Một tấm bia nói về rắn thần của nhà vua, một khu tôn giáo nằm giữa kinh đô và thánh địa, một dòng nước trên bản đồ cũ..., đặt cạnh nhau, những đầu mối ấy gợi cách tìm lại hành lang Trà Kiệu – Mỹ Sơn. Đường đi còn nhiều khoảng trống, nhưng mỗi dấu vết giúp câu hỏi về hành trình của người xưa trở nên cụ thể hơn.
Được các nhà nghiên cứu biết đến lần đầu vào những năm 1980, dù vậy gần 50 năm sau cụm phế tích Chăm thuộc thung lũng Chiêm Sơn (xã Duy Xuyên) vẫn là bí ẩn chưa có lời giải đáp thỏa đáng về chức năng, vai trò trong tổng thể không gian vùng di sản kết nối kinh thành Trà Kiệu và khu đền tháp Mỹ Sơn.
Trong số những nhà sử học Nhật Bản nghiên cứu về Việt Nam, Yamagata Mariko là nhà khảo cổ học nữ và có thể nói là người có thời gian nghiên cứu lâu dài liên tục suốt hơn ba thập niên qua.