Trên vùng đất ven biển Vạn Lộc, mỗi mái đình, ngôi chùa, lễ hội hay “địa chỉ đỏ” đều lưu giữ một lớp trầm tích lịch sử, văn hóa. Gìn giữ những giá trị ấy không chỉ là nâng niu ký ức, mà còn góp phần bồi đắp sức mạnh nội sinh, mở ra dư địa phát triển bền vững cho quê hương.
Đền Vạn Chài (hay còn gọi là ngôi đền của cư dân làng đánh cá) thuộc phường Đồ Sơn, TP. Hải Phòng, từ lâu đã trở thành điểm đến tâm linh, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương đến tham quan, chiêm bái.
Khu di tích Diêm Phố tọa lạc tại thôn Ninh Phú, xã Vạn Lộc. Những năm qua, được sự quan tâm của Nhà nước, các nhà hảo tâm, khu di tích này được tu bổ, tôn tạo đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh của Nhân dân.
Sáng 9/4 (tức ngày 22/2 năm Bính Ngọ), tại Cụm di tích nghè Diêm Phố, xã Vạn Lộc đã tổ chức khai mạc Lễ hội Cầu Ngư năm 2026. Đây là lễ hội lớn, có giá trị và ảnh hưởng trong đời sống tinh thần, tâm linh của cư dân vùng biển Thanh Hóa.
Cứ dịp đầu tháng 2 âm lịch hàng năm, người dân xã Ninh Sở cũ, nay là xã Hồng Vân dù đi xa, về gần cũng thu xếp thời gian về tề tựu tại cụm lễ hội đền Lộ và đền Dầm - lễ hội truyền thống đặc sắc tôn vinh Tín ngưỡng thờ Mẫu (tứ vị Thánh Nương).
Năm nào cũng vậy, mỗi độ tháng 3 về, hoa gạo tại ngôi đền Cá Lập và Thanh Khê ở phường Sầm Sơn lại bung nở đỏ rực.
Giữa vùng đất ven sông Hồng của xã Hồng Vân, cụm di tích đền Đại Lộ, đền Dầm, Đền Mẫu Cửu trùng thiên và chùa Công Minh tạo không gian tín ngưỡng đậm đặc...
Ở miền chân sóng, nơi biển vừa mang lại kế sinh nhai vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro, tiếng chuông chùa mỗi buổi sớm đã trở thành điểm tựa tinh thần của ngư dân. Với hơn 102km bờ biển, mỗi làng chài xứ Thanh có một cách sống, một nếp tin riêng. Người đi biển thường trọng 'âm', không phải vì mê tín mà bởi biển quá rộng, con người quá nhỏ. Niềm tin ấy giống như 'chiếc neo' tinh thần, khi trời yên, nhắc nhở người làng biển biết ơn và khi có sóng dữ giúp họ bớt hoảng loạn.
Vạn Lộc là vùng đất có bề dày lịch sử, văn hóa, giàu truyền thống yêu nước và cách mạng. Trên địa bàn xã có nhiều di tích lịch sử, văn hóa, lễ hội truyền thống tiêu biểu. Từ truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời, xã Vạn Lộc đã và đang tích cực bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, thúc đẩy du lịch phát triển, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế- xã hội của địa phương.
Đền Đức Thánh Cả là một ngôi đền cổ, thờ Tứ vị Thánh Nương - những vị phúc thần của cư dân vùng biển, tọa lạc tại thôn Vạn Thắng, xã Vạn Lộc. Thời gian qua, được quan tâm của Nhà nước và đóng góp của Nhân dân, đền được đầu tư tu bổ, tôn tạo. Với kiến trúc cổ kính và truyền thuyết gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu và thần biển, khát vọng mưa thuận gió hòa, no ấm của cư dân ven biển, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa tâm linh của người dân trong vùng và du khách thập phương.
Đền được dựng từ thế kỷ XIII, thờ Đức Thánh Mẫu và Tứ vị Thánh Nương - những Nữ thần bảo vệ, phù hộ cho những người làm ăn trên sông nước, từng ngầm giúp quân đội nhà Trần rồi nhà Lê vượt biển bình an, chiến thắng Chiêm Thành.
Đời hoa gạo rất ngắn, chỉ nở ít hôm sẽ rụng, muốn thấy được đất trời quấn quyện trong sắc đỏ linh thiêng cửa đền thì bước chân phải tìm đến đền Vạn Chài đúng dịp và tôi sẽ chẳng chần chừ trước sắc đỏ tuyệt vời ấy.
Hàng vạn du khách từ khắp nơi đã đổ về thị xã Hoàng Mai (Nghệ An) để tham dự Lễ hội Đền Cờn - một trong những lễ hội lớn nhất của vùng, nổi bật với tục tung kiệu, chạy ói độc đáo.
Những ngày đầu năm mới, từng dòng người đổ về đền Cờn (Thị xã Hoàng Mai) - ngôi đền được mệnh danh linh thiêng bậc nhất xứ Nghệ để xin lộc, cầu an đầu năm.
Khi đối mặt với những hiểm nguy, con người thường neo dựa, hy vọng sự phù trợ của thần linh. Niềm tin ấy càng mãnh liệt hơn với cư dân miền biển. Phó Giáo sư Ninh Viết Giao đã thống kê về việc thờ cúng Tứ vị Thánh nương, trong đó hai địa phương Nghệ An, Thanh Hóa là nhiều hơn cả. Riêng Thanh Hóa với 81 nơi thờ, Tứ vị Thánh nương đã trở thành những nhân vật vừa gần gũi vừa linh thiêng.
