Sau một thập niên nỗ lực bảo tồn, trùng tu và phát huy giá trị di sản văn hóa, nhiều di tích lịch sử, văn hóa tâm linh trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đã dần được hồi sinh, trở thành điểm tựa tinh thần và không gian văn hóa giàu bản sắc của cộng đồng. Từ nguồn lực đầu tư của Nhà nước đến sự chung tay xã hội hóa, công tác gìn giữ di sản không chỉ góp phần bảo tồn giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống mà còn mở ra hướng phát triển du lịch, thúc đẩy kinh tế - xã hội ở nhiều địa phương trong tỉnh.
Xứ Thanh - vùng đất 'địa linh nhân kiệt' từ lâu đã được biết đến với bề dày lịch sử, chiều sâu văn hóa kết tinh qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước. Những giá trị văn hóa đặc sắc ấy không chỉ được lưu giữ ở dạng tiềm năng mà đang từng bước được 'đánh thức' mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới. Xứ Thanh hôm nay đang nỗ lực biến văn hóa thành nguồn lực tăng trưởng, gắn kết chặt chẽ với du lịch và xây dựng con người.
Khu di tích Lăng, miếu Triệu Tường được xây dựng năm 1803 dưới thời vua Gia Long, để tưởng nhớ đến tiền nhân, tiên tổ - nơi phát tích của 9 chúa, 13 vua triều Nguyễn. Buổi đầu hình thành, công trình này được ví như một 'Kinh thành Huế' thu nhỏ giữa lòng xứ Thanh.
Những ngày tháng Chạp, dù ở ngoài kia thời gian vùn vụt trôi thì khi đến Gia Miêu ngoại trang (nay là thôn Gia Miêu, xã Hà Long) tôi lại muốn bước chậm hơn, để lẳng lặng nghe âm vang của lịch sử, tiếng thở của đất, của người dội về...
Trong các ngày từ 18-19/10/2008, tại huyện Hà Trung (cũ), tỉnh Thanh Hóa đã diễn ra 'Hội thảo khoa học về Chúa Nguyễn và Vương triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX'. UBND tỉnh Thanh Hóa phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam do cố Giáo sư - Nhà giáo Nhân dân Phan Huy Lê (Chủ tịch Hội) đồng chủ trì tổ chức hội thảo.
Đình làng là 'nhân chứng' song hành với lịch sử hình thành và phát triển làng, xã. Bảo tồn và phát huy giá trị đình làng vừa là cách lưu giữ ký ức nông thôn Việt, vừa như chỉ dấu kết nối quá khứ với đời sống hiện đại, góp phần 'xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc'.
Dẫn theo tài liệu sử sách, báo chí và 'Sách Địa chí huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa' – Nhà xuất bản Khoa học Xã hội xuất bản năm 2005: Dưới thời các chúa Nguyễn, Đoan Quốc công Nguyễn Hoàng (1525–1613), hay còn gọi là Nguyễn Thái Tổ, là vị chúa đầu tiên đặt nền móng cho dòng họ Nguyễn Phúc tộc và thiết lập nên vương triều nhà Nguyễn, trải qua tám đời chúa, mười ba đời vua từ năm 1802 đến 1945. Chúa Tiên (Nguyễn Hoàng) là người mở đầu cho sự nghiệp đi mở đất phương Nam. Quốc chúa Nguyễn Hoàng là con thứ hai của Nguyễn Kim (sinh năm 1525), người ở làng Gia Miêu, xã Hà Long, huyện Hà Trung cũ, tỉnh Thanh Hóa.
Thanh Hóa - vùng đất địa linh nhân kiệt – không chỉ ghi dấu những trang sử hào hùng mà còn là nơi lưu giữ bao giá trị văn hóa, tâm linh. Giữa làng Chánh Lộc (xưa là Cẩm Đới), xã Hà Giang, huyện Hà Trung, ngôi đền thờ Thái úy Tô Hiến Thành - vị đại thần trung lương lỗi lạc của triều Lý - vẫn là nơi tụ linh khí ngàn đời, minh chứng cho lòng dân tôn kính bậc hiền tài và là điểm hội tụ của ký ức, lịch sử và niềm tự hào quê hương.
Trong dòng chảy lịch sử liên tiếp 143 năm tồn tại, vương triều nhà Nguyễn phát tích từ dòng họ Nguyễn với 8 đời chúa, 13 đời vua đã để lại cho đất nước ta những công trình kiến trúc nghệ thuật (di sản văn hóa) có giá trị to lớn, rất đáng tự hào. Những công trình kiến trúc đó là đền đài, cung điện, lăng mộ, miếu mạo, đình làng kỳ vĩ, đánh dấu một thời kỳ lịch sử 'vàng son' gắn liền với sự phát triển về mọi mặt được lưu danh sử sách và phát huy giá trị đối với đất nước, thời đại.
Lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam có không ít những tên tuổi, vị tướng tạo ra những chiến công hiển hách cầm tinh con rồng.
Gia Miêu Ngoại trang là một ngôi làng cổ, nay thuộc xã Hà Long, huyện Hà Trung (Thanh Hóa). Nơi đây là vùng đất phát tích của triều Nguyễn với các di tích như lăng Trường Nguyên, miếu Triệu Tường và đình làng Gia Miêu.
Đã có khá nhiều bàn luận, khảo cứu về hương ước nhưng có một điểm tương đối thống nhất rằng, đây là một bộ phận quan trọng của văn hóa làng.
Tại làng Gia Miêu, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa ngày nay còn lưu giữ lại những vết tích gắn liền với triều đại phong kiến cuối cùng của nước Việt.
Tôi sinh ngày 20-10-1952 trong một gia đình nghèo có truyền thống hiếu học ở làng Gia Miêu, xã Hà Long, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa. Trong quân ngũ, tôi luôn tự hào khi giới thiệu mình là người con một vùng quê cách mạng, một miền sử thi phong phú với truyền thuyết núi Thiên Tôn và các di tích lịch sử Quốc gia, như khu Lăng miếu Triệu Tường, nhà thờ Nguyễn Hữu, hồ Bến Quân-ghi dấu tích của cuộc hành quân thần tốc của vua Quang Trung tiến về Thăng Long đại thắng quân Thanh…
Vừa qua, tấm bản đồ tỉnh Thanh Hóa đã được bán đấu giá trong phiên Arts D'asie của nhà đấu giá Aguttes.
Bản đồ tỉnh Thanh Hóa được một người lính đóng quân ở Đông Dương mua lại vào khoảng năm 1940.
Gia Miêu Ngoại trang là một ngôi làng cổ, nay thuộc xã Hà Long, huyện Hà Trung. Nơi đây vẫn còn các di tích về đất phát tích của triều Nguyễn như lăng Trường Nguyên, miếu Triệu Tường và đình làng Gia Miêu.
Cuối tháng 12-1972, dù có giấy báo trúng tuyển đại học nhưng tôi vẫn quyết định tạm gác bút nghiên lên đường nhập ngũ để rồi có biết bao kỷ niệm không quên.
Trong lịch sử dân tộc, Thanh Hóa luôn là địa bàn trọng yếu, 'phên giậu'của đất nước, là vùng đất 'địa linh, nhân kiệt, nơi khí tinh hoa tụ họp' làm rạng rỡ cho non sông, đất nước. Từ vùng đất này, chàng trai Nguyễn Hoàng đã 'mang gươm đi mở cõi' về phương Nam năm 1558, gây dựng nên cơ đồ 9 đời chúa, 13 đời vua. Xuân này, trở về đất gốc tổ nhà Nguyễn nơi đất cổ Gia Miêu xã Hà Long (Hà Trung, Thanh Hóa) để nghe những câu chuyện về 'Chúa Tiên'.
Xứ Thanh là vùng đất có nhiều giá trị văn hóa làng rực rỡ kết tụ thành truyền thống vững bền, vừa mang tính biểu trưng, vừa chuẩn hóa thành những khái niệm; 'cái nôi' sinh dưỡng hiền tài - nguyên khí của quốc gia. Ở mỗi thôn, làng mang tính cố kết cộng đồng chặt chẽ khiến cho cái 'tiểu triều đình' ấy mãi mãi bền vững, phát lộ như một sức mạnh đầy nội lực, 'bất khả chiến bại' trước thiên tai, địch họa...
Trong lúc cơ nghiệp và tính mạng bị đe dọa, chúa Nguyễn được một người tư vấn vào Nam xây dựng cơ đồ.
Trong lúc cơ nghiệp và tính mạng bị đe dọa, chúa Nguyễn được một người tư vấn vào Nam xây dựng cơ đồ.
Dùng chân kẹp bút để vẽ bức họa tuyệt đẹp ở lăng Khải Định, đó là kỳ tài hội họa có một không hai trong lịch sử nước ta.
Trong lúc cơ nghiệp và tính mạng bị đe dọa, chúa Nguyễn được một người tư vấn vào Nam xây dựng cơ đồ.
Theo sách 'Chín đời chúa mười ba đời vua triều Nguyễn', ông là người sống thọ nhất trong số các chúa của lịch sử phong kiến Việt Nam.
Công trình xây dựng không phép bị 'tố' vi phạm vùng bảo vệ Cụm di tích Lăng miếu Triệu Tường, đã được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia, các cơ quan chức năng tỉnh Thanh Hóa đã kết luận sai phạm, nhưng đến nay vẫn không được xử lý dứt điểm khiến người dân bức xúc.
Ngày 5/3, Bộ VHTTDL đã có văn bản số 952/BVHTTDL-DSVH gửi UBND tỉnh Thanh Hóa về việc thẩm định Dự án bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích lăng miếu Triệu Tường, xã Hà Long, huyện Hà Trung.