Tìm đồng đội giữa lòng núi Bạc

Điểm cao 1250 thuộc khu vực núi Bạc, xã Bạch Đích, Tuyên Quang.

Từ những manh mối tưởng chừng mong manh ấy, cán bộ, chiến sĩ Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang cùng lực lượng dân quân đã tìm thấy hai hài cốt trong một căn hầm sập. Hai người lính năm xưa đang trên hành trình trở về với đồng đội, quê hương và gia đình.

Ký ức dẫn đường

Chiều xuống trên núi Bạc, mây mù bảng lảng phủ lên những triền núi. Sau một ngày bám địa hình, những người lính làm nhiệm vụ tìm kiếm lặng lẽ thu dọn cuốc, xẻng, thiết bị chuyên dụng.

Một vài vị trí được đánh dấu cẩn thận để ngày mai tiếp tục khảo sát. Giữa núi rừng rộng lớn, những dấu mốc ấy có thể rất nhỏ bé, nhưng với người đang đi tìm đồng đội, đó là điểm tựa để hành trình không bị ngắt quãng. Bởi dưới lớp đất đá kia, có thể vẫn còn những người lính chưa được gọi tên.

Theo tài liệu lịch sử của lực lượng vũ trang địa phương và Trung đoàn 877, khu vực các điểm cao 1250, 968, 1036 thuộc xã Bạch Đích, tỉnh Tuyên Quang từng là chiến trường diễn ra nhiều trận giao tranh quyết liệt. Trong hai ngày 29 và 30/4/1984, trước những đợt tiến công của địch vào trận địa phòng ngự, cán bộ, chiến sĩ ta đã chiến đấu kiên cường.

Sau trận đánh, đơn vị nhận lệnh rút khỏi trận địa. Ước tính khoảng 50 cán bộ, chiến sĩ đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường. Đến nay, 22 liệt sĩ đã được quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ Yên Minh; khoảng 30 liệt sĩ vẫn chưa được tìm thấy tại các điểm cao 1250, 968 và khu vực lân cận.

Hơn bốn thập kỷ đi qua, núi rừng đã thay đổi. Những hầm hào từng in dấu bước chân người lính bị đất đá vùi lấp. Cây rừng phủ kín những khoảng đất từng là trận địa. Những gì còn lại của chiến trường năm xưa dường như đã hòa vào màu xanh của núi. Muốn tìm lại đồng đội, người lính hôm nay phải đi ngược thời gian bằng ký ức của những người từng có mặt ở đó.

Cựu chiến binh Dương Việt Hồng, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3, là một trong những người trở lại núi Bạc để cung cấp thông tin cho lực lượng tìm kiếm. Ông từng trực tiếp tham gia trận chiến ngày 30/4/1984 nên những gì nhớ được về trận địa, về đồng đội, về những căn hầm giữa thời khắc khốc liệt năm nào đều trở thành thông tin quý giá.

Theo lời kể của ông Hồng, khi trận địa bị địch tấn công dữ dội bằng hỏa lực, một số chiến sĩ bị thương nặng được đồng đội dìu vào hầm ẩn náu. Hỏa lực quá mạnh khiến hầm bị sập. Đơn vị nhận lệnh rút lui nên không thể đưa những người bị thương ra ngoài kịp thời. Câu chuyện ấy không chỉ là ký ức của một người lính.

Nó trở thành một phần của bản đồ ký ức mà những người làm nhiệm vụ quy tập đang kiên nhẫn dựng lại. Họ tìm gặp cựu chiến binh từng chiến đấu ở khu vực này. Họ đến với già làng, người cao tuổi ở các thôn bản – những người có thể nhớ một con dốc, một khe đá, một căn hầm hay một vị trí từng có bộ đội đóng quân.

Trong hành trình ấy, ông Hầu Chứ Sùng, nguyên dân quân xã Bạch Đích, từng đóng chốt gần núi Bạc, cung cấp một manh mối quan trọng. Ông nhớ rằng tại một căn hầm bị sập có bộ đội hy sinh và ông từng nhìn thấy dấu vết hài cốt.

Một thông tin sau hơn 40 năm có thể chỉ còn là mảnh ký ức. Nhưng với người tìm kiếm, mỗi mảnh ký ức đều đáng được trân trọng, xác minh và đối chiếu. Từ lời kể của ông Sùng, tổ tìm kiếm khoanh vùng căn hầm rộng khoảng 3 m đã bị vùi lấp hoàn toàn.

Không còn dấu hiệu rõ ràng trên mặt đất. Không có tấm biển hay dấu mốc để chỉ vị trí. Chỉ có những thông tin được nối lại từ trí nhớ của người từng sống, chiến đấu và chứng kiến. Cán bộ, chiến sĩ bắt đầu đào. Đất đá được bóc từng lớp. Điều đáng mừng là khi đào xuống độ sâu khoảng 1,5 m, những dấu tích đầu tiên xuất hiện.

Hài cốt liệt sĩ được tìm thấy. Khi mở rộng sang ngách hầm, hài cốt thứ hai tiếp tục được phát hiện. Cùng với hài cốt là những di vật của người lính: bình tông, cây bút, đôi dép, đế giày, dây thắt lưng K82, vành mũ cứng cùng một số vật dụng sinh hoạt cá nhân.

Những vật dụng ấy đã nằm dưới lòng đất qua bao mùa mưa nắng. Không còn nguyên vẹn như ngày đầu, nhưng đủ để kể lại một phần câu chuyện về những người từng mang chúng bên mình. Một chiếc bình tông theo người lính qua những ngày hành quân. Một cây bút được sử dụng giữa tháng ngày chiến đấu. Một đôi dép, đế giày, chiếc thắt lưng, vành mũ... Những vật dụng bình dị của đời lính bỗng trở thành dấu hiệu quý giá nối quá khứ với hiện tại.

Từ tài liệu lịch sử và thông tin xác thực của nhân chứng, bước đầu, cơ quan chức năng xác định hai liệt sĩ được tìm thấy là Lỗ Trọng Sang và Trần Xuân Vững. Liệt sĩ Lỗ Trọng Sang, sinh năm 1957, quê thôn Phượng Mao, xã Tam Thanh, tỉnh Phú Thọ (trước đây), cấp bậc Thượng úy, chức vụ Phó Đại đội trưởng về Chính trị.

Liệt sĩ Trần Xuân Vững, sinh năm 1961, quê xã Phú Cường, huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội (trước đây), cấp bậc Trung sĩ, chức vụ Tiểu đội trưởng. Cả hai thuộc Đại đội 3, Tiểu đoàn 3, Ban Chỉ huy Quân sự huyện Yên Minh (trước đây), hy sinh ngày 30/4/1984 tại khu vực điểm cao 1250, sườn nam núi Bạc.

Hiện Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đang phối hợp với các cơ quan chức năng tiếp tục xác minh thông tin, tìm kiếm thân nhân để có thêm cơ sở pháp lý và khoa học, khẳng định chính xác danh tính hai liệt sĩ.

Các di vật của liệt sĩ được tìm thấy.

Lực lượng tìm kiếm làm thủ tục khi tìm thấy hài cốt các liệt sĩ.

Còn manh mối, còn tìm đồng đội

Tìm được hai hài cốt liệt sĩ là một kết quả có ý nghĩa, nhưng với những người đang làm nhiệm vụ trên núi Bạc, công việc vẫn còn rất nhiều. Bởi phía trước vẫn là những điểm cao, triền núi, khe đá và khu vực mà dấu tích chiến tranh đã bị thời gian che phủ. Núi Bạc có địa hình hiểm trở.

Núi đá xen núi đất, vực sâu chia cắt địa hình, cùng hệ thống hang động phức tạp khiến việc tiếp cận và đào tìm gặp nhiều khó khăn. Hơn một tháng qua, 9 cán bộ, chiến sĩ Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cùng 15–20 dân quân địa phương bám trụ nơi đây. Họ lần theo từng sườn núi, khe đá với hy vọng tìm thêm manh mối về những người lính còn nằm lại.

