Tiêm insulin quanh rốn sai cách, đường huyết khó kiểm soát

Mới đây, Trung tâm Nội tiết và chuyển hóa (Bệnh viện Bạch Mai) tiếp nhận một bệnh nhân đái tháo đường có vùng chai cứng, biến đổi mô mỡ dưới da sau thời gian dài tiêm insulin quanh rốn. Người bệnh cho biết đã tiêm cách rốn khoảng 3–5 cm và thay đổi vị trí sau mỗi lần tiêm theo hướng dẫn.

Trường hợp này cho thấy, chỉ thay đổi điểm tiêm trong một vùng nhỏ quanh rốn chưa đủ để bảo đảm luân chuyển vị trí tiêm đúng cách. Nếu liên tục tiêm vào vùng mô quen thuộc, người bệnh vẫn có nguy cơ gặp tổn thương mô mỡ dưới da, ảnh hưởng đến khả năng hấp thu insulin.

1. Sai lầm khi tiêm insulin quanh rốn

Vùng bụng là một trong những vị trí thường được sử dụng để tiêm insulin dưới da. Tuy nhiên, nếu chỉ tập trung tiêm trên một vành nhỏ quanh rốn, người bệnh có thể khiến mô dưới da tại khu vực này liên tục chịu tác động của kim tiêm.

Một số sai lầm thường gặp gồm:

- Chỉ quan tâm đến khoảng cách với rốn: Người bệnh được hướng dẫn tiêm cách rốn 3–5 cm nhưng không được hướng dẫn cụ thể cách sử dụng vùng tiêm đủ rộng và luân chuyển điểm tiêm.

- Chỉ dịch chuyển kim sang vị trí bên cạnh: Các điểm tiêm nằm quá gần nhau vẫn khiến một vùng mô nhỏ liên tục chịu tác động.

- Chỉ đổi bên trái và bên phải: Việc thay đổi giữa hai vị trí cố định quanh rốn không bảo đảm luân chuyển đầy đủ.

- Tiếp tục tiêm vào vùng chai cứng, nổi cục: Một số vùng mô mỡ phì đại ít đau hơn khi tiêm, khiến người bệnh có xu hướng tiếp tục sử dụng vị trí này.

- Không kiểm tra vùng da trước khi tiêm: Những thay đổi ở mô dưới da có thể bị bỏ qua nếu người bệnh không quan sát và sờ kiểm tra.

Cần lưu ý, tiêm cách rốn 3- 5 cm là đúng, nhưng nhưng sai nằm ở chỗ bệnh nhân không biết cách lựa chọn vùng tiêm và luân chuyển các điểm tiêm.

Hình ảnh vùng chai cứng, biến đổi mô mỡ dưới da ở bệnh nhân đái tháo đường sau thời gian dài tiêm insulin quanh rốn. Ảnh: Minh Tuấn.

2. Khi tiêm insulin lặp lại một vùng nhỏ nguy hiểm thế nào?

Tiêm insulin lặp lại tại cùng một vùng có thể gây loạn dưỡng mỡ dưới da. Tình trạng này biểu hiện chủ yếu dưới hai dạng: Phì đại mô mỡ, khiến vùng tiêm dày lên, nổi cục hoặc chai cứng và teo mô mỡ, khiến vùng da lõm xuống. Một số tổn thương khó nhận biết bằng mắt thường mà cần sờ kiểm tra.

Không chỉ ảnh hưởng đến mô dưới da, loạn dưỡng mỡ còn có thể làm thay đổi khả năng hấp thu insulin. Khi tiêm vào vùng mô mỡ phì đại, thuốc có thể hấp thu chậm hoặc không ổn định so với khi tiêm vào mô dưới da lành mạnh.

Hậu quả là đường huyết có thể tăng cao dù người bệnh vẫn tiêm theo đơn, dao động thất thường hoặc xuất hiện những đợt hạ đường huyết khó giải thích. Trong một số trường hợp, nhu cầu insulin có thể tăng nhưng việc kiểm soát đường huyết vẫn không ổn định.

Tuy nhiên, loạn dưỡng mỡ không phải nguyên nhân duy nhất gây bất thường đường huyết. Khi gặp tình trạng này, nhân viên y tế cần kiểm tra cả vị trí tiêm, kỹ thuật tiêm và các yếu tố liên quan khác trước khi quyết định điều chỉnh liều.

