Thượng tướng Chu Văn Tấn, người được mệnh danh “Hùm xám Bắc Sơn”, là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đầu tiên trong Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
77 năm đã qua nhưng Chiến thắng Phố Ràng (26/6/1949) vẫn là niềm tự hào của Nhân dân các dân tộc trên quê hương Bảo Yên. Trên mảnh đất lịch sử ấy, truyền thống cách mạng năm xưa đang tiếp tục được các thế hệ hôm nay gìn giữ, phát huy bằng khát vọng dựng xây quê hương ngày càng giàu đẹp.
Mỗi độ xuân về, giữa vùng núi đá trùng điệp của xã Phúc Lộc (xã Hà Hiệu cũ), khu 'Rừng Đại tướng' ở thôn Lủng Cháng lại trở nên xanh tươi và tĩnh lặng. Hơn tám mươi năm trước, nơi đây từng che chở Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong những năm tháng hoạt động cách mạng đầy gian khó. Hôm nay, khu rừng vẫn được người dân gìn giữ như một biểu tượng của truyền thống cách mạng, đồng thời chứng kiến những đổi thay trong đời sống của bản làng vùng cao.
Trong không kỷ niệm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (22/12/1944 - 22/12/2025), chúng tôi trở lại Di tích Đồn Nà Ngần, xã Tam Kim, một trong hai địa điểm lịch sử ghi dấu những trận đánh đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng, nơi khởi đầu cho niềm tin và truyền thống chiến thắng.
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của dân tộc, địa danh Bắc Sơn nổi lên gắn liền với cuộc khởi nghĩa vũ trang đầu tiên. Cuộc khởi nghĩa được coi là tiếng súng báo hiệu thời kỳ đấu tranh mới của Nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, thời kỳ khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền. 85 năm đã trôi qua nhưng tinh thần Khởi nghĩa Bắc Sơn vẫn còn vẹn nguyên và tỏa sáng.
Trên dải đất hẻo lánh, lọt thỏm giữa rừng già thôn Quang Thái, làng Khuôn Khát, xã Vũ Lễ, châu Bắc Sơn (nay là xã Vũ Lễ, tỉnh Lạng Sơn) một người đàn ông dân tộc Dao không rõ gốc gác đã lặng lẽ chọn nơi này làm chốn dừng chân. Ông tên là Bàn Tiến Đường. Giờ đây, trong ký ức của những người cao niên nhất, không ai còn nhớ được ranh giới cụ thể của ngôi làng ấy là từ đâu trong những ngày đầu khởi dựng, chỉ biết rằng nơi ấy từng có những nếp nhà tranh chen bên nương ngô, có tiếng khèn ngân trong lễ cưới ba ngày ba đêm…
Một buổi sáng Tháng Tám, đi qua những con đường rợp bóng cây xanh, ngập tràn cờ đỏ sao vàng kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, chúng tôi đến thăm cụ Nguyễn Huy Sơn, sinh năm 1931 - cán bộ tiền khởi nghĩa ở tổ 4 Đồng Tâm, phường Yên Bái để nghe cụ chia sẻ về giai đoạn lịch sử vinh quang và hào hùng của dân tộc.
Tròn 80 năm về trước, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công đã mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam, đó là kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội. Trước đó, một sự kiện vô cùng quan trọng, đó là cuộc khởi nghĩa giành chính quyền cách mạng đầu tiên trong cả nước - cuộc khởi nghĩa Thanh La đã nổ ra đêm ngày 10-3-1945. Thanh La ngày đó với tinh thần quật khởi chính là xã Minh Thanh hôm nay với một diện mạo ngày càng đổi mới, phát triển, trở thành 'địa chỉ đỏ' giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ người dân cả nước.
Đầu tháng 5/1945, Bác Hồ từ Cao Bằng về Tuyên Quang chỉ đạo thành lập khu căn cứ cách mạng rộng lớn, lấy Tuyên Quang làm Thủ đô của Khu giải phóng, xây dựng chính quyền và quân đội cách mạng, mở Trường Quân chính, lập Nhà văn hóa Cứu quốc...
Ngày 16 - 17/2, Lễ hội đền Nhược Sơn (xã Châu Quế Hạ, Văn Yên, Yên Bái) được tổ chức, thể hiện lòng biết ơn những vị anh hùng có công với dân tộc.
Trận Phai Khắt và Nà Ngần là hai trận đánh đầu tiên của Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân - tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam - và ngay trong trận đầu ấy, đã là những chiến thắng vang dội. Bởi vậy, Phai Khắt và Nà Ngần cũng được xem là biểu tượng sinh động của truyền thống 'Quyết chiến, Quyết thắng' của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Ngày 22/12/1944, Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân được thành lập, đây là đội quân chủ lực đầu tiên của lực lượng vũ trang cách mạng và là tiền thân của QĐND Việt Nam. Sự ra đời và hoạt động của Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân là sự vận dụng sáng tạo nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong đó, nguyên tắc nhất quán về xây dựng đội quân chủ lực đầu tiên là phải 'người trước, súng sau', 'chính trị trọng hơn quân sự' và mọi hoạt động quân sự phải lấy 'chính trị làm gốc'. Chính vì tuân thủ nguyên tắc ấy mà Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân đã phát triển nhanh chóng về mọi mặt.
Thiếu tướng Hoàng Sâm tên thật là Trần Văn Kỳ - là một trong những học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, người cộng sản kiên trung, mẫu mực, người con ưu tú của dân tộc ta. Qua nhiều cương vị lãnh đạo, chỉ huy, chiến đấu và công tác, ông luôn tập trung tinh thần, trí tuệ, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân giao phó.
