Sáng 10/10/1954, cả Hà Nội rực rỡ cờ hoa, tràn ngập niềm vui, chào đón lớp lớp đoàn quân giải phóng từ các cửa ô tiến vào tiếp quản Thủ đô, viết nên bản hùng ca trong cuộc chiến bảo vệ Thủ đô và trong 9 năm trường kỳ chống thực dân Pháp.
Thủ đô Hà Nội là một trong những địa phương có nhiều lưu dấu của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Tại đây, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhà chính trị, quân sự kiệt xuất của dân tộc đã có nhiều năm tháng hoạt động trong cao trào đấu tranh dân chủ 1936-1939, trong thời gian công tác tại Trung ương Đảng, Bộ Quốc phòng, Chính phủ và trong những năm tháng cuối đời.
'Giữa Thủ đô/Cụ Hồ về/Bộ đội/Tiến vào năm cửa ô/Về đến đây rồi, Hà Nội ơi/Người đi kháng chiến tám năm trời/Hôm nay về lại đây Hà Nội/Ràn rụa vui lên ướt mắt cười'. Đó là những câu thơ trong bài thơ Lại về của cây đại thụ thi ca cách mạng Việt Nam Tố Hữu. Thi ca, báo chí đã viết nhiều về Ngày trở về khải hoàn ca 10/10/1954 nhưng có lẽ không nhiều người biết tường tận về 'đêm ra đi, đất trời bốc lửa/ Cả kinh thành nghi ngút cháy sau lưng' của những người lính Trung đoàn Thủ đô 'người ra đi đầu không ngoảnh lại' những ngày cuối cùng năm 1946.