Đó là Di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố Đền Vạn Chài ở phường Vạn Hương, quận Đồ Sơn, Tp.Hải Phòng. Vào những năm 1990 trở về trước, cứ Mồng Một và ngày Rằm hằng tháng, từng đàn cá heo lại bơi lượn từng đàn tại vùng biển trước cửa đền.
Đền thờ Tam Tòa Tứ Vợi ở xã Thạch Hải (Thạch Hà, Hà Tĩnh) được công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh
Xứ Thanh - mảnh đất dày đặc lễ hội truyền thống. Nếu người dân ở miền núi có lễ Khai Hạ, mừng cơm mới; vùng đồng bằng có các lễ hội đình làng truyền thống; thì cư dân ven biển lại có lễ hội Cầu Ngư. Đây là một nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng đặc sắc được hình thành từ rất sớm trong cộng đồng cư dân làng biển và được giữ gìn, bảo tồn trong nhiều thế kỷ cho đến ngày nay.
Hàng năm vào tháng 2 Âm lịch, người dân biển Đa Lộc lại gác công việc để tham gia lễ hội đền Đức Thánh Cả, cầu mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no.
Sáng 4-3, tại Khu di tích Đền Đức Thánh Cả, xã Đa Lộc (Hậu Lộc) đã diễn ra Lễ khai hội truyền thống Đền Đức Thánh Cả, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách về dâng hương, chiêm bái.
Sáng 7-2 (tức 17 tháng Giêng năm Quý Mão), UBND huyện Gia Lâm long trọng tổ chức khai hội làng Chử Xá; công bố quyết định Lễ hội làng Chử Xá là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong tham dự.
Huyện Quỳnh Lưu (Nghệ An) vừa khai trương du lịch biển Quỳnh năm 2022 để giới thiệu tiềm năng và mời gọi du khách. Đến đây, du khách sẽ có dịp khám phá và trải nghiệm thú vị về vùng quê ven biển.
Sau hàng trăm năm tồn tại, chùa Sơn Hải ở xã Nghi Yên (Nghi Lộc) vẫn được gìn giữ, tôn tạo khang trang. Nơi đây còn lưu giữ một hệ thống tượng cổ đặc sắc có giá trị về văn hóa, lịch sử, nghệ thuật...
Cụm di tích nghè Diêm Phố thuộc xã Ngư Lộc (Hậu Lộc). Trải qua nhiều biến cố và xâm thực nước biển, cụm di tích nghè - chùa - phủ - miếu Diêm Phố được di chuyển nhiều lần và hiện đặt trên địa bàn thôn Ninh Phú (xã Đa Lộc). Cụm di tích không chỉ là điểm đến tâm linh hấp dẫn mà còn là nơi giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ xã Ngư Lộc và vùng lân cận.
Dải bờ biển dài 102km không chỉ mang lại cho Thanh Hóa nhiều bãi biển đẹp, mà còn hình thành nên một không gian 'văn hóa biển', được phản chiếu sinh động qua các lễ hội, tín ngưỡng, phong tục tập quán, nghệ thuật trình diễn dân gian, nghề truyền thống... phong phú, đa dạng và đậm đà bản sắc
Cách thành phố Vinh 75km về phía Bắc, đền Cờn (phường Quỳnh Phương, thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An) được xem là ngôi đền linh thiêng nhất, đứng đầu 4 ngôi đền nổi tiếng xứ Nghệ (vùng Nghệ Tĩnh trước kia): Nhất Cờn, nhì Quả, tam Bạch Mã, tứ Chiêu Trưng. Các sự tích dân gian huyền bí xen lẫn dấu ấn tiền nhân, cùng với cảnh trí tươi đẹp khắc họa đền Cờn, trở thành điểm đến không thể thiếu khi về xứ Nghệ.
Tồn tại qua nhiều thế kỷ, chùa Xuân Long ở xã Khánh Sơn (Nam Đàn) hiện còn lưu giữ được nhiều hiện vật cổ kính có giá trị về văn hóa, lịch sử, mỹ thuật.
Đình Hoành Sơn - Di tích Quốc gia đặc biệt ở xã Khánh Sơn (Nam Đàn) không chỉ nổi tiếng là công trình có kiến trúc nghệ thuật đặc sắc, mà nơi đây còn lưu giữ hệ thống tượng cổ độc đáo.
Tồn tại qua nhiều thế kỷ, chùa Xuân Long ở xã Khánh Sơn (Nam Đàn) hiện còn lưu giữ được nhiều hiện vật cổ kính có giá trị về văn hóa, lịch sử, mỹ thuật.
Chùa Đại Tuệ, Chùa Cổ Am, Đền Cuông, Đền Cờn, Đền Chín Gian, Đền Bạch Mã là những đền, chùa nổi tiếng ở Nghệ An.
Khi xưa, đất Bắc nói chung và Hà Nội nói riêng có tục thi đồng quan hay còn gọi thi Mẹ đồng quan. Tục lệ cổ xưa này đến nay đã không còn được duy trì và chỉ còn qua những câu chuyện truyền lại của các cụ đồng cựu đất Hà Thành.