UAV Nga khiến đòn gây nhiễu sở trường của Ukraine mất tác dụng

Hệ thống mới mang tên Susanin cho phép máy bay không người lái (UAV) xác định vị trí và tìm đường đến mục tiêu mà không cần phụ thuộc vào tín hiệu vệ tinh hay sóng vô tuyến, qua đó giảm nguy cơ bị vô hiệu hóa bởi các biện pháp gây nhiễu điện tử.

UAV Orion của Nga mang theo tên lửa Banderol S8000. (Ảnh: KP)

Tuần trước, Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine (GUR) đã kêu gọi cung cấp thông tin về một thiết bị mới được phát hiện trên các mẫu UAV tấn công tiên tiến của Nga. Thiết bị có tên Susanin, được mô tả là một mô-đun hình trụ nhỏ gắn camera, sử dụng công nghệ quang học để hỗ trợ dẫn đường.

Theo GUR, Nga đã trang bị hệ thống này cho các UAV phản lực Geran-4 và Geran-5, những mẫu máy bay không người lái đang được Moscow sử dụng ngày càng nhiều trong năm nay. Với tốc độ từ khoảng 450 km/giờ trở lên, chúng vốn đã gây khó khăn cho Ukraine trong việc đánh chặn, do nhanh hơn nhiều loại UAV đánh chặn thông thường mà nước này đang triển khai.

Nếu được sản xuất và sử dụng trên diện rộng, Susanin có thể tạo thêm sức ép đáng kể lên mạng lưới phòng không Ukraine, vốn dựa một phần vào tác chiến điện tử để làm gián đoạn hoạt động của UAV Nga.

Công nghệ định vị không cần tín hiệu vệ tinh

Susanin hoạt động bằng cách lưu trữ trước hình ảnh địa hình trên tuyến bay dự kiến. Khi UAV hoạt động, camera hướng xuống sẽ ghi lại hình ảnh mặt đất và đối chiếu chúng với dữ liệu đã lưu. Từ sự tương đồng giữa hai nguồn hình ảnh, hệ thống có thể xác định vị trí của máy bay và điều chỉnh đường bay để tiếp cận mục tiêu.

Cách tiếp cận này giúp UAV giảm sự phụ thuộc vào tín hiệu định vị vệ tinh và liên lạc vô tuyến, những phương tiện có thể bị gây nhiễu trong môi trường tác chiến điện tử.

Nhà phân tích UAV Serhii "Flash" Beskrestnov nhận định rằng, ngay cả hình ảnh từ Google Earth cũng có thể đủ để hỗ trợ định hướng cơ bản. Trong một bình luận hôm 11/10, ông cảnh báo Nga có thể tiếp tục đẩy mạnh phát triển Susanin trên các UAV trong năm tới.

Theo Beskrestnov, những hệ thống định vị tương tự đã được Nga sử dụng trên các UAV cỡ nhỏ như Molniya, V2U và Lancet.

Kyrylo Liukov, người đứng đầu bộ phận công nghệ UAV tại Quỹ Serhiy Prytula, cũng cho rằng khả năng Nga mở rộng ứng dụng công nghệ này là hoàn toàn có thể xảy ra. Ông cho biết Moscow đang sử dụng các hệ thống dẫn đường kiểu này trong những cuộc tấn công ở tầm trung và tầm sâu, đồng thời việc triển khai chúng trên Geran-4 và Geran-5 gần đây có dấu hiệu gia tăng.

Đưa công nghệ tên lửa hành trình lên UAV giá rẻ

Nguyên lý hoạt động của Susanin tương đồng với công nghệ dẫn đường được sử dụng trên một số tên lửa hành trình hiện đại. Chẳng hạn, tên lửa Tomahawk có thể sử dụng phương pháp Đối sánh vùng ảnh kỹ thuật số (Digital Scene Matching Area Correlation) để chụp ảnh các địa điểm đặc trưng bên dưới, sau đó so sánh với hình ảnh vệ tinh được lưu trữ nhằm xác định vị trí.

Nga cũng phát triển công nghệ tương tự cho các tên lửa hành trình cao cấp. Kh-101, chẳng hạn, được cho là sử dụng hệ thống dẫn đường Otblesk-U của Nga.

Sự khác biệt lớn nằm ở chi phí. Một quả Kh-101 được ước tính có giá khoảng 2,4 triệu USD, trong khi các UAV phản lực có giá thấp hơn đáng kể. Geran-4 với thiết kế cánh tam giác được ước tính có giá từ 50.000 đến 70.000 USD mỗi chiếc; Geran-5 được cho là có giá khoảng 100.000 đến 115.000 USD.

Việc tích hợp công nghệ định vị quang học lên các phương tiện rẻ hơn có thể giúp Nga tăng khả năng chống chịu trước tác chiến điện tử mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào những loại vũ khí đắt tiền. Nếu các hệ thống này được sản xuất với số lượng lớn, chúng có thể khiến Ukraine phải đối mặt với nhiều mục tiêu khó gây nhiễu hơn, trong khi vẫn phải cân đối nguồn lực đánh chặn hạn chế.

Quy mô các đợt tấn công bằng UAV của Nga càng làm tăng ý nghĩa của xu hướng này. Chỉ riêng trong tháng 9, Nga đã phóng hơn 3.500 UAV tấn công phản lực vào Ukraine.

Dù vậy, Susanin không phải giải pháp dẫn đường phù hợp với mọi tình huống. Liukov cho biết hệ thống chủ yếu phát huy hiệu quả trong các cuộc tấn công đã được lập trình trước, khi tuyến bay và mục tiêu được xác định từ đầu. Nó không thể tự tìm kiếm và bám bắt những mục tiêu cơ động như xe bọc thép hoặc bệ phóng tên lửa Ukraine đang di chuyển.

Nói cách khác, công nghệ này phù hợp hơn với những mục tiêu cố định hoặc đã được xác định trước, thay vì các nhiệm vụ săn tìm mục tiêu linh hoạt trên chiến trường.

Đặc điểm đó vẫn đáp ứng được cách Nga sử dụng dòng UAV Geran: phóng số lượng lớn theo các tuyến bay đã lên kế hoạch nhằm gây quá tải cho hệ thống phòng không Ukraine, đồng thời tấn công các đô thị và cơ sở hạ tầng của nước này.

Ukraine đối mặt với bài toán đánh chặn mới

Theo Liukov, nếu các UAV phản lực Nga được trang bị Susanin, những biện pháp gây nhiễu hiện nay của Ukraine có thể không còn đủ hiệu quả. Trong ngắn hạn, lựa chọn chủ yếu vẫn là phá hủy UAV bằng các phương tiện đánh chặn trực tiếp.

Tuy nhiên, năng lực của Ukraine vẫn còn hạn chế. Nước này đang trong giai đoạn đầu triển khai các UAV đánh chặn tiên tiến có khả năng đối phó với những mục tiêu phản lực nhanh như dòng Geran. Một phương án khác là sử dụng tên lửa phòng không, nhưng các loại tên lửa này vừa đắt đỏ vừa khan hiếm, thường cần được ưu tiên cho những mối đe dọa nghiêm trọng hơn như tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo của Nga.

Liukov cho rằng Ukraine có thể nghiên cứu biện pháp làm mù camera của Susanin trong tương lai. Nếu camera không thể thu thập hình ảnh địa hình đủ rõ để đối chiếu, khả năng định vị của hệ thống sẽ bị suy giảm.

Điều kiện thời tiết cũng là một điểm yếu tiềm tàng. Mây, mưa và sương mù có thể che khuất địa hình, khiến camera khó thu được hình ảnh phù hợp để xác định vị trí.

Theo Liukov, để Susanin đối chiếu hình ảnh với độ chính xác cao, UAV phải duy trì độ cao bay tương đối phù hợp với tốc độ di chuyển, đồng thời cần có điều kiện thời tiết thuận lợi. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến khả năng dẫn đường của hệ thống trong thực tế.

Susanin vì vậy có thể giúp UAV Nga giảm sự phụ thuộc vào các tín hiệu dễ bị gây nhiễu, nhưng không đồng nghĩa với việc chúng trở nên bất khả xâm phạm.