Chiều ngày 22/12/1944 mãi đi vào lịch sử của QĐND Việt Nam, với sự ra đời của Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân. Trước ngày thành lập Đội, lãnh tụ Hồ Chí Minh đã chỉ thị: 'Trong vòng một tháng, phải có hoạt động gây tin tưởng cho các chiến sĩ và gây truyền thống hành động tích cực, nhanh chóng cho bộ đội' và đặc biệt là 'Trận đầu ra quân phải đánh thắng'.
Tháng 10-1944, khi giao nhiệm vụ cho đồng chí Võ Nguyên Giáp phụ trách việc thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, lãnh tụ Hồ Chí Minh yêu cầu: 'Trong vòng một tháng, phải có hoạt động gây tin tưởng cho các chiến sĩ và gây truyền thống hành động tích cực, nhanh chóng cho bộ đội'.
Chúng tôi về xã Mường Bang, vùng đất cách mạng của huyện Phù Yên năm xưa. Phát huy truyền thống cách mạng, nhân dân Mường Bang đã và đang đoàn kết, hăng hái thi đua lao động sản xuất, nỗ lực xây dựng quê hương phát triển.
Đặng Văn Việt là người đầu tiên treo cờ đỏ sao vàng lên Kỳ đài Huế (Thừa Thiên Huế), trong những ngày sôi sục khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám 1945 lịch sử.
Ở tuổi 92, 'gia tài' của ông Nông Sán Hoa (người dân tộc Nùng, ở xóm Cao Lầm, xã Phú Thượng) không có gì nhiều ngoài những cuốn sách, vài quyển sổ ghi lại kỷ niệm của những ngày tháng đã qua và đặc biệt nhất là 'kho' hồi ức về những ngày tháng cùng nhân dân Võ Nhai tham gia tổng khởi nghĩa, nổi dậy giành chính quyền. Năm nào cũng vậy, mỗi độ tháng Tám về, khi có người đến thăm, hỏi chuyện xưa, ông Hoa lại ngồi vào bàn, rành rẽ 'nhặt' lại từng mẩu chuyện về những năm tháng gian khổ những rất đỗi hào hùng của dân tộc.
Theo lịch sử Đảng bộ huyện Sơn Dương và lịch sử Đảng bộ xã Minh Thanh, ngày 10/3/1945, dưới sự lãnh đạo của Phân khu ủy Phân khu Nguyễn Huệ, Nhân dân xã Thanh La nay là xã Minh Thanh đã nhất tề đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền. Tiếp đà thắng lợi, quân khởi nghĩa tiến đánh và giải phóng đồn Đăng Châu ngày 16/3/1945, thành lập chính quyền cách mạng châu Tự Do - một trong những chính quyền cách mạng cấp châu (huyện) đầu tiên trong cả nước.
Tuyên Quang, thủ đô Khu giải phóng, Trung tâm của căn cứ địa cách mạng Việt Bắc, là 'Thủ đô Kháng chiến' của quân và dân Việt Nam trong cuộc trường kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 và trong chín năm trường kỳ kháng chiến (1945-1954), tại Tuyên Quang, Bác Hồ và các đồng chí lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam đã sống những ngày gian khổ để lãnh đạo nhân dân ta chuẩn bị tổng khởi nghĩa, giành chính quyền trong cả nước và lãnh đạo kháng chiến.
Hướng tới kỷ niệm 70 năm Ngày giải phóng Sơn La, chúng tôi về huyện biên giới với dòng sông Mã, núi Mường Hung huyền thoại, nơi ghi dấu tinh thần cách mạng của đồng bào các dân tộc địa phương, đoàn kết một lòng theo Đảng, Bác Hồ kính yêu, anh dũng chống giặc thù, năng động, sáng tạo trong xây dựng quê hương giàu đẹp.
Phát huy truyền thống cách mạng, những năm qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Mường Bang, huyện Phù Yên đã khơi dậy tiềm năng, thế mạnh, thi đua lao động sản xuất, xây dựng bản mường giàu đẹp.
Khu căn cứ cách mạng Vừ Pa Chay nằm trên địa phận 3 bản: Nậm Ngám A, Nậm Ngám B và Nậm Ngám C thuộc xã Pú Nhi, huyện Điện Biên Đông. Đây là một trong những chứng tích lịch sử quan trọng trong cuộc khởi nghĩa của nghĩa quân Vừ Pa Chay chống lại ách thống trị thực dân Pháp vào những năm 1918 - 1922.
Đó là cụ Trần Đình Khánh - Chánh tổng Lương Ca, một trong hai vị đại biểu Quốc hội đầu tiên của tỉnh Yên Bái…
ĐBP - Khu căn cứ cách mạng Vừ Pa Chay nằm trên địa phận 3 bản: Nậm Ngám A, Nậm Ngám B và Nậm Ngám C thuộc xã Pú Nhi, huyện Điện Biên Đông. Đây là một trong những chứng tích lịch sử quan trọng trong cuộc khởi nghĩa của nghĩa quân Vừ Pa Chay chống lại ách thống trị thực dân Pháp vào những năm 1918 - 1922.
Ra giêng, khi cành đào còn thắm đỏ trên thung xa, chúng tôi ngược con đường 1B từ thành phố Lạng Sơn về với căn cứ địa Bắc Sơn. Nơi đây, đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc đang nô nức tổ chức kỷ niệm 80 năm ra đời Đội cứu quốc quân 1, tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Những câu chuyện trong các phim do Đạo diễn Nông Ích Đạt dàn dựng cũng đều mang phong cách mộc mạc như tính cách của ông, như cuộc đời của đa số quần chúng. Chúng như những dòng chảy nhỏ, góp sức mình vào dòng đời chung của đất nước.