Ứng phó ngập nước tại đô thị dựa trên bản đồ ngập lụt

Thành phố Đà Nẵng đang triển khai đồng bộ các giải pháp công trình và phi công trình để chống ngập lụt đô thị. TRONG ẢNH: Các cửa van mới được đầu tư lắp đặt tại thượng lưu tuyến cống thoát nước dọc đường Phùng Hưng ra biển. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Hai nhóm kịch bản mưa, ngập nước

Văn phòng UBND thành phố vừa ban hành Thông báo số 949/TB-VP truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Mạnh Hùng giao Sở Xây dựng phối hợp với các đơn vị, địa phương rà soát, cập nhật và xây dựng bản đồ ngập lụt tương ứng với từng cường độ mưa cụ thể, nhất là các cường độ mưa có khả năng gây ngập nước cục bộ, ngập úng, ngập lụt tại các khu vực trung tâm thành phố Đà Nẵng và đô thị Hội An, Tam Kỳ trong bối cảnh những trận mưa có cường độ lớn, cực đoan xuất hiện ngày càng nhiều.

Trên cơ sở đó, xây dựng các kịch bản ứng phó đối với từng khu vực, từng cường độ mưa để đảm bảo chủ động xử lý trong mọi tình huống, hạn chế đến mức thấp nhất ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân...

Thực hiện chỉ đạo nói trên, Sở Xây dựng đã phối hợp với Ban Quản lý các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng ưu tiên Đà Nẵng cùng đơn vị tư vấn bước đầu thiết lập 4 nhóm kịch bản về phạm vi và mức độ ngập nước cục bộ, ngập úng, ngập lụt ứng với lượng mưa từ rất to đến mưa cực đoan theo thời đoạn 1 giờ hoặc 3 giờ.

Lượng mưa này được kết hợp với điều kiện biên bất lợi gồm: mực nước lũ trên sông ở mức báo động 3, mực nước thủy triều (biển) cao... để xác định phạm vi, độ sâu và mức độ ngập tương ứng.

Kết quả tính toán, mô phỏng trên bản đồ ngập lụt đối với nhóm kịch bản lượng mưa thường gặp là từ 56 - 72mm/giờ hoặc từ 109 - 152mm/3 giờ (tương đương chu kỳ lặp lại trận mưa là 5 - 10 năm), cho thấy, khu vực Hòa Xuân, Hòa Tiến, Hòa Vang, Ngũ Hành Sơn, Hòa Khánh và Liên Chiểu thường xuyên ghi nhận diện tích ngập lớn hoặc ngập sâu; các khu vực Hải Châu, