Ở các xã vùng cao, biên giới, gian khó không chỉ là những cung đường đèo hiểm trở, sạt lở mùa mưa lũ, mà còn là khoảng cách địa lý ngăn các em nhỏ đến với con chữ. Để học sinh không phải bỏ học vì đường xa, mạng lưới điểm trường lẻ đã trở thành “mạch sống” của giáo dục vùng cao, nơi mỗi thầy, cô giáo cắm bản không chỉ mang theo giáo án, mà còn gửi gắm ước mơ, niềm tin về một tương lai tươi sáng cho con em đồng bào dân tộc thiểu số miền Tây Thanh Hóa.
Sơn Thủy là vùng đất thuộc không gian văn hóa Mường Xia, nơi cộng đồng các dân tộc Thái, Mông, Mường, Kinh cùng sinh sống. Trong đó, đồng bào Thái chiếm đa số, tạo nên những giá trị văn hóa đặc sắc được trao truyền qua nhiều thế hệ. Đây cũng là địa bàn còn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống gắn với không gian núi rừng, bản làng và đời sống cộng đồng.
Giữa đại ngàn biên giới xã Sơn Thủy, năm học 2026-2027 mang theo niềm vui trọn vẹn đến với thầy cô, các em học sinh và bà con bản Mùa Xuân, xã Sơn Thủy. Nơi đây không chỉ chào đón một điểm trường mầm non mới vừa hoàn thành, mà còn đánh dấu khởi đầu mới cho không gian học tập của học sinh tiểu học trên địa bàn.
Ở bản Mùa Xuân, nơi những con đường mùa mưa thường bị chia cắt bởi sạt lở, một điểm trường mới đã được hoàn thành trước thềm năm học 2026-2027. Những phòng học kiên cố, nhà vệ sinh đạt chuẩn và khoảng sân rộng rãi đang mang đến cho cô trò nơi đây một không gian học tập mơ ước giữa núi rừng vùng biên.
Sau nhiều năm băng rừng, vượt suối đến những điểm trường xa xôi, những thầy, cô ở Sơn Thủy nay đã có ngày trở về trong ngôi trường khang trang.
Ngày 5/9, cùng với học sinh cả nước, hơn 900.000 học sinh ở Thanh Hóa bước vào năm học mới 2026 - 2027. Với hàng nghìn học sinh ở các xã biên giới, ngày khai giảng năm nay mang niềm vui đặc biệt khi các em lần đầu tiên được học tập, ăn ở và sinh hoạt trong những ngôi trường nội trú, bán trú liên cấp được đầu tư đồng bộ, khang trang.
Sáng 5/9, các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Nguyễn Doãn Anh, Phó Chủ tịch Quốc hội; Lê Đức Thái, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa vui dự lễ khai giảng năm học mới, tặng hoa chúc mừng tập thể Trường phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở xã Sơn Thủy, tỉnh Thanh Hóa.
Sáng 5/9, hơn 900.000 học sinh trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa cùng với hàng triệu học sinh cả nước hân hoan bước vào năm học mới 2026-2027. Đặc biệt, Lễ khai giảng năm học 2026 - 2027 và khánh thành 6 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền trên địa bàn tỉnh được tổ chức theo khung lịch chung toàn quốc theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến. Tỉnh Thanh Hóa lựa chọn Trường phổ thông nội trú TH&THCS Sơn Thủy là điểm cầu chính của tỉnh.
Sáng 5/9, hàng nghìn học sinh vùng biên Thanh Hóa lần đầu đón năm học mới trong những ngôi trường nội trú khang trang, từ nay các em không còn cảnh vượt núi, lội suối đến trường.
Trên sân trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Sơn Thủy, các em nhanh chóng chỉnh trang trang phục, trò chuyện với bạn bè trong tâm thế háo hức chờ đợi thời khắc bắt đầu năm học mới.
Trước ngày khai giảng, những đứa trẻ vùng biên mang theo hành trang và ước mơ đến ngôi trường nội trú mới.
