Qua là một loại vũ khí bổ cán ngắn, khá phổ biến trên thế giới và cũng thường thấy trong văn hóa Đông Sơn, đặc biệt xuất hiện nhiều trong khối Đông Sơn Tây Âu (hay Tây Vu).
Thống kê từ khối tư liệu rìu chiến Đông Sơn có thể nhận ra 10% loại hình rìu chiến có lưỡi xòe cân. Đây sẽ là chủ đề được tập trung trong buổi 'rì rầm từ tiếng đất' kỳ này, sau chuỗi 3 bài nói về các loại rìu chiến lưỡi lệch.
Tiếp tục dõi theo những lưỡi rìu chiến Đông Sơn, buổi 'Rì rầm' hôm nay sẽ mời các bạn chiêm ngưỡng bộ rìu chiến rất độc đáo được phát hiện chủ yếu ở vùng miền núi Thanh Nghệ, nơi được nhiều nhà nghiên cứu gọi tên bằng thuật ngữ phân vùng văn hóa địa phương Đông Sơn: loại hình Đông Sơn Làng Vạc.
Áo giáp Trung Quốc chủ yếu là áo giáp dạng phiến xuất hiện từ thời Chiến Quốc (năm 481 TCN-221 TCN) cho đến thời nhà Minh (năm 1368-1644). Trước khi có áo giáp dạng phiến, áo giáp cá nhân ở Trung Quốc bao gồm các bộ phận động vật như da tê giác, da sống và mai rùa.
Hãy cùng nhắc lại một câu chuyện theo trí tưởng tượng từ số trước. Trước mắt tôi là đội quân hơn 300 chiến binh Đông Sơn - những người được nhận diện qua các di tích mộ táng và qua hình khắc, tượng nặn của các nghệ nhân chế tác đồ đồng Đông Sơn. Họ xuất hiện khi thì trên thuyền, khi thì hành quân bộ, thi thoảng cưỡi voi trận hoặc sánh bước bên những chiến mã.
Vào ngày 29/3/1974, những người nông dân Trung Quốc đào giếng gần Tây An đã khám phá ra một công trình khảo cổ ngoạn mục nhất của thế kỷ 20.
Dàn quân trước mặt tôi đang là trên 300 chiến binh Đông Sơn. Họ được nhận diện từ các mộ táng, từ các hình khắc và nặn của thợ chế tác đồ đồng Đông Sơn, khi thì trên thuyền, khi thì trên bộ - và thảng hoặc lắm thấy họ trên lưng voi trận hay bên cạnh những chú ngựa.
Tiếp tục chủ đề Chiến tranh và Hòa Bình Đông Sơn, hôm nay tôi muốn cùng độc giả tìm hiểu về phương tiện thực hành chiến tranh dưới thời Đông Sơn.
Quân đội Nhật Bản học theo kế sách của Thành Cát Tư Hãn nhưng lại khiến 5 vạn quân thiệt mạng trong Thế chiến 2, vì sao vậy?
Con người có tổ có tông, như cây có cội như sông có nguồn. Đó là đạo lý 'uống nước nhớ nguồn' của dân tộc ta từ ngàn đời nay. Trở về nguồn cội là khát vọng tâm linh của mỗi người dân Việt Nam. Về với Đất Tổ đền Hùng, nơi hội tụ cho ý chí đoàn kết cộng đồng của dân tộc, là dịp để nhân dân cả nước hướng về tổ tiên, khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc.
Một vụ lở đất tại một ngòi nước đổ từ vùng núi Lào Cai - Yên Bái vào sông Hồng vào khoảng mùa lũ năm 2008 đã làm xuất lộ ngôi mộ của một vị thủ lĩnh lớn Đông Sơn - Tây Âu. Người dân phát hiện còn nhớ có đến hàng chục đồ đồng lớn như trống, thạp và nhiều vũ khí giáo, rìu…
Từ lâu, chiến binh Viking được mô tả là những chiến binh hung bạo, tàn ác và khát máu. Thế nhưng một chuyên gia tại Đại học Denver cho rằng, những thông tin này không hoàn toàn chính xác.
Gần như tuyệt đại bộ phận các lồng đốt trầm Đông Sơn đều tạo làn khói thơm bện vờn quanh một tượng chim công trên đỉnh chóp của lồng ấp. Dường như mùi thơm trang nghiêm, thanh lịch của trầm luôn gắn bó với vẻ đẹp thanh cao của chim công....
Người dơi (Batman) là siêu anh hùng đầu tiên được vinh danh trên Đại lộ Danh vọng của Hollywood.
Vũ khí trong mộ thuyền Việt Khê rất đa dạng về loại hình và kiểu dáng, đủ để trang bị cho một đội quân có số lượng hàng chục người.
Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học vẫn rất đau đầu trong việc lý giải vì sao những vũ khí của đội quân đất nung trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng sau hàng ngàn năm vẫn còn rất tinh xảo, sắc bén, mặc dù môi trường xung quanh đều là nền đất ẩm ướt.
Nguồn gốc của việc chơi bài không hoàn toàn chắc chắn, nhưng người ta thường tin rằng chúng phát triển từ các lá bài Tarot của Pháp. Số lượng bài chơi phù hợp với lịch thiên văn nên có câu nói poker là hình ảnh thu nhỏ của lịch.
Tên 'Hộ tâm phiến' Đông Sơn xuất hiện phổ biến từ những năm 1960 - 1970 nhằm chỉ những phiến đồng mỏng hình vuông hay chữ nhật thường thấy trong các mộ táng Đông Sơn. Đây là một từ mượn chữ Hán ám chỉ vật tròn đeo trước ngực các bộ giáp phục. Sau này bỏ Hán ngữ dùng từ thuần Việt là 'tấm che ngực', được nhiều nhà nghiên cứu xếp vào mục binh khí với tư cách là một hiện vật dùng để che đỡ một phần thân thể trong giáp chiến.
Bước vào thời đại Kim khí, cư dân cổ Tuyên Quang cùng với các cư dân vùng đồng bằng bước vào thời kỳ hình thành nhà nước sơ khai, song ở khu vực này chủ yếu vẫn là kinh tế trồng trọt trên nương rẫy, kết hợp với việc mở rộng gieo trồng lúa nước cũng như các cây củ chịu nước trên bãi bồi ven sông hay trong các thung lũng. Việc chăn nuôi gia súc nhỏ được duy trì ở mức độ nhất định.
Trong quá trình nghiên cứu về trang phục Đông Sơn, có một số loại trang phục có thể dễ dàng nhận ra nhờ sự thể hiện của nghệ nhân trên các bức tượng cán dao găm hay hình khắc minh họa trên đồ đồng.
Có thể nói, sự phát triển vượt bậc của kỹ thuật này đã làm cho văn hóa Đông Sơn thay đổi hẳn về chất, vượt lên hẳn các nền văn hóa trước đó.
Hơn 10 năm trước, khi thống kê các dạng người được nghệ nhân Đông Sơn chọn thể hiện trên cán dao găm, tôi mới nhận ra 3 kiểu tượng nam phổ biến nhất, đặt tên theo địa danh phát hiện khảo cổ học là: Sơn Tây, Quả Cảm, Tràng Kênh. Chuyên mục 'Đêm đem rì rầm trong tiếng đất' hôm nay tôi sẽ dành nói về những cán dao găm thuộc phong cách Quả Cảm, được coi như phong cách tượng nam trên cán dao găm chiếm số lượng nhiều nhất hiện biết.
Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học vẫn rất đau đầu trong việc lý giải vì sao những vũ khí của đội quân đất nung trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng sau hàng ngàn năm vẫn còn rất tinh xảo, sắc bén, mặc dù môi trường xung quanh đều là nền đất ẩm ướt.
Đế chế đầu tiên trong lịch sử nhân loại được gọi là Đế chế Akkadian. Nó tồn tại ở Mesopotamia 4.300 năm trước. Đế chế Akkadian vào thời điểm đó bao trùm khu vực giờ là vùng Cận Đông, bao gồm Iraq, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại.
Thực tế không có một nền mỹ thuật (fine art) thuần túy ở thời Đông Sơn. Các tác phẩm mỹ thuật được tạo ra chỉ để treo tường, đặt bệ phục vụ thẩm mỹ gần như chưa có ở giai đoạn này…
Xu hướng phụ hệ và nam quyền trở lên thống trị xã hội ở các vùng đồng bằng miền Bắc Việt Nam diễn ra sớm hơn theo chiều từ Bắc xuống Nam. Chiều hướng này có vẻ liên quan đến các làn sóng nam tiến từ các cộng đồng xã hội trống lúa vùng sông Dương Tử (sông Trường Giang - Trung Quốc) xuống từ khoảng đầu thiên niên kỷ 2 trước Công nguyên.
Nếu tính tỷ lệ phần trăm số lượng hiện vật khảo cổ bằng đồng thời Đông Sơn thì vũ khí chiếm số lượng lớn nhất. Điều đó phản ánh tình trạng chiến tranh khá phổ biến đương thời. Nhất là khi, nhiều dụng cụ bằng đồng trước đây được cho là dụng cụ sản xuất, như rìu chặt, thuổng, vời, lưỡi cày được các mộ táng bảo tồn nguyên cả phần cán gỗ, chứng minh chúng là vũ khí (như trường hợp loại hình hiện vật giống lưỡi cày hình tim chẳng hạn) hoặc dụng cụ có thể dùng cả trong chiến đấu, như những lưỡi rìu chặt.
