Cho đến nay, 'Quắm tố mường' (Chuyện kể bản mường) và 'Táy Pú sấc' (Bước đường chinh chiến của cha ông) được coi là hai cuốn sử thành văn chép tay có lẽ vào loại xưa nhất của người Thái hiện còn được lưu giữ, viết bằng chữ Thái cổ, được coi là hai cuốn biên niên sử của người Thái đen, trong đó ghi lại cuộc thiên di vĩ đại mở đất lập mường của các thế hệ người Thái đầu tiên tràn từ phía Bắc xuống đất Mường Lò, rồi từ đó tỏa tới nhiều vùng thuộc Tây Bắc, Bắc miền Trung Việt Nam và một số nước Đông Nam Á.
Xét về cội nguồn, 'xe' hay còn gọi thông dụng là 'xòe' (tiếng Thái có nghĩa chung là Múa) của cộng đồng dân tộc Thái trước hết bắt nguồn và gắn kết song hành với sinh hoạt tín ngưỡng. Xòe là nơi góp phần thể hiện quan niệm của người Thái về vũ trụ và về nhân sinh, thông qua các hoạt động nghi lễ của các thầy cúng và người tham gia thực hành chính là các con bệnh hoặc những người có niềm tin vào thần linh.
Đồng bào dân tộc Dao Thanh Hóa có nhiều sinh hoạt văn hóa truyền thống, nhưng đặc sắc nhất vẫn là điệu 'Múa rùa'.