Mùa mưa bão khiến việc thi công các công trình ở khu vực miền núi, biên giới gặp nhiều trở ngại. Cùng với đó, nguồn vật liệu khan hiếm, chi phí vận chuyển cao càng tạo áp lực về tiến độ, buộc các chủ đầu tư, nhà thầu phải tranh thủ thời tiết thuận lợi để đẩy nhanh thi công.
Cùng với tinh thần khẩn trương của chủ đầu tư, nhà thầu thi công, chính quyền và nhà trường đã chủ động triển khai ngay các phần việc cho năm học mới đang cận kề trên công trình dự án Trường nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở (TH&THCS) Sơn Thủy.
Sáng 29/8, tại xã Sơn Thủy, tỉnh Thanh Hóa, diễn ra lễ khánh thành và bàn giao Điểm trường Mùa Xuân thuộc Trường mầm non Sơn Thủy sau một năm xây dựng. Công trình được sự hỗ trợ của Quỹ thiện nguyện TIM CUP, là minh chứng cho sự chung tay của chính quyền địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, các đơn vị thi công và xã hội.
Sơn Thủy là xã biên giới thuộc vùng đất cổ Mường Xia, nơi sinh sống của các dân tộc Thái, Mường, Kinh, Mông..., trong đó dân tộc Thái chiếm đa số. Đây là vùng đất hội tụ nhiều giá trị cảnh quan và văn hóa đặc sắc. Trải qua những biến thiên và thăng trầm của lịch sử, người dân nơi đây vẫn gìn giữ, phát huy các giá trị truyền thống.
Tranh thủ thời tiết thuận lợi, các công trình giao thông trọng điểm ở khu vực miền núi Thanh Hóa đang được các chủ đầu tư, nhà thầu tập trung nhân lực, máy móc đẩy nhanh tiến độ thi công. Những tuyến đường mới không chỉ góp phần hoàn thiện hạ tầng giao thông, tạo thuận lợi cho người dân đi lại, giao thương mà còn mở ra động lực phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh tại các xã vùng biên.
Hơn 30 năm làm nghệ thuật, từ diễn viên múa chuyên nghiệp cho đến khi là biên đạo múa, với Nghệ sĩ Ưu tú (NSƯT) Hoàng Thanh Hải - Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật Lam Sơn Thanh Hóa, thành công lớn nhất của chị là hỗ trợ, phát triển phong trào văn hóa cơ sở.
Bám dân, bám địa bàn để gần dân, trọng dân, cùng với cấp ủy, chính quyền phục vụ tốt hơn nhu cầu của Nhân dân, lực lượng an ninh Thanh Hóa đã thực hiện tốt phương châm 'An ninh chủ động, bảo vệ an ninh từ sớm, từ xa, từ cơ sở'.
Ngày càng có nhiều bạn trẻ chủ động lựa chọn học nghề như một hướng đi thực tế với mong muốn sớm có kỹ năng, tay nghề vững vàng để tham gia vào thị trường lao động.
Từ những chủ trương, chính sách thiết thực của Đảng và Nhà nước, bức tranh sinh kế của đồng bào Mông tại các bản làng vùng cao xứ Thanh đang có những chuyển biến rõ nét. Những con đường mới mở, các mô hình sản xuất hiệu quả cùng nguồn vốn hỗ trợ kịp thời đã trở thành 'bệ phóng' vững chắc, giúp bà con từng bước tự lực vươn lên, đẩy lùi cái nghèo.
Từ đồi cao nhìn xuống thung lũng, những mái nhà người Mông ở Xía Nọi thấp thoáng giữa màu xanh của núi rừng. Tiếng xe máy chở hàng vọng lại từ con đường mới mở, hòa cùng tiếng trẻ con ríu rít gọi nhau đến lớp. Ít ai nghĩ rằng, nơi bình yên ấy từng là một trong những bản xa xôi và cách trở nhất của xã Sơn Thủy.
Chiều muộn, cô bé Thao Thị Ngọc Lam, ở bản Ché Lầu, xã Na Mèo ngồi đung đưa trên chiếc xích đu nhỏ đặt ở góc sân nhà văn hóa bản. Vài đứa trẻ người Mông ríu rít chơi cầu trượt, thanh niên trong bản đánh bóng chuyền, tiếng cười xen giữa âm thanh núi rừng lúc hoàng hôn xuống. Sau một ngày lên nương, đi rẫy hay đến trường, sân nhà văn hóa trở thành nơi rộn ràng nhất của bản.
