Từ kinh thành Huế đến Hà Tiên, từ tục treo ngải cứu đến lễ sêu của chàng rể tương lai, Tết Đoan Ngọ xưa hiện lên như một bức tranh văn hóa đa sắc của người Việt.
Tục ta tin rằng những người không ai cúng giỗ phải đi 'cướp cháo lá đa' trong những lễ cúng 'cô hồn' thường được tổ chức những dịp vào hè hoặc ra hè.
Trong dịp này, các vị có tuổi thường kể cho con cháu nghe những công trạng, sự nghiệp của ông Tổ.
Cỗ bàn dù linh đình, đồ lễ dù trang trọng, nếu con cháu chỉ đặt lên bàn thờ không thỉnh mời các cụ, ắt hẳn các cụ không phối hưởng.
Ngày giỗ đầu còn gọi là ngày tiểu tường. Trong ngày này, khi cúng tế người chết, con cháu vận tang phục như ngày đưa ma, để tỏ nỗi nhớ thương chưa nguôi.
Đối với người Việt Nam cổ, chết chưa phải là hết, thể xác tuy chết đi nhưng linh hồn vẫn còn và vẫn hằng 'lui tới' gia đình. Thể xác tiêu tan nhưng linh hồn bất diệt.
Rằm tháng Giêng, hay lễ Thượng nguyên, dưới triều Nguyễn thường được tổ chức trang nghiêm. Dịp này, hoàng thất cũng cho treo đèn trong cung đình và lập đàn chay ở chùa Thiên Mụ.
Mùa Tết sách như Bính Ngọ 2026 và sự ra đời của những quyển sách sáng tạo sẽ mang đến những món quà giá trị cho tương lai.
Sáng mùng Một là thời khắc thiêng liêng mở đầu năm mới. Gia chủ thường làm lễ cúng tổ tiên và đọc văn khấn theo nếp cũ, gửi gắm ước vọng an khang cho cả gia đình.
Theo quan niệm xưa, lộc là biểu trưng của điều lành, của phúc đức và niềm tin thiện lành. Việc hái lộc vốn chỉ mang tính tượng trưng, thể hiện tấm lòng thành kính với Trời – Phật – tổ tiên. Thay vì bẻ cành, bứt lá kém văn minh, người Hà Nội đã chọn 'hái lộc' ở những cành đào mà người bán đã bỏ đi.
Theo sách Nếp cũ, lễ Giao thừa nhằm tiễn vị thần Hành khiển cũ, đón vị mới về cai quản nhân gian. Bài văn khấn bao gồm cả phiên bản cổ trang trọng và diễn Nôm chi tiết.
Theo quan niệm dân gian Việt Nam, ngày đầu năm mới (Tết Nguyên đán) là thời điểm giao hòa giữa đất trời, đặt nền móng cho vận trình của cả một năm nên từ lâu đời đã có những điều kiêng ky.
Chiều cuối năm là thời khắc quan trọng để tưởng niệm tổ tiên. Dưới đây là bài văn khấn truyền thống cho lễ Trừ tịch và phần riêng dành cho con cháu cúng mẹ đã khuất.
Lễ rước Gia tiên được thực hiện vào những ngày giáp Tết để mời tổ tiên về sum họp cùng con cháu. Bài văn khấn dưới đây được chép lại theo mẫu truyền thống trong các gia đình xưa.
Thay vì phải đi xa tìm sông, hồ hoặc lo ngại ô nhiễm môi trường, bạn có thể lựa chọn những hình thức 'cá chép tâm linh' khác mà vẫn trang nghiêm, đúng phong tục.
Tục phóng sinh cá chép vào 23 tháng Chạp vẫn được duy trì nhưng gần đây nhiều người chọn tinh giản nghi lễ này bằng việc mua cá chép rau câu để tiễn ông Táo về trời.
Nhà nghiên cứu Toan Ánh cho rằng văn khấn ông Táo mang ý nghĩa trình bày công việc của cả nhà trong một năm, mong thần bếp phù hộ cho năm tới.
Theo truyền thống, Rằm tháng chạp không chỉ là dịp cúng kiếng, lễ lộc. Đây là dấu mốc khởi động những ngày sửa soạn Tết, từ gian bếp mỗi nhà đến sinh hoạt chung của cả làng.
Lần giở những trang sách xưa để biết tự bao giờ Tết và mùa xuân đã đẹp đến nao lòng, lắng đọng giá trị,mênh mang cảm xúc.
Trong workshop 'Tết Đoan Ngọ: Phong tục và triết lý của người Việt', Nhà báo Vĩnh Quyên đã chia sẻ nhiều phong tục cổ truyền, phong phú, sâu sắc, được người Việt gìn giữ qua bao thế hệ.
Mùng 10/3 âm lịch, đồng bào Việt Nam ở khắp nơi đều hướng về ngày giỗ Tổ, tôn vinh, tự hào về nguồn gốc dân tộc, về dòng giống con Lạc cháu Hồng, chúng ta tự hào có ông Tổ chung là các Vua Hùng.
Theo học giả Toan Ánh, sở dĩ người ta thiết lập bàn thờ Thần Tài ở dưới mặt đất hoặc ở những nơi xó xỉnh là do xuất phát từ một điển tích xưa.
Tết Nguyên đán (hay còn được gọi là Tết Cả, Tết Ta, Tết Âm lịch, Tết Cổ truyền hay đơn giản là Tết) - Tết lớn nhất trong năm, diễn ra vào mùa xuân, thời điểm kết thúc một chu kỳ bốn mùa Xuân - Hạ - Thu - Đông để bước vào một chu kỳ mới, một khởi đầu mới, nên luôn được gửi gắm nhiều ước vọng.
Các nhà nghiên cứu đều cho rằng Tết Trung thu gắn bó mật thiết với trăng, vì thế nhắc đến tết này thì không thể không nói đến trăng được.
Theo học giả Toan Ánh, tục đi sêu nêu ra tinh thần biết ơn nhạc phụ nhạc mẫu đã sinh ra vị hôn thê của mình và là dịp để chàng trai tỏ lòng thương mến cô gái qua nghi lễ phong tục.
Theo quan niệm của Phật giáo, Tết Thượng nguyên diễn ra vào ngày rằm tháng giêng là Tết hướng thiện, cầu phúc, cầu an, do đó nhiều người đi lễ chùa vào ngày này.
Đã có nhiều cuốn sách viết về phong tục, tín ngưỡng, văn hóa, con người Việt Nam, và 'Nếp cũ' của nhà nghiên cứu văn hóa Toan Ánh là một trong số ít những bộ sách phong phú và có hệ thống hơn cả.
Dân ta có nhiều cuộc giải trí lành mạnh, những cuộc vui xuân đầy ý nghĩa để nâng cao tinh thần đạo đức, thượng võ...
Đầu năm 2024, Phan Thanh Đà Hải cho ra mắt sách biên khảo 'Mùa Xuân & Lễ Tết, Hội hè của người Việt' (NXB Đà Nẵng).
Bộ sách 'Nếp cũ: Cầm-Kỳ-Thi-Họa' (NXB Trẻ, 2023) của nhà văn, nhà nghiên cứu Toan Ánh là một phần của toàn bộ sách Nếp cũ.