Chỉ diễn ra trong 34 ngày đêm, Cuộc khởi nghĩa Ba Đình (1886-1887) đã trở thành một trong những dấu son tiêu biểu của phong trào Cần vương ở Thanh Hóa cuối thế kỷ XIX. Gần sáu thập niên sau, tên Ba Đình từ ba làng vùng chiêm trũng thuộc huyện Nga Sơn (cũ) được đặt cho một vườn hoa ở Hà Nội, rồi trở thành tên Quảng trường Ba Đình - quảng trường rộng nhất Việt Nam, gắn với những sự kiện trọng đại của dân tộc.
Gần 80 tuổi, nhà văn Đào Hữu Phương vẫn tẩn mẩn gom từng tác phẩm để in sách. Đó là lý do mà “Bạn vong niên” ra đời.
Không ít tài liệu, sách báo, phương tiện thông tin đại chúng và rất nhiều người cho rằng “Đồng Cổ linh từ” ở Yên Định (Thanh Hóa) và Tây Hồ (Hà Nội) là hai ngôi đền “thờ thần Trống Đồng”.
Trong bài trước, chúng tôi đã chứng minh rằng, “cổng thành phía trước” (cửa Tiền) thành Thanh Hóa vẫn có, nhưng “thường không mở”, chứ không phải “vô Tiền” (hoàn toàn không có cửa Tiền), theo nghĩa hiển ngôn của câu tục ngữ.
Sau khi Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, dân tộc ta tiếp tục bước vào chặng đường kháng chiến - kiến quốc kéo dài. Trong những năm tháng gian lao mà hào hùng ấy, vâng lời Bác dạy, đất và người xứ Thanh đã dốc sức người, sức của cho sự nghiệp vệ quốc vĩ đại. Nhiều đơn vị, địa phương với thành tích xuất sắc đã được Bác Hồ tặng cờ, gửi thư khen ngợi. Mỗi lá cờ, mỗi bức thư khen không chỉ ghi nhận một thành tích cụ thể, mà còn là sự động viên lớn lao đối với những con người đã biến lời Bác dạy thành những việc làm thiết thực trong cuộc sống.
Từ đầu thế kỷ XIX đến năm 1945, làng Quang Biểu thuộc tổng Sóc Sơn, huyện Vĩnh Lộc. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, làng Quang Biểu thuộc xã Vĩnh Hòa, huyện Vĩnh Lộc. Hiện nay Quang Biểu thuộc xã Vĩnh Lộc.
Cách mạng Tháng Tám 1945 “đó là một cuộc đổi thay cực kỳ to lớn trong lịch sử nước ta”! (Hồ Chí Minh). Để đến hôm nay, dưới bóng cờ hoa, chúng ta được thong dong và hân hoan ngắm nhìn những đổi thay của dân tộc.
Là người giỏi chữ nghĩa, hiểu biết sâu rộng, giác ngộ lý tưởng cách mạng từ sớm, khi Đảng bộ Thanh Hóa được thành lập, ông được bầu làm Bí thư. Đó là đồng chí Lê Thế Long, một người con ưu tú của quê hương Hàm Hạ, tổng Kim Khê, nay thuộc phường Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
Vốn là đất địa linh sinh nhân kiệt, từ bao đời nay, làng Yên Trường (xã Thọ Lập) được nhắc đến với truyền thống văn hiến, trong đó những con người hiếu học, anh dũng, kiên trung đã góp phần tạo nên “danh xưng” một vùng đất.
Vốn là đất địa linh sinh nhân kiệt, từ bao đời nay, làng Yên Trường (xã Thọ Lập) được nhắc đến với truyền thống văn hiến, trong đó những con người hiếu học, anh dũng, kiên trung đã góp phần tạo nên 'danh xưng' một vùng đất.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) Trần Đàm thuộc số những người hiếm, ông hội tụ ba yếu tố căn cốt là tâm huyết, tài năng và sức khỏe để tận hiến với nghề. Nhìn ông lặn lội nơi thực địa, bấm máy giữa những công trình đại thủy nông lộng gió, tôi chợt hiểu vì sao ống kính của người nghệ sĩ này chưa bao giờ biết mỏi. Tập ký sự ảnh Hồ đập Thanh Hóa (NXB Thanh Hóa, 2024) không chỉ là cuốn tư liệu bằng hình ảnh, mà còn là sự đồng điệu giữa tư duy nghệ thuật đổi mới với nhịp đập nghẹn ngào, kiêu hãnh của hiện thực đời sống sản xuất nông nghiệp, nông thôn.