Những năm gần đây, nhờ sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền và sự đồng thuận từ người dân, việc thực hiện nếp sống văn minh trong tang lễ vùng đồng bào Mông ở Thanh Hóa đã có nhiều chuyển biến rõ nét. Nhiều hủ tục đang dần được xóa bỏ, thay vào đó là những cách làm văn minh, tiết kiệm mà vẫn giữ gìn bản sắc truyền thống.
Tổ chức cơ sở đảng và đội ngũ đảng viên là hạt nhân chính trị ở cơ sở, cầu nối trực tiếp giữa Đảng với Nhân dân. Vì vậy, nhiều địa phương biên giới của tỉnh đang tập trung nâng năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của chi bộ, đảng bộ cơ sở. Mục tiêu là giữ ổn định địa bàn, phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh nơi biên cương.
Thực hiện Chỉ thị số 22-CT/TU ngày 30/3/2024 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về cuộc vận động hỗ trợ xây dựng nhà ở cho hộ nghèo, hộ gia đình chính sách, hộ còn khó khăn về nhà ở trên địa bàn tỉnh trong 2 năm 2024-2025 (Chỉ thị 22), hàng nghìn hộ dân khó khăn về nhà ở trên địa bàn tỉnh đã có mái ấm kiên cố. Không chỉ “an cư”, điều đáng ghi nhận hơn là sự đổi thay trong tư duy, từ trông chờ, ỷ lại sang chủ động vươn lên phát triển kinh tế, thoát nghèo bền vững.
Giữa những bản làng heo hút của miền núi Thanh Hóa, nơi nhiều đồng bào dân tộc còn chưa thạo tiếng phổ thông, những bí thư chi bộ, trưởng bản đã trở thành 'phiên dịch viên' đặc biệt của lá phiếu.
Ở những bản làng vùng cao Thanh Hóa, có những con dốc dựng đứng, những lối mòn chỉ vừa một vệt chân người. Nhưng khó hơn cả đường đi là đường vào lòng dân. Và trên những nẻo đường ấy, những bí thư chi bộ, trưởng bản, trưởng thôn vẫn lặng lẽ trở thành 'cánh tay nối dài', đưa chủ trương về bầu cử đến từng nhà, từng người.
Từ một bản H'Mông biệt lập vùng biên viễn Thanh Hóa, đường bộ cách trở và tập quán sản xuất cũ, bản Mùa Xuân đang dần chuyển mình. Dưới sắc xuân năm mới, những đổi thay không chỉ trong cảnh vật, mà còn hiện rõ trong đời sống của người dân, từ đường đi, cách làm ăn đến sinh hoạt hằng ngày.
Tết đến không ồn ào, không vội vã, mà thấm dần qua từng nếp nhà, bếp lửa, qua tiếng chày giã bánh, qua mùi khói lam chiều bảng lảng trên triền núi nơi miền Tây xứ Thanh.
Giữa mênh mang núi rừng, có những âm thanh không cần gọi tên cũng đủ để người ta nhận ra bản sắc của một cộng đồng. Với người Mông, đó là tiếng khèn. Tiếng khèn cất lên giữa đại ngàn để nghe, để nhớ, để kể và để nối dài mạch sống của một tộc người đã bao đời gắn bó với núi cao, sương gió.
Mỗi độ xuân về, khi sương sớm còn giăng nhẹ trên những triền núi, ở các bản làng miền núi, vùng cao xứ Thanh lại rộn ràng trong những trò chơi dân gian, nơi cộng đồng gặp nhau trong niềm vui chung đón năm mới.
Những khẩu hiệu, những thông điệp hướng về vùng cao những ngày này, như: 'Tết ấm biên cương', 'Xuân yêu thương', 'Xuân ấm tình biên cương'... làm cho quãng đường di chuyển của các đoàn thiện nguyện, dù khó khăn, xa xôi nhưng ấm áp hơn.
