lịch các Dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội) không chỉ là nơi trình diễn sắc màu văn hóa mà còn là dịp để lan tỏa di sản Mường. Tại đây, Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh (xã Thượng Cốc, tỉnh Phú Thọ), hậu duệ nhiều đời của một dòng họ làm Mo, người đã dành gần 40 năm cuộc đời để sưu tầm, gìn giữ văn hóa Mường đã có những chia sẻ về việc bảo tồn, phát huy di sản mà cha ông để lại.
Trong dòng chảy đổi mới đang lan đến từng bản làng, xã Cự Đồng vẫn kiên trì gìn giữ những giá trị văn hóa Mường đặc trưng. Với nhận thức sâu sắc về ý nghĩa lịch sử, tinh thần và cộng đồng của di sản, địa phương đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, huy động người dân cùng tham gia bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống.
Phú Thọ sau hợp nhất đã mở ra một không gian văn hóa rộng lớn và giàu bản sắc. Đây là bước ngoặt quan trọng, đặt ra những yêu cầu mới trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời mang đến nhiều cơ hội để tỉnh khẳng định vị thế là trung tâm văn hóa-lễ hội của vùng trung du, miền núi Bắc Bộ.
Trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa dân tộc Mường lần thứ II, năm 2025, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam', Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam tổ chức Triển lãm trưng bày chuyên đề 'Đặc trưng văn hóa dân tộc Mường trong cộng đồng văn hóa các dân tộc Việt Nam'.