'Con đường như dải Ngân Hà/ Chúng tôi ngày ấy mở qua bầu trời/ Sao là đồng đội của tôi/ Tụ về đây suốt một thời trẻ trung/ Sức xuân như sức dòng sông/ Tháng ngày cuồn cuộn chảy trong con đường'. Đó là những câu thơ mở đầu trong Trường ca 'Đánh thức đại ngàn', in trong tập 'Trường ca Mạch đất hồn trống đồng' (NXB Thanh Hóa, 2022). Ít ai biết rằng, tác giả của những câu thơ ấy từng là lính Thanh niên tình nguyện (TNTN) 42-12 (nay là Đội Thanh niên xung phong N42-P37), trực tiếp tham gia mở tuyến đường biên giới Hồi Xuân - Tén Tằn dài 112km và đường Nam Động - Lốc Toong dài 17km trên tuyến biên giới Việt - Lào giai đoạn 1977-1981.
'Làng ta tục sĩ nhân thần/ Địa linh nhân kiệt hồng quần kém ai'. Đó là câu ca mà người làng Đểnh (Trịnh Lộc) xã Yên Phú vẫn thường tự hào nói với nhau. Bởi cho đến nay, hiếm địa phương nào còn giữ được cả một quần thể nghệ thuật tượng đá như nơi đây.
Năm 2003, khi đã ở bên kia con dốc cuộc đời, 'Thím cò khoai' Hà Thị Ngọ (1948, bút danh Hà Thị Cẩm Anh, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Thanh Hóa) ra mắt tập truyện thiếu nhi có tên gọi 'Những đứa trẻ mồ côi' (NXB Kim Đồng). Kể từ đó đến nay, nhà văn Hà Thị Cẩm Anh tiếp tục cho ra mắt bạn đọc nhiều 'đầu sách' dành cho lứa tuổi thiếu nhi như: 'Lão thần rừng nhỏ bé' (NXB Kim Đồng, 2007); 'Chẫu Chàng, Cóc Tía và cư dân xóm Bờ ao' (NXB Kim Đồng, 2014); 'Tuyển tập Văn học thiếu nhi - đề tài miền núi và dân tộc thiểu số' (NXB Thanh Hóa, 2020)... Nhiều người vẫn thường hỏi, lý do nào thôi thúc 'Thím cò khoai' dành nhiều tâm huyết, dấn thân vào địa hạt văn học thiếu nhi?
Ghép lại từ 3 xóm, nên làng có tên là Hạnh Phúc Đoàn (phường Đông Quang). Người lạc quan thì cho rằng, cái tên vận với cuộc sống của người dân, mỗi ngày lại thêm thịnh vượng, thêm hạnh phúc. Người lại trầm tư, tên vậy mà chưa hẳn vậy, cuộc sống vẫn còn nhiều nỗi lo.
Thanh Hóa là một tỉnh có vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên đa dạng, phong phú, dân số đông, nằm trên trục giao thông Bắc - Nam và Đông - Tây của đất nước. Do có vị trí chiến lược địa - quân sự, lại là 'kho người, kho của' của chiến khu cách mạng, Thanh Hóa đã góp phần quan trọng vào thắng lợi trong kháng chiến chống thực dân Pháp nói chung, chiến dịch Điện Biên Phủ nói riêng.
Cuốn sách 'Thanh Hóa tươi đẹp' (Thanh Hoa Pittoresque) do học giả người Pháp Le Breton viết, xuất bản năm 1922, hiện bản gốc đang được lưu giữ tại Thư viện Thanh Hóa. Cuốn sách như một cuốn cẩm nang du lịch khắc họa chân thực nét đẹp đất và người xứ Thanh.
Trong lịch sử dân tộc, Lê Hoàn là hình tượng tiêu biểu của một bậc anh hùng hội tụ cả tài thao lược của vị tướng và tầm vóc của một vị vua. Từ bước ngoặt đầy biến động cuối thế kỷ X, ông đã chèo lái vận mệnh đất nước vượt qua hiểm họa ngoại xâm, đặt nền móng cho một giai đoạn phát triển hưng thịnh của quốc gia Đại Cồ Việt.