Mỗi khi mùa mưa về, con đường chính dẫn vào các bản Thủy Thành, Khà, Mùa Xuân của xã Sơn Thủy, với 3/4 là đường đất lại trở thành nỗi ám ảnh, là trở ngại lớn với ước mơ thoát nghèo, vươn lên của người dân nơi đây. Mong ước về một con đường cứng hóa, khô ráo, an toàn luôn cháy bỏng, là nỗi trăn trở của bà con qua nhiều thế hệ. Đó không chỉ là ước mơ về một lối đi mới, mà còn là khát vọng đổi thay, mở ra cơ hội phát triển cho những bản làng còn nhiều khó khăn nơi vùng cao Sơn Thủy.
Từ bao đời nay, chiếc khèn được xem như một biểu tượng văn hóa đặc trưng trong đời sống của đồng bào Mông. Giai điệu dặt dìu của tiếng khèn đã trở nên thân thuộc, gần gũi với người Mông và là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống của đồng bào.
Nhiều cá nhân, đơn vị tại Thanh Hóa đang tích cực kêu gọi, trao tặng những món quà tuy nhỏ nhưng đong đầy hơi ấm, góp phần thắp lên hy vọng cho bà con vùng cao về một cái Tết đủ đầy.
Cùng với các chương trình, chính sách hỗ trợ của Đảng, Nhà nước với người nghèo, người yếu thế, nhiều cơ quan, đơn vị và cá nhân tại Thanh Hóa đang có nhiều cách làm hay chung tay để mọi người dân có cái Tết đủ đầy.
Sau lễ khởi công, chủ đầu tư, chính quyền địa phương và nhà thầu đã tập trung hoàn thiện các bước chuẩn bị, phần việc liên quan, nhanh chóng triển khai thi công Dự án Trường Nội trú liên cấp TH&THCS Sơn Thủy.
Cuộc sống đồng bào Mông trên vùng cao xứ Thanh hôm nay đang đổi thay từng ngày. Nó bắt đầu từ niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, một niềm tin không dừng lại ở lời nói, mà được gửi gắm trong từng việc làm cụ thể và từ chính những chi bộ đảng và đảng viên người Mông đang ngày ngày 'bám trụ' ngay trong cộng đồng mình. Họ cùng dân bền gan vượt dốc núi, nuôi dưỡng khát vọng 'đổi đời' nơi triền cao mây phủ.
Giữa trập trùng biên cương xanh thẳm, hình hài nền móng của những ngôi trường nội trú liên cấp đang hiện lên vững chãi, là mái ấm chở che giấc mơ con chữ. Ở đó, không chỉ có sự ưu tiên tập trung nguồn lực, khẳng định sự quan tâm, chăm lo đặc biệt của Đảng, Nhà nước cho phát triển bền vững vùng biên, mà còn là những đóng góp, tấm lòng, tinh thần tất cả vì tương lai con trẻ từ người dân chân chất miền sơn cước.
Từ những đêm theo mẹ đến lớp xóa mù chữ, Thao Văn Chứ nay đã trở thành chiến sĩ biên phòng, đứng lớp dạy chữ cho chính bà con vùng biên.
Giữa trùng điệp núi rừng miền Tây xứ Thanh, những con đường mới đang dần hiện ra, uốn lượn theo sườn núi, bám sát từng bản làng. Từ những lối mòn nhỏ hẹp, mùa mưa lầy lội, mùa nắng bụi mù, giao thông vùng cao từng bước được đầu tư, nâng cấp, không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn mở lối cho phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH), mang theo nhịp sống mới cho đồng bào nơi đại ngàn.
Đồng bào Mông ở miền Tây xứ Thanh từ lâu đã gắn bó với núi rừng, bám vào những triền núi cao nơi cuộc sống vô cùng gian khó. Thế nhưng, những năm gần đây, khi trở lại các bản làng người Mông thật dễ dàng nhận ra một sức sống mới đang lan tỏa. Cùng với đó là những người đang viết lên câu chuyện làm giàu, xây dựng cuộc sống mới trên chính quê hương mình.