Nhiều khu vực cách xa đường giao thông. Dụng cụ đào bới, nước uống, thiết bị chuyên dụng phải được mang theo trong những chuyến đi dài. Có những con dốc trơn trượt, đoạn đường cây rừng phủ kín. Mưa rừng bất chợt, côn trùng độc và địa hình hiểm trở khiến mỗi ngày tìm kiếm là một ngày thử thách.

Nhưng địa hình chưa phải khó khăn lớn nhất. Điều khiến việc tìm kiếm trở nên gian nan hơn là thời gian. Sau hàng chục năm, hầm hào sạt lở, đất đá bồi lấp, cây rừng phủ kín. Nhiều dấu tích không còn nguyên dạng.

Những người từng trực tiếp chiến đấu cũng ngày càng ít đi. Vì thế, mỗi thông tin đều được trân trọng. Một lời kể của cựu chiến binh. Một ký ức của người dân. Một vị trí từng được đánh dấu trong tài liệu. Một căn hầm được nhắc đến sau nhiều năm. Tất cả được ghi chép, đối chiếu và khoanh vùng cẩn trọng trước khi tổ chức tìm kiếm.

Công việc ấy đòi hỏi sự kiên trì và cả lòng tin. Bởi có những ngày, người tìm kiếm trở về mà chưa tìm thấy gì. Nhưng một ngày khác, từ lớp đất đá tưởng chừng vô tri, một di vật có thể xuất hiện. Và cùng với nó là một câu chuyện được mở ra.

Trung tá Hoàng Vũ Dũng, Đội phó Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, chia sẻ: “Việc tìm thấy hai hài cốt liệt sĩ trong hầm sập vừa qua tiếp thêm niềm tin, động lực cho chúng tôi trên chặng đường phía trước. Bởi tại các điểm cao 1250, 968 và khu vực lân cận, vẫn còn những liệt sĩ chưa được tìm thấy. Chừng nào còn thông tin, còn manh mối, chúng tôi sẽ tiếp tục tìm kiếm.”

Thắp hương trước hai hài cốt liệt sĩ được tìm thấy tại núi Bạc.

Câu nói ấy cũng là tâm niệm của những người đang ngày ngày đi tìm đồng đội giữa núi rừng. Họ không biết chính xác ngày nào sẽ tìm thấy thêm một người. Không biết phía trước còn bao nhiêu căn hầm bị vùi lấp, bao nhiêu dấu tích đã biến đổi theo thời gian.

Nhưng họ biết rằng phía sau mỗi cuộc tìm kiếm là một gia đình có thể vẫn đang chờ đợi. Có những người mẹ đã đi qua gần trọn cuộc đời với khoảng trống trong lòng. Có những người con trưởng thành khi người cha vẫn được nhắc đến trong gia đình bằng những ký ức ít ỏi.

Có những người đồng đội năm xưa vẫn đau đáu một câu hỏi: người lính ấy đang nằm ở đâu giữa núi rừng? Bởi thế, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ không chỉ là một nhiệm vụ. Đó còn là hành trình trả lại tên tuổi, quê hương và vị trí cho những người đã hy sinh.

Với hai liệt sĩ Lỗ Trọng Sang và Trần Xuân Vững, hơn 40 năm chờ đợi đang dần khép lại bằng những bước đi đầu tiên của cuộc trở về. Nhưng ở núi Bạc, hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ chưa kết thúc.

Chiều xuống, mây mù lại phủ trắng sườn núi. Những người lính thu dọn cuốc, xẻng sau một ngày tìm kiếm, cẩn thận đánh dấu những vị trí sẽ tiếp tục khảo sát. Núi rừng trở lại vẻ tĩnh lặng vốn có. Dấu chân của người tìm kiếm rồi sẽ bị mưa rừng và thời gian xóa nhòa. Nhưng những tọa độ đã được ghi lại, thông tin đã được xác minh và manh mối còn dang dở sẽ tiếp tục dẫn họ trở lại.