Xứ Thanh - 'Thanh kỳ khả ái'! Nơi đây, tạo hóa đã khéo léo sắp đặt những dãy núi kỳ vĩ kiêu hãnh vươn mình, soi bóng bên những bờ cát trắng mịn màng, tạo nên một bản hòa ca của thiên nhiên tươi đẹp, của văn hóa - lịch sử đan cài.
1778 năm đã trôi qua, biết bao sự kiện lịch sử đã diễn ra, nhưng ý nghĩa và giá trị của cuộc khởi nghĩa Bà Triệu và hình ảnh người con gái diễm lệ, kiên trung bất khuất, ngồi trên đầu voi đánh đuổi kẻ thù xâm lược vẫn còn in đậm mãi trong tâm khảm mỗi người dân.
Không chỉ có câu ca dao 'Thanh Hóa thắng địa là nơi/ Rồng vờn hạt ngọc, hạc bơi ven thành' miêu tả vẻ đẹp của núi Hàm Rồng mà biết bao thi nhân mặc khách mỗi lần đặt chân đến đây đều không khỏi thốt lên ngợi ca một vùng non nước hữu tình với những ngọn núi soi bóng xuống dòng Mã giang.
Tỉnh chỉ đạo, Sở, ngành Thanh Hóa vào cuộc, nhưng đến nay hai tấm bia cổ chứa đựng một trữ lượng lớn giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật vẫn đang phải chịu cảnh 'trùm mền' đầy xót xa. Chưa từng thấy cách đối xử với di sản văn hóa tiền nhân như thế.
Năm 2026 Bính Ngọ được xem là thời điểm nhiều biến động, khiến không ít gia đình băn khoăn khi làm nhà, hay tuổi Quý Hợi xây nhà năm nay có phù hợp không?
Sau khi đoạn clip thuyết minh tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh liên quan đến triều Tây Sơn lan truyền trở lại trên mạng xã hội, gây tranh cãi trong dư luận, hướng dẫn viên trong clip đã có bản giải trình, thừa nhận sai sót trong diễn đạt và gửi lời xin lỗi chính thức tới các cơ quan quản lý cùng cộng đồng.
Vùng đất Biện Thượng không chỉ được biết đến là nơi phong cảnh hữu tình, bề dày lịch sử - văn hóa mà còn nổi danh là vùng đất quý hương, khởi phát của dòng dõi 12 đời chúa Trịnh. Trong đó, phủ Trịnh là công trình kiến trúc, di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu, minh chứng sinh động về sự tồn tại của nhà Trịnh trong giai đoạn đầy biến động của lịch sử phong kiến Việt Nam mà người đời thường gọi 'vua Lê - chúa Trịnh'.
Từng là trung tâm chính trị trong giai đoạn đầu hình thành và phát triển của thời Lê trung hưng, trước khi chuyển về kinh thành Thăng Long, kinh đô Vạn Lại - Yên Trường có vị trí rất quan trọng trong sự nghiệp trung hưng nhà Lê cũng như trong lịch sử Đại Việt.
Đối với nhiều nhà lãnh đạo thông minh, câu trả lời nằm ở một giải pháp đơn giản và hiệu quả: nhờ người khác khen hộ.
Nhiều nhà quản lý thưởng cho những nhân viên có hiệu suất cao bằng thời gian nghỉ phép, nhưng cách tiếp cận này truyền đạt thông điệp sai. Nó nói rằng làm việc chăm chỉ là một điều xấu.
Hôm đó, đứng trước tủ quần áo của mình chọn trang phục phù hợp cho buổi tiệc tối, Sara nhìn thấy chiếc quần màu kem mà cô muốn mặc. Chỉ có một vấn đề duy nhất: chiếc quần đã bị chật và không vừa vặn với người cô nữa.
Xứ Thanh - miền đất 'địa linh nhân kiệt', nơi khởi nguồn của nhiều giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc, là cái nôi nuôi dưỡng bao thế hệ anh hùng, hào kiệt của dân tộc Việt Nam. Trong dòng chảy ngàn năm ấy, văn hóa xứ Thanh không chỉ là niềm tự hào, mà còn là nền tảng tinh thần vững chắc, góp phần hun đúc nên cốt cách con người Thanh Hóa kiên cường, sáng tạo, trọng nghĩa tình và luôn khát vọng vươn lên.
Nếu so với làng Hội Hiền hay làng Nam Thượng của xã Tây Hồ cũ, nay là xã Thọ Long, thì làng Đống Nãi dân nghèo hơn, đời sống văn hóa tinh thần cũng thiếu thốn hơn. Nhưng trong cái khó, 'ló' cái khôn, người dân luôn cần cù, chịu khó để giữ cho đất làng màu mỡ, đồng ruộng tươi tốt...