Từ trên đỉnh dốc, bản Ché Lầu, xã Na Mèo hiện ra dưới thung sâu như một nét chấm phá giữa mênh mông rừng núi biên giới. Trong căn nhà gỗ xám bạc, mái lợp pơ mu, bên bếp than hồng, ông Thao Văn Sếnh, năm nay đã hơn 80 tuổi kể cho chúng tôi nghe về cuộc 'thiên di' của gia đình và hành trình lập bản, dựng làng của đồng bào Mông nơi phên dậu Tổ quốc.
Ở bản Ché Lầu (xã Na Mèo), nhiều năm nay, một bộ phận người dân vẫn gắn bó với cây khoai mán ruột vàng, mà như cách gọi thân mật của bà con thì đây là 'cây làm giàu', 'cây thoát nghèo'...
Là bản có đồng bào dân tộc Mông sinh sống thuộc địa bàn xã Sơn Thủy, Xía Nọi hôm nay đã đổi thay từng ngày. Những hủ tục dần được xóa bỏ, vấn nạn tảo hôn ngày càng giảm, bà con tích cực lao động, sản xuất, xây dựng cuộc sống ấm no.
Thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh 'dân vận khéo thì việc gì cũng thành công', các đơn vị thuộc Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh đã triển khai hiệu quả mô hình 'Dân vận khéo' gắn với thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia.
Tháng 8/2025, Sở Dân tộc và Tôn giáo phối hợp với Công an tỉnh, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh, xã Sơn Thủy tổ chức hội nghị tuyên truyền thực hiện nếp sống văn hóa trong tang lễ vùng đồng bào Mông. Những người dự hội nghị là đội ngũ lãnh đạo, công chức, các tổ chức đoàn thể cấp xã; cán bộ thôn, bản, người có uy tín và đại diện hộ gia đình người Mông trên địa bàn bản Mùa Xuân và bản Xía Nọi (xã Sơn Thủy).
Việc nâng cấp, cải tạo, xây dựng hệ thống trường nội trú liên cấp tiểu học - THCS trên địa bàn các xã biên giới có ý nghĩa hết sức quan trọng, đáp ứng nhu cầu học tập, sinh hoạt của con em đồng bào các dân tộc, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, tạo nền tảng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng biên giới của tỉnh Thanh Hóa.
Ở các xã vùng cao biên giới xứ Thanh, đường sá không chỉ là lối đi lại, giao thương, kết nối văn hóa mà còn là 'nhịp cầu' đưa đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) đến gần hơn với ước mơ về cuộc sống ấm no. Từ những buổi họp bản canh khuya với bao kiến nghị, mong mỏi, đến tiếng nói cử tri được các đại biểu HĐND tỉnh lắng nghe, tiếp thu, rồi đưa vào nghị quyết, bố trí nguồn vốn đầu tư. Con đường mới hình thành, mang theo sự đổi thay, minh chứng cho kết quả của sự thấu hiểu, nghĩa tình!
Có điện, đường, trường và giáo viên việc học của những đứa trẻ người Mông trên đỉnh Pù Mằn thuộc 2 xã Sơn Thủy và Na Mèo đã được nâng lên rõ rệt. Đặc biệt, nơi đây đã và đang có nhiều người đi tìm con chữ, sau đó trở về quê hương cống hiến, mở ra hy vọng về một tương lai tươi sáng.
Trong chuyến công tác vào bản Mùa Xuân, xã Sơn Thủy, chúng tôi gặp ông Thao Văn Dia, bí thư chi bộ kiêm trưởng bản. Khi nhắc đến bản Mùa Xuân, nhiều người sẽ hình dung về một bản người Mông lạc hậu, nghèo nàn và vô cùng khó khăn với rất nhiều cái không.
Sáng 21/8, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh phối hợp với Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh), Công an tỉnh, xã Sơn Thủy tổ chức hội nghị tuyên truyền thực hiện nếp sống văn hóa trong tang lễ vùng đồng bào Mông, năm 2025.
Tuyến đường huyết mạch vào bản Sa Ná, xã Na Mèo (Thanh Hóa) sạt lở nghiêm trọng, gây nguy cơ cô lập hơn 1.000 người dân.