Sau khi 'cởi trói' về thể chế như đã phân tích ở kỳ 3, bài toán tiếp theo không còn là nên đầu tư hay không, mà là đầu tư vào đâu để tạo ra sức bật cho khoa học cơ bản. Kinh nghiệm của các quốc gia có nền khoa học phát triển cho thấy, những đột phá về tri thức không được tạo nên chỉ bởi nguồn kinh phí lớn, mà bởi ba nền tảng cốt lõi: đội ngũ nhân tài được nuôi dưỡng lâu dài, hạ tầng nghiên cứu hiện đại và hệ thống dữ liệu quốc gia đủ mạnh để trở thành 'nhiên liệu' của khoa học trong kỷ nguyên AI. Nếu thể chế là chìa khóa mở cánh cửa đổi mới, thì nhân tài, dữ liệu và hạ tầng nghiên cứu chính là ba trụ cột quyết định khoa học Việt Nam có thể bứt phá trong cuộc cạnh tranh tri thức toàn cầu.
Sau khi xác định khoa học cơ bản là nền tảng chiến lược của phát triển quốc gia, điều quan trọng không kém là phải nhìn thẳng vào những 'nút thắt' đã tồn tại nhiều năm khiến nền khoa học Việt Nam chưa phát huy hết tiềm năng. Từ cơ chế tài chính ngắn hạn, tư duy quản lý nặng thủ tục đến việc thiếu các nhóm nghiên cứu mạnh, trung tâm xuất sắc và môi trường đủ sức giữ chân nhân tài, những điểm nghẽn ấy đang làm chậm quá trình chuyển hóa tri thức thành sức mạnh quốc gia. Tháo gỡ những rào cản đó không chỉ là yêu cầu của ngành khoa học mà còn là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045.