Tôi đã kết thúc 5 bài phần nói khái quát về tình trạng xương cốt người trong chuyên mục 'Thế giới người lớn Đông Sơn'. Khi chuẩn bị sang mô tả, phân tích thế giới người lớn Đông Sơn trong 'tư duy mô tả ảo', dựa vào hàng ngàn tiêu bản hình khắc 2D và tượng đúc 3D Đông Sơn, thì có một bạn đọc nhắn hỏi: Thời Đông Sơn là nam quyền hay nữ quyền?
Có lẽ vũ khí nổi tiếng nhất của người Ai Cập từ thời Tân Vương quốc là thanh kiếm cong gọi là khopesh. Lưỡi kiếm đặc biệt của thanh kiếm trông giống như một dấu chấm hỏi.
Có lẽ vũ khí nổi tiếng nhất của người Ai Cập từ thời Tân Vương quốc là thanh kiếm cong gọi là khopesh. Lưỡi kiếm đặc biệt của thanh kiếm trông giống như một dấu chấm hỏi.
Các nhà khảo cổ đã khai quật được một ngôi mộ có từ cách đây hơn 2.000 năm tại Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, miền Nam Trung Quốc.
Các nhà khảo cổ đã khai quật được một ngôi mộ có từ cách đây hơn 2.000 năm tại Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, miền Nam Trung Quốc.
Tôi sẽ tạm dừng chuỗi bài nói về linh thú Đông Sơn để chuyển sang chủ đề Đông Sơn khác bằng câu chuyện về hình tượng voi và trâu bò được nghệ nhân và thầy cúng Đông Sơn thể hiện như thế nào.
Năm 2010, tôi nhận được lời mời tham dự Đại hội Khảo cổ học Thế giới lần thứ 7, trong tiểu ban Không gian huyền thoại và Những linh thú liên quan. Tôi đã chọn chủ đề 'Núi Tản Viên và hươu', dựa trên việc sử chép đời Lý bắt được hươu trắng trên núi Tản - thực tế là đưa quan hệ núi thiêng và thú thiêng xa hơn nữa về tận thời văn hóa Đông Sơn, thời Văn Lang, Âu Lạc.
Tôi vẫn thường nghĩ và gom các bằng chứng về tính đa tộc trong văn hóa Đông Sơn. Truyền thuyết về 15 bộ thời Hùng Vương ít nhiều báo hiệu tính đa tộc là hiện thực trong thời Đông Sơn với đỉnh cao rơi vào thời Âu Lạc….
Trong nhiều thảo luận về lịch sử trang sức trong và ngoài nước, từ 1978, tôi luôn chủ trương rằng các thầy cúng trong các xã hội nguyên thủy luôn là đối tượng được trang sức đầu tiên. Mục đích chưa phải tạo hình thẩm mỹ mà là để khác với đồng loại và gần giống để có thể tiếp cận với thế giới thần thánh, ma quỷ theo trí tưởng tượng của họ.
Đền là công trình kiến trúc được xây dựng để thờ cúng một vị Thánh hoặc những nhân vật lịch sử được tôn sùng như thần thánh.
Một ngày lập Xuân năm Mão, sau Tết (2023), mở Facebook tôi ngạc nhiên khi thấy đăng tải một dao găm thời Đông Sơn gỉ xanh quen thuộc mang đặc trưng kỹ thuật dao găm vùng Cửu Chân, nhưng phần tay cầm là đôi hổ đỡ chân con voi mà trên lưng nó có tới hai tượng khối ngồi xổm chễm chệ xoay cùng chiều nhìn ngang…
Một phân tích mới cho thấy có dấu vết của vàng trên bề mặt ngôi mộ 'thầy cúng' vào khoảng 4.000 năm trước.
Dưới sự trị vì của các pharaoh Ai Cập tài giỏi, đế chế này bước vào thời kỳ đỉnh cao từ năm 1550 trước Công nguyên - 1070 trước Công nguyên. Đội quân chiến binh hùng mạnh đã góp phần lớn cho sự hưng thịnh của đế chế này.
'Dù ai đi ngược về xuôi. Nhớ ngày Giỗ Tổ mồng mười tháng ba'. Ngày giỗ Tổ Hùng Vương hằng năm là ngày hội chung của toàn dân cùng tỏ lòng thành kính, hướng về tổ tiên, nguồn cội. Những hình ảnh tư liệu quý hiếm của người Pháp chụp những năm 1920 cho thấy từ xa xưa Ngày Giỗ Tổ đã có vị thế đặc biệt trong tâm thức của người Việt.