Tôi pha một ly trà nóng khi việc bếp núc đã tươm tất. Chiều cuối năm yên tĩnh đến lạ. Mưa bụi bay bay như tơ sương. Giữa khoảng màu lấp lánh trong ánh sáng mờ đục, tôi nghe tiếng đoàn tàu vừa kéo còi vào ga.
Mâm cỗ Tết còn có một gia vị rất đặc biệt, đó là lòng thành kính. Con cháu đã dành nhiều tâm sức để nấu nướng, dâng lên ông bà tổ tiên, thể hiện lòng hiếu đạo.
Nhân dịp Xuân Ất Tỵ 2025, Báo Nghệ An có cuộc trò chuyện với nhà văn, nhà nghiên cứu Bùi Việt Thắng về hương vị Tết trong thơ văn và những đổi thay trong đời sống ngày Tết.
Chừng ấy năm, trong tim tôi vẫn canh cánh hình ảnh của cha tôi lúc cha từ ngoài ruộng chạy vào cầm tấm bạt rách che chắn chái bếp, căn nhà lá cũ kỹ đang rung lên vì cơn giông trong buổi chiều ba mươi Tết năm ấy.
Không chỉ những người cao tuổi luôn nhớ Tết xưa, mà trẻ thuộc thế hệ Gen Y, Z cũng hoài niệm về Tết với những hương vị, sắc màu, phong tục đậm chất Việt Nam.
Trong tâm thức người Việt, thắp hương hay dâng hương là một truyền thống nghi lễ lâu đời. Nghi lễ này mang nhiều ý nghĩa sâu sắc về yếu tố tâm linh, phong tục tập quán và văn hóa cộng đồng như vào các ngày lễ lớn, ngày rằm, mồng một.
Sau những ấn phẩm sách tranh khai thác văn hóa, ẩm thực được bạn đọc yêu thích, mới đây, tác giả kiêm họa sĩ Lê Rin vừa trở lại với Tết ba miền (Thái Hà Books và NXB Công thương). Ấn phẩm dẫn dắt độc giả vào hành trình khám phá không khí tết cổ truyền của ba miền Bắc - Trung - Nam qua góc nhìn đầy sáng tạo.
Tháng Chạp, những cơn gió mùa Đông Bắc liên tiếp ùa về. Gió bấc tái tê ngấm vào từng thớ thịt. Trên cánh đồng làng, vài người nông dân choàng áo mưa che thân, cố gắng cày cuốc chuẩn bị trồng hoa màu. Tết đang đến rất gần, nhưng họ chưa thể nghỉ ngơi, vì giêng, hai rất dài. Cái giáp hạt tháng Ba vẫn luôn ám ảnh những người nông dân quê tôi.
Đêm trên biển và là đêm ba mươi Tết. Trời đêm đầy ánh sao, nhưng lại thiếu vắng vầng trăng quê nhà. Biển đêm lung linh soi mình trong các vì sao, huyền ảo. Tàu lướt, lặng lẽ lướt nhẹ êm theo từng nhịp sóng, chìm đắm theo xúc cảm cao trào giấc mơ của anh. Đặng Sơn - người lính hải quân đang theo tàu lênh đênh trên biển mơ về đất liền, về quê nhà. Anh nhớ cái Tết, nhớ mâm cơm chiều cuối năm với mẹ già.
Ngày ông Công ông Táo, khi bầu trời còn tờ mờ chưa rạng lên những tia nắng, thì tôi và đồng đội đã đeo trên mình chiếc ba lô con cóc để lên đường hành quân.
Đọc 'Chợ Tết' ta bắt gặp hồn quê với vẻ đẹp truyền thống của dân tộc, được nhà văn thổi vào trong từng câu chữ...
Đã ngoài ba mươi tuổi nhưng mỗi dịp tết đến được nghe lại những câu hát quen thuộc về ngày tết, trái tim tôi như chậm lại một nhịp. Cả một kí ức về tuổi thơ đầy khó khăn nhưng ấm áp, nhất là vào những ngày tết luôn được tôi lưu giữ trong trái tim.
Về ngoại ăn tất niên? Tôi thoáng giật mình. Chỉ có má thoăn thoắt làm mọi việc thật nhanh, ngơi tay một chút lại bấm điện thoại gọi cho các cậu các dì tôi thông báo về cuộc họp mặt vào ngày mai, nét mặt vừa ngợi nghĩ vừa hân hoan ẩn chứa một nỗi vui khó lòng diễn tả.
Không biết tự bao giờ chuyện chưng bông ngày Tết đã có ở Nam bộ, có lẽ lúc đầu khi đến vùng đất hoang hóa này lưu dân trồng bông nở vào ngày Tết để nhớ về quê hương cố thổ. Vài gốc mai vàng, vài bụi vạn thọ… là những loại cây thích hợp với phương nam nắng gió cũng đủ thỏa lòng người xa xứ. Rồi người đông, chợ Tết ngoài những mặt hàng cần thiết như vải vóc, bánh mứt…chợ bông Tết cũng hình thành.
Tôi là người có thói quen kỳ lạ, thường hay đếm ngày tháng của những sự kiện đặc biệt diễn ra trong cuộc đời mình. Tết Giáp Thìn đến, lại thêm một năm căn nhà thiếu vắng bóng dáng quen thuộc của ba.
Trước đây, ngay bản thân tôi luôn bị động trước những cái Tết. Ngày Ba mươi Tết năm nào cũng ập đến quá nhanh và rồi đến mồng Ba, mồng Bốn khi chưa kịp cảm nhận hương vị Tết đã vội vã hóa vàng đưa chân tổ tiên. Thoắt cái đã hết hai tháng đầu tiên của một năm lại hối hả với công việc đang bị dồn ứ…
Năm ấy anh họ rủ tôi về Bảo Lộc ăn tết. Đây là nơi anh từng sinh sống những ngày mới vào Nam lập nghiệp. Chúng tôi được đón tiếp ân cần như người thân. Cái tết nơi xứ lạ năm ấy đã gọi về trong tôi ước mơ đời mình.
Mỗi lần nhắc đến bố, mẹ tôi lại ngân ngấn lệ. Dịp Tết đến, Xuân về, mẹ thường kể những câu chuyện về bố và không quên đọc lá thư tình bố viết năm ấy gửi mẹ cho tôi nghe.
Nhìn dáng bố mẹ lụi cụi, xăm xăm lấy cho con cái này, đưa cho cháu cái kia với vẻ rạng rỡ, mừng vui… dường như anh chị đều hiểu: 'Với bố mẹ, dù các con đã ngoài năm mươi tuổi thì vẫn luôn là những đứa trẻ thơ'. Bên mâm cơm chiều Ba mươi Tết, chén rượu ấm nồng khiến những người con xa quê thêm cay khóe mắt.
Mặc cho cuộc sống còn gian khó, trong đêm giao thừa, trái tim mỗi người vẫn chói lòa hy vọng và niềm tin vào một năm mới tươi sáng. Chùm hoa pháo nở tung rực rỡ, mở ra một không gian ấm áp và hạnh phúc, làm cho đêm Ba mươi Tết trở nên đặc biệt và đáng nhớ hơn bao giờ hết. Bài thơ của Lê Tiến Dũng là một tác phẩm nghệ thuật đích thực, với sự kỹ lưỡng trong việc sử dụng ngôn từ và hình ảnh để tái hiện một cảnh tượng đặc biệt trong văn hóa Việt Nam.
Sau những buổi chợ cuối năm, mẹ mang về cho các con những bức tranh Tết: Đám cưới chuột, tranh Thầy đồ cóc, tranh Lý ngư vọng nguyệt, Đàn lợn mẹ conn...
Theo sau ván tam cúc, nhất là khi có tẹt mũi, là những tiếng cười ngây thơ trong trẻo của tuổi hoa niên.
Khi những cơn mưa phùn thay thế cho những cơn mưa đầu đông nặng hạt, gió bấc hiu hiu lạnh thổi về từ phương Bắc, những hàng cây xơ xác, trụi lá ven đường bắt đầu nhú những chồi bé xíu, trên trời thi thoảng có những cánh én liệng là báo hiệu mùa Xuân sắp về!
Cá kho không phải là món ăn đặc trưng của ngày Tết. Nhưng giữa cái lành lạnh của miền Bắc đầu xuân, ăn cá kho rất hợp. Cái đậm đà của cá kho thấm vị, ăn cùng cơm nóng đúng là tuyệt
Năm 2023 (Quý Mão) đã hết, Tết Giáp Thìn đã đến. Mở cửa ra ta gặp Tháng Giêng. Tháng Giêng đâu chỉ là 'tháng ăn chơi' hay 'ăn nghiêng bồ thóc'. Là 1 trong 12 tháng của năm, cũng chỉ khoảng 30 ngày, nhưng Tháng Giêng là một tháng rất đặc biệt.
Ngày tôi còn nhỏ, con cháu hành lễ gia tiên đầu năm là một trong những điều bắt buộc, không được phép 'cho qua' dù bất cứ lí do nào!
Cũng từ đó, cứ vào ngày 30 Tết âm lịch là mọi người chuẩn bị một con gà trống đã được luộc chín, bày lên mâm cúng, khác với cách bày cúng thường lệ là quay đầu con gà vào trong, họ quay đầu gà ra ngoài để đón quan Hành khiển.
Hôm nay (9/2) tức Ba mươi Tết, nhà nhà, người người đều tìm mọi cách để có một cái Tết đoàn viên, đầy đủ bên gia đình. Tuy nhiên, cũng có những người niềm vui ngày cuối năm chưa trọn vẹn…
Ngày ba mươi Tết, người ta hay hồi tưởng, tự vấn và rưng rưng thương nhớ những điều đẹp đẽ trong đời. May mắn cho ai còn có cha mẹ để tìm về, để được thấy mình nhỏ lại trong tình thương bao la của bậc sinh thành.
Ngày xưa tại các làng xã, tối 30 Tết, các trẻ em nghèo họp nhau thành từng bọn rủ nhau đi chúc Tết.
Đây là phiên chợ họp sau phiên chợ cuối của năm, thường vào ngày 28 hoặc 29 tháng Chạp âm lịch.
Sinh thời, cứ vào dịp đêm Ba mươi Tết, Chủ tịch Hồ Chí Minh lại đi thăm và chúc Tết nhân dân. Kinh nghiệm dân gian 'Giàu nghèo Ba mươi Tết mới hay', nên qua cảnh chuẩn bị đón Tết ở mỗi nhà, Người muốn hiểu được đời sống của nhân dân một cách sâu sát hơn.
Năm dạy học đầu tiên, Tết đến tôi thật bất ngờ khi được phụ huynh tặng chai mật ong rừng cùng với lời nói chân tình.
Trong tập tục của người Quảng Nam, ngày ba mươi Tết nhà nhà đều có mâm cơm cúng rước ông bà về ăn tết cùng con cháu. Và trong ba ngày Tết, cơm nhà có gì cúng nấy, ông bà vẫn cùng hưởng mâm cơm do con cháu dâng cúng mỗi ngày. Cho đến bây giờ, tục cúng rước ông bà chiều ba mươi Tết và cúng cơm trong ba ngày Tết vẫn còn được các thế hệ nối tiếp làm theo như một cách để gìn giữ nếp nhà.
Trở lại bản La Chí lần này chúng tôi vừa như được quay về với miền ký ức xa xôi vừa như được hòa mình vào tiết trời lập xuân, đúng ngày cuối cùng chuẩn bị cho lễ đón mừng năm mới của đồng bào.
Chỉ cần nghe bấc trở mùa, ngó con trăng tròn tháng chạp, là mấy cái chợ nổi lại rộn ràng như xuân căng tràn lên phận người thương hồ lấy sông làm nhà. Trong nhiều cách ăn Tết của người Nam bộ, thì cái Tết thương hồ vẫn luôn là cái Tết đặc biệt và độc đáo nhất.
Ba mươi tết, trời hửng nắng, ấm hẳn. Mấy lô mai như ngóng tin ấm từ tối qua để sáng ra đã thấy vàng rực.