Sở hữu hệ thống di tích lịch sử, văn hóa đa dạng, phường Nguyệt Viên đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Từ đầu tư tu bổ, tôn tạo đến đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục truyền thống, tổ chức lễ hội và gắn di sản với phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Nghè Nguyệt Viên là di tích lịch sử - văn hóa - kiến trúc nghệ thuật độc đáo của làng cổ Nguyệt Viên, nay là phường Nguyệt Viên, tỉnh Thanh Hóa. Nghè là nơi thờ cúng Thành hoàng làng - công chúa Mai Hoa cùng 18 vị tiến sĩ làng khoa bảng. Đến nay, nghè đã có hơn 400 năm tuổi.
Cổ Đôi xưa, nay là thôn Hoàng Giang, xã Trung Chính, tỉnh Thanh Hóa - một trong những vùng đất khoa bảng nổi tiếng xứ Thanh với nhiều vị tiến sĩ, chủ yếu trong thời kỳ Lê Trung Hưng.
Để có một xứ Thanh - đất học thì từ trong mỗi gia đình, làng quê, việc học luôn được coi trọng, trở thành niềm tự hào. Cho đến ngày nay, có những làng quê ở Thanh Hóa, chỉ nhắc đến tên thôi, người đời đã cảm mến bởi tinh thần hiếu học và sự đỗ đạt.
Nằm nép mình bên dòng sông Mã mênh mang, Nguyệt Viên không chỉ là 'vườn trăng' của những huyền thoại khoa bảng lừng lẫy xứ Thanh mà còn đang vươn mình trở thành điểm đến du lịch văn hóa đầy sức hút, nơi nét cổ kính hòa quyện cùng nhịp sống đô thị hiện đại.
Với ông Hán, càng về tuổi bách niên, Tết Nguyên đán càng trở nên thiêng liêng, ý nghĩa. Nhìn hơn 40 thành viên đủ cả con trai, gái, dâu, rể, cháu, chắt quây quần bên mâm cỗ Tết, ấm tình ruột thịt, trong ông lại dâng lên một cảm xúc lâng lâng khó tả…
Nghè cổ Nguyệt Viên, phường Nguyệt Viên là di tích có hơn 400 năm tuổi, thờ Thành hoàng làng - công chúa Mai Hoa, cùng 18 vị tiến sĩ đỗ đạt, đang xuống cấp ở nhiều hạng mục. Trước nguy cơ trên, người dân địa phương mong các cơ quan chức năng sớm có giải pháp trùng tu, tôn tạo.
Nổi tiếng xinh đẹp lại thông minh, tài giỏi, giúp dân làng khai khẩn đất đai, làm ăn sinh sống đồng thời giúp chúa Trịnh Tùng tổ chức hậu cần trong thời kỳ phò Lê diệt Mạc - bà chính là Nguyễn Thị Ngọc Đô - thứ phi của Bình An vương Trịnh Tùng.
'Nguyệt Viên mười tám ông nghè/ Ông cưỡi ngựa tía, ông che tán vàng'. Nguyệt Viên là một địa danh có truyền thống hiếu học, khoa bảng bậc nhất xứ Thanh. Trong đó có Tiến sĩ đồng xuất thân Nguyễn Phong Dy (Di) - vị quan trạng cuối cùng của khoa cử Nho học thời phong kiến.
Truyền thuyết dân gian địa phương và người dân ngày nay đều tin, Thành hoàng làng Nguyệt Viên là công chúa Mai Hoa - con gái vua.
Bao năm yêu phố, thương quê, tôi đã đến bao vùng đất tươi đẹp để thêm yêu làng mình, ngôi làng giản dị bao năm uống dòng nước mát sông Mã, sông Chu... Những ngôi làng tuyệt đẹp, với bao cái tên mộc mạc, trữ tình, gắn với vận mệnh của đất nước. Hôm nay nắng xuân dẫn dụ tôi về, về với đường hoa xuân thắm. Con đường bừng sáng dưới nắng vàng rực rỡ, mang trong mình sức sống. Hoa khoe sắc từ đường chính dẫn vào làng. Một cung đường hoa chiều tím đến cả cây số, đầy sức sống, như một lát cắt của con sông tím vắt qua vùng châu thổ. Đến cổng làng, con đường được chia thêm thành ba nhánh nhỏ hơn, tạo thành một ngã tư tuyệt đẹp có cổng làng, cổ thụ và hoa.
Sĩ tử này tài trí không hơn ai, nhưng lại rất may mắn. Đó cũng là lý do mà ông thi đâu trúng đấy, không bao giờ biết đến 2 chữ 'thi trượt'.
Nghè Nguyệt Viên là một di tích lịch sử – văn hóa – kiến trúc nghệ thuật độc đáo của làng cổ Nguyệt Viên, nay thuộc xã Hoằng Quang, thành phố Thanh Hóa. Trải qua hơn 400 năm lịch sử, Nghè Nguyệt Viên là nơi thờ cúng Thành hoàng làng – công chúa Mai Hoa cùng 18 vị tiến sĩ làng khoa bảng.
Trong lịch sử khoa bảng Việt Nam có một vị sĩ tử dù không làm bài thi nhưng nhờ tấm lòng lương thiện, có công hộ giá nên vẫn được chấm đỗ tiến sĩ.
Sĩ tử này tài trí không hơn ai, nhưng lại rất may mắn. Đó cũng là lý do mà ông thi đâu trúng đấy, không bao giờ biết đến 2 chữ 'thi trượt'.
Làng Nguyệt Viên (xã Hoằng Quang, TP Thanh Hóa) được biết đến là 'làng khoa bảng', nơi đây vẫn còn tấm bia ghi danh 11 vị tiến sĩ. Tiếp bước truyền thống hiếu học, đến nay, làng Nguyệt Viên đã có hàng trăm giáo sư, tiến sĩ.