Theo quan niệm phong thủy, thực hiện lễ cúng Rằm tháng 8 vào ngày, giờ đẹp sẽ giúp mọi việc hanh thông, cầu mong điều lành được ứng nghiệm.
Mạng lưới sông ngòi dày đặc không chỉ góp phần tắm mát, bồi đắp phù sa cho nương xanh, bờ bãi được mùa, xóm làng trù mật mà còn là không gian lắng đọng biết bao giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của xứ Thanh. Giữa cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp, nét trữ tình, thơ mộng đan xen nét phóng khoáng vừa là chất liệu, khơi gợi nguồn cảm hứng sáng tạo nghệ thuật cũng là môi trường diễn xướng độc đáo của nhiều loại hình âm nhạc dân gian xứ Thanh.
Từng được học và đọc đủ các loại sách chữ Hán, rồi chuyển sang học tiếng Pháp... Lê Tất Đắc (1906-2000) đã sớm giác ngộ cách mạng và ý thức được sự bất công, lẽ công bằng.
Thật ít có nhà thơ nào yêu lính biên phòng như Phong Lan. Chị đã xuất bản các tập thơ Nơi ấy biên cương (NXB Thanh Hóa, 2014); Hoa biên giới (NXB Lao Động, 2017); Cột mốc hình con sóng (NXB Lao động, 2018); Phía sau chuyên án (NXB Hội nhà văn, 2024); và nay là Trọn tình xứ Thanh (NXB Hội nhà văn, 2025). Tất cả đều chỉ có 1 đề tài về người lính biên phòng.
Để lễ cúng Rằm tháng 7 diễn ra trọn vẹn với đầy đủ ý nghĩa, có một số lưu ý quan trọng mà các gia đình không nên bỏ qua.
Cúng cô hồn là cách bày tỏ lòng từ bi qua việc bố thí đồ ăn cho những vong linh vất vưởng, mùa xá tội vong nhân năm 2025 thời điểm nào thích hợp để cúng cô hồn?
Rằm tháng 7 hằng năm, các gia đình làm lễ cúng tưởng nhớ tổ tiên và bố thí cho vong linh.
Vào ngày Rằm tháng 7, nhiều gia đình băn khoăn không biết nên chuẩn bị mâm cỗ như thế nào, cúng lúc nào để trọn ý nghĩa.
Theo tín ngưỡng dân gian Việt Nam, rằm tháng 7 là một trong những ngày rằm quan trọng, gắn liền với lễ Vu Lan và lễ cúng cô hồn. Vào dịp này, các gia đình thường làm lễ tại nhà để tưởng nhớ tổ tiên, đồng thời bố thí cho những vong linh chưa siêu thoát.
Trong sách 'Tìm hiểu văn hóa Phương Đông 365 ngày', tác giả Thiên Nhân gợi ý một số ngày Hoàng đạo phù hợp để thực hiện lễ cúng rằm tháng 7 năm 2025.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thắng lợi là bản hùng ca bất diệt, một mốc son chói lọi của cách mạng nước ta, mở ra kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc. Với ý nghĩa của thắng lợi đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: 'Chẳng những giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tự hào rằng: lần này là lần đầu tiên trong lịch sử của các dân tộc thuộc địa và nửa thuộc địa, một Đảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm chính quyền toàn quốc'. Những âm hưởng hào hùng ấy, trong những ngày tháng 8 này, lại được nhắc nhớ khi ta đọc tập trường ca 'Sông Mã dậy sóng' (NXB Thanh Hóa, 2025) của Lê Khắc Tuế.
Xã Xuân Lập (Thọ Xuân) không chỉ là nơi đã sinh ra người Anh hùng dân tộc - Hoàng đế Lê Đại Hành, cùng nhiều bậc hiền tài, mà còn là vùng đất giàu truyền thống lịch sử với những công trình văn hóa tâm linh, những lễ hội vẫn được người dân gìn giữ và phát huy suốt bao thế kỷ. Là làng cổ của xã, Phú Xá có truyền thống gần 1.000 năm gây dựng và phát triển.
Nghề báo có nhiều khó khăn và thử thách, nếu không đam mê, không hết lòng, rất dễ bỏ nghề. Nhưng nếu đã yêu, đã say thì sẵn sàng chấp nhận dấn thân để được đi và viết, miệt mài góp sức đảm bảo dòng chảy thông tin đến với công chúng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: 'Nhiệm vụ của người làm báo là quan trọng và vẻ vang. Muốn hoàn thành nhiệm vụ ấy thì phải cố gắng học tập chính trị, nâng cao tư tưởng, nâng cao trình độ văn hóa, phải đi sâu vào nghiệp vụ của mình. Cần phải luôn luôn cố gắng, mà cố gắng thì nhất định thành công'. Thế hệ các nhà báo 'lão làng' đã gác bút, nhưng những câu chuyện của họ chính là bài học kinh nghiệm lớn nhất cho người làm báo để tiếp tục 'Học, học nữa, học mãi'.
Tập sách 'Nhà văn Việt Nam hiện đại Thanh Hóa' (NXB Hội Nhà văn, 2015) dày dặn với hơn 1.200 trang nhưng cũng chỉ có vài tác giả viết cho thiếu nhi. Điều đó phần nào thể hiện sự mất cân đối ở một mảng đề tài lớn, đồng thời cũng chỉ ra thực tế, đề tài thiếu nhi không hề là mảnh đất phì nhiêu và màu mỡ.
Nằm trên vùng đất xã Xuân Thiên (Thọ Xuân), làng Quảng Ích ban đầu là điểm dừng chân của những người buôn bán trên bến dưới thuyền, dần dần 'đất lành chim đậu' nhiều người đã đến định cư. Cũng bởi vì thế mà ở đây hội tụ đủ màu sắc, kiến trúc của những công trình văn hóa tâm linh, những dãy nhà cổ của các thương gia xưa.
Cuốn sách 'Thanh Hóa tươi đẹp' (2022, NXB Thanh Hóa) có khổ 14,5X20,5cm, dung lượng gần 200 trang. Nội dung cuốn sách được các tác giả Nguyễn Xuân Dương – Lâm Phúc Giáp dịch từ nguyên bản tiếng Pháp 'Thanh Hoa pittoresque' do học giả người Pháp Le Breton viết, xuất bản năm 1922. Hiện bản gốc đang được lưu giữ tại Thư viện Thanh Hóa. Như một cuốn cẩm nang, hướng dẫn du lịch, Le Breton đã khắc họa chân thực, sắc nét, lan tỏa nét đẹp đất và người xứ Thanh.
Theo quan niệm từ xa xưa của người Việt, ngày 23 tháng Chạp âm lịch được gọi là ngày Tết ông Công ông Táo. Vào ngày này, mỗi gia đình lại chuẩn bị một mâm lễ vật, đọc văn khấn tiễn ông Công, ông Táo lên chầu Trời.
Câu thơ Chắt chiu may được mấy lời tri âm trong bài mở đầu của tập thơ Tơ lòng (NXB Thanh Hóa) đã cuốn hút tôi về sự khiêm tốn đáng trân quý của Nhà giáo Ưu tú, nhà thơ Lê Xuân Đồng. 94 bài thơ lục bát là hành trình sáng tạo hướng tới các chủ đề về tình quê hương, tình đồng đội chiến đấu hy sinh, tình thầy trò và tình yêu mà tác giả muốn gửi đến bạn đọc như một sự tri ân với cuộc đời.
Từ thế kỷ XIV, trên đất Hội Hiền ngày nay đã có người tụ cư. Trải qua thời gian, làng Hội Hiền ngày càng phát triển. Theo sách Lịch sử xã Tây Hồ (NXB Thanh Hóa, 2018), vào năm 1337, có bốn quân nhân nhà Trần, đứng đầu là ông Đinh Thời Dĩnh người trấn Sơn Nam và 3 người khác sau khi thắng giặc Chiêm Thành ở phía Nam, đã dừng chân ở vùng đất Tây Hồ ngày nay. Nhận thấy đây là vùng đất đẹp, lại có một dòng kênh lớn chảy qua, người trong vùng gọi là Thủy Trạch, đất đai màu mỡ, tiện lợi cho việc sản xuất nông nghiệp, ông Đinh Thời Dĩnh bàn với ba người cùng ở lại cư trú. Rồi họ rủ được một số người quanh vùng cùng đến khai hoang lập nghiệp, 12 gia đình tụ lại sinh sống bên dòng Thủy Trạch và đặt tên nơi này là làng Biên.