Một nguy cơ đáng chú ý là khi chuyển từ vùng mô mỡ phì đại sang mô dưới da lành mạnh, insulin có thể hấp thu tốt hơn. Nếu liều thuốc không được đánh giá lại khi cần thiết, người bệnh có thể tăng nguy cơ hạ đường huyết.

3. Cách khắc phục khi vùng tiêm bị chai cứng, nổi cục

Khi phát hiện vùng tiêm có dấu hiệu chai cứng, nổi cục hoặc lõm xuống, người bệnh cần xử trí đúng cách để hạn chế tổn thương tiếp diễn và tránh ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

- Ngừng tiêm vào vùng bất thường: Chuyển sang vùng mô dưới da lành mạnh theo hướng dẫn của nhân viên y tế, không tiếp tục tiêm vào vùng chai cứng chỉ vì vị trí đó ít đau.

- Kiểm tra lại kỹ thuật tiêm: Nhờ bác sĩ hoặc điều dưỡng đánh giá vùng tổn thương, cách lựa chọn điểm tiêm và sơ đồ luân chuyển đang áp dụng.

- Theo dõi đường huyết sát hơn: Khi chuyển sang vùng mô lành, khả năng hấp thu insulin có thể thay đổi. Người bệnh cần theo dõi đường huyết theo hướng dẫn và liên hệ cơ sở điều trị nếu xuất hiện những bất thường.

- Không tự điều chỉnh liều insulin: Không tự giảm liều theo tỷ lệ truyền miệng, tăng liều khi đường huyết cao hoặc ngừng thuốc khi phát hiện tổn thương.

- Đi khám khi có dấu hiệu viêm hoặc tổn thương nặng: Nếu vùng tiêm đỏ, nóng, đau tăng, chảy dịch hoặc loét, cần được khám để xác định nguyên nhân và xử trí.

Bên cạnh đó, người bệnh nên mang theo bút hoặc lọ insulin, dụng cụ tiêm đang sử dụng và nhật ký đường huyết khi tái khám. Đây là cơ sở giúp nhân viên y tế kiểm tra trực tiếp và hướng dẫn cách sử dụng thuốc phù hợp hơn.

4. Cách hạn chế sai lầm khi tiêm insulin quanh rốn

Để hạn chế loạn dưỡng mỡ và sử dụng insulin an toàn, người bệnh cần được hướng dẫn cụ thể về vị trí tiêm, cách luân chuyển và cách nhận biết tổn thương mô dưới da.

- Sử dụng vùng tiêm đủ rộng: Không tập trung tất cả các mũi tiêm vào một vành nhỏ quanh rốn. Vùng bụng có thể được chia thành các khu vực để sử dụng lần lượt; ngoài ra, có thể lựa chọn các vị trí khác như mặt ngoài đùi, vùng mông phù hợp hoặc cánh tay theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

- Luân chuyển điểm tiêm theo trình tự: Trong mỗi khu vực, lần lượt sử dụng các điểm tiêm khác nhau. Khoảng cách giữa hai điểm tiêm nên tối thiểu 1 cm theo hướng dẫn kỹ thuật thông dụng. Không liên tục tiêm vào cùng một điểm hoặc những điểm quá gần nhau. Người bệnh có thể ghi lại sơ đồ luân chuyển để tránh nhầm lẫn.

- Kiểm tra vùng da trước mỗi mũi tiêm: Quan sát và sờ nhẹ vị trí dự định tiêm để phát hiện vùng nổi cục, chai cứng, lõm, bầm tím hoặc tổn thương. Không tiêm vào những vùng bất thường.

- Bảo đảm insulin được tiêm vào lớp mỡ dưới da: Loại kim, góc tiêm và cách nâng nếp gấp da cần phù hợp với thiết bị và đặc điểm cơ thể. Người bệnh không nên tự thay đổi kỹ thuật khi chưa được hướng dẫn.

- Thực hành lại kỹ thuật trong các lần tái khám: Nhân viên y tế cần quan sát cách người bệnh chọn điểm tiêm và luân chuyển vùng tiêm, không chỉ giải thích bằng lời. Nếu phát hiện sai sót, cần hướng dẫn lại bằng sơ đồ hoặc thao tác mẫu để người bệnh có thể thực hiện đúng tại nhà.