Ngoài đường phố nhộn nhịp với đường hoa đón xuân, trong khi đó vừa chạm tới đầu ngõ, tôi đã nghe âm vang giọng đào liễu cất lên trong trẻo mơ màng. Nghe như âm thanh đang trôi về chốn hư không thơ mộng, làm tan đi những ồn ã vây quanh. Tôi bước nhẹ gót chân trong tiếng phách giòn tan từ ngôi nhà cổ cuối ngõ. Nơi đây từ lâu được coi như một Đình quán của những kép đàn, đào hát Thái Hà trên đất Thăng Long, bảy đời dõi nghiệp.
Ca trù có nhiều tên gọi, tùy từng địa phương, từng thời điểm mà hát ca trù còn gọi là hát ả đào, hát cửa đình, hát cửa quyền, hát cô đầu, hay hát nhà trò...
Giữa kho tàng âm nhạc dân tộc Việt Nam, ca trù nổi lên như một viên ngọc quý – tinh tế, uyên bác và thấm đẫm hồn cốt văn hóa Việt. Loại hình nghệ thuật này, còn được gọi là hát cô đầu hay hát nhà trò, mang một vẻ đẹp riêng biệt mà không hình thức ca hát nào khác có thể thay thế. Đó là sự giao hòa của thơ ca, âm nhạc, ngôn từ và triết lý sống – nơi người nghe không chỉ thưởng thức tiếng hát, mà còn cảm nhận được một chiều sâu văn hóa, một không gian thẩm mỹ cổ kính và sang trọng.
Cố GS Trần Văn Khê (1921 - 2015), từng ví ca trù là 'tinh hoa bác học của dân tộc Việt'.
Tôi may mắn được quen biết với anh Nguyễn Văn Hải - một kép đàn đáy, và vợ anh - ca nương Bạch Dương, nên đã nhiều lần được qua nhà của anh chị nghe đàn hát.
Hà Nội đang đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn và phát huy nghệ thuật ca trù. Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa phát triển mạnh mẽ đòi hỏi cần có những giải pháp phù hợp để loại hình nghệ thuật này có sức sống bền vững.
Học giả Nguyễn Đình Đầu qua đời hôm 20/9 tại TP.HCM, đại thọ 105 tuổi, theo âm lịch. Ông là một tấm gương lớn về tự học và kỷ luật làm việc, tận tâm nghiên cứu cho tới những tháng ngày cuối cùng. Số đầu sách mà ông đã viết chắc cũng nhiều ngang bằng số tuổi đời của ông.
Trải qua nhiều tên gọi, từ trang Cổ Định đến làng Cổ Ninh thuộc tổng Đại Bối, huyện Đông Sơn, phủ Thiệu Hóa, trấn Thanh Hóa và nay là thôn 5, xã Thiệu Vân (TP Thanh Hóa), song người dân làng Cổ Ninh vẫn giữ được hồn cốt văn hóa, những giá trị truyền thống.
Gặp chị - NSƯT Bạch Vân tôi có nhiều bất ngờ. Bất ngờ đầu tiên là bởi chị cùng tuổi Đinh Dậu với tôi. Bất ngờ thứ hai cũng đặc biệt nhất là khi được biết chị là con gái Nghệ An mà lại mang nghiệp đào nương.
Xóm làng giờ đã thành đô thị, nhưng cây đa 13 gốc gắn với hình ảnh làng quê 'cây đa, bến nước, sân đình' cùng với những câu chuyện huyền bí vẫn được giữ gìn, bảo vệ.
Vừa qua, tại Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, cuốn sách 'Ả đào - Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật' của nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền đã chính thức ra mắt. Theo chia sẻ của tác giả Bùi Trọng Hiền thì: 'Đây là công trình nghiên cứu kéo dài 9 năm ròng rã vật lộn với kho tư liệu của thể loại âm nhạc nghìn năm tuổi, đồng thời cũng kết thúc một thời đoạn 'ăn Ả đào, ngủ Ả đào và thức dậy cùng Ả đào' của tôi...'.
Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền vừa ra mắt cuốn sách 'Ả đào: Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật'. Cuốn sách đưa đến những thông tin quý giá để bạn đọc hiểu được lý do vì sao loại hình âm nhạc này được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của thế giới.
Những cái tên 'ả đào', 'cô đầu', 'ca trù' đều xuất phát từ những giai đoạn phát triển khác nhau của một di sản đã được UNESCO đưa vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp (năm 2009). Và, đằng sau những cái tên đó là sự thăng trầm của một loại hình âm nhạc độc đáo trong kho tàng văn hóa dân tộc.
Cuốn sách 'Ả đào: Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật' của nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền giúp giải mã nhiều bí ấn về ca trù - loại hình âm nhạc cổ xưa nhất Việt Nam, được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể.
Nghiên cứu về ả đào, nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền ví mình giống như 'tự húc đầu vào đá' vì tư liệu về ả đào rời rạc, lung tung, các nghệ nhân rất khó tiệp cận nhưng hơn cả là các cụ lại giấu nghề.
Ngày 6/4, tại Hà Nội, Viện Văn hóa nghệ thuật Quốc gia Việt Nam và Công ty Cổ phần sách Omega Việt Nam (Omega Plus) tổ chức buổi Tọa đàm và ra mắt sách 'Ả đào - Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật' của tác giả, nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền.
Ngày 6-4, tại Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam (Hà Nội) diễn ra tọa đàm, ra mắt cuốn sách Ả đào, một công trình nghiên cứu tâm huyết di sản nghệ thuật quý báu của dân tộc, hát ả đào (ca trù) của nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền.
Theo nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền, các đào nương nổi tiếng, có càng nhiều học trò, về sau sẽ nhận càng nhiều 'tiền đầu', được trích ra khi học trò đi diễn.
Ngày 6-4, tại Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, diễn ra tọa đàm, ra mắt cuốn sách 'Ả đào' của tác giả Bùi Trọng Hiền.
'Ả Đào: Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật' là công trình nghiên cứu tâm huyết cả cuộc đời của nhà nghiên cứu âm nhạc cổ truyền Bùi Trọng Hiền. Dành nhiều năm trời đi lại, ghi chép, thu âm… từ các nghệ nhân cao niên, tâm nguyện lớn nhất của nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền là có thể cho ra một bộ 'sách giáo khoa' về ca trù, các thể cách, lối hát, âm luật… thật chuẩn mực, để những người trong nghề lấy đó làm quy chuẩn.
Nếu như trước đây đã từng có rất nhiều tài liệu và cuốn sách viết về ả đào (hay ca trù) dưới góc nhìn lịch sử, văn học hay khảo cứu tư liệu Hán Nôm, thì trong 'Ả đào: Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật' , tác giả - nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền lại chọn một cách tiếp cận khác. Đó là đi sâu vào các khía cạnh lịch sử, không gian văn hóa và hệ âm luật của chính loại hình nghệ thuật cổ truyền này.
Bằng rất nhiều tâm huyết, nhà nghiên cứu âm nhạc cổ truyền Bùi Trọng Hiền vừa ra mắt ấn phẩm Ả đào: Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật. Cuốn sách thuộc tủ sách Văn hóa - Giáo dục do Omega Plus liên kết với NXB Văn học ấn hành.
Chuẩn bị ra mắt một cuốn sách về hát ả đào (ca trù) trong năm nay, nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền nói rằng quãng đường 9 năm gắn bó với loại hình này giống như bước vào một khu rừng. Ở đó, anh vừa đi, vừa tìm đường, vừa rung động và bàng hoàng với nhiều xúc cảm.
Không 'ôn nghèo kể khổ', Chuyện phố thời bao cấp (kịch bản: Trần Lệ Chiến, đạo diễn: NSƯT Lê Ánh Tuyết) giàu tính kịch của sân khấu, mang đến một tinh thần lạc quan, yêu cuộc sống, tôn vinh những giá trị âm nhạc và văn hóa một thời. Tác phẩm có sự tham gia của các nghệ sĩ thuộc Nhà hát Tuổi trẻ, sẽ ra mắt công chúng vào lúc 19h30 ngày 14/10 tại 11 Ngô Thì Nhậm, Hà Nội.
Hai con phố Đồng Xuân và Hàng Giấy như có duyên nợ dính kết từ xa xưa. Chẳng những hiện nay cùng nằm trong phường Đồng Xuân mà cả hai phố được hình thành trên cùng một dải đê bên dòng sông Tô Lịch. Đình thôn Đồng Xuân hiện vẫn nằm trên phố Hàng Giấy (số 83). Câu ca dao xưa trong bài dạo chơi 36 phố phường cũng ghi: 'Qua Tòa Thương chính, giả về Đồng Xuân/ Trải qua Hàng Giấy dần dần/ Cung đàn nhịp phách nên xuân bốn mùa...'.
* Vì sao cùng một loại hình nghệ thuật nhưng có nơi gọi là hát ca trù, có nơi gọi là hát ả đào, hát cô đầu? Giá trị của nghệ thuật này đối với văn hóa Việt như thế nào? (Nguyễn Thành Tam, Hòa Vang, Đà Nẵng).
Tôi với NSƯT Bạch Vân quen nhau từ 30 năm nay, khi chị còn đang là nhân viên Sở VHTT & DL Hà Hội hay sang báo Hà Nội mới nơi tôi làm việc để đăng tin hoạt động phong trào quần chúng. Bạch Vân có năng khiếu viết báo từ lâu nên hay cộng tác. Nhưng có điều bao giờ tôi cũng được chị kéo ra hành lang hát tặng một câu ca trù mới học được. Giọng chị lạ lắm ngân vang bay bổng và đẹp như nắng sớm trải tấm lụa vàng trên bãi cỏ non.
Ả đào - bộ phim tài liệu về nghệ thuật ca trù sắp triển khai - có kịch bản gắn với một cái tên khá đặc biệt: Bùi Trọng Hiền. Đặc biệt, bởi nhiều năm qua, người ta vẫn luôn chỉ biết về anh như một nhà nghiên cứu âm nhạc và văn hóa dân tộc.
Nếu có cuộc bình chọn người cao tuổi nhất ở Hà Nội đang hoạt động âm nhạc dân tộc sôi nổi thì không thể không nhắc đến Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Ngô Văn Đảm. Ở tuổi 93 nhưng bất cứ cuộc biểu diễn nào của Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam (thuộc Hội Nhạc sĩ Việt Nam), nơi NNƯT Ngô Văn Đảm là Trưởng ban Nghiên cứu, ông đều có mặt. Thông thạo đàn bầu, đàn đáy, đàn nhị, đàn nguyệt và có vốn hiểu biết sâu sắc về ca trù, chèo, xẩm, quan họ, chầu văn, ông được Giám đốc Trung tâm - nhạc sĩ Thao Giang đánh giá là 'kho tư liệu sống' của âm nhạc dân tộc.
Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền là người có nhiều năm kinh nghiệm trong nghiên cứu, bảo tồn các loại hình di sản văn hóa phi vật thể. Mới đây, anh đã công bố dự án 'Hiệu chỉnh khuôn thước âm luật và bài bản tại Câu lạc bộ Ca trù Hải Phòng' (nằm trong dự án của Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam). Với dự án này, anh đã tìm ra chìa khóa hệ âm luật tinh tế của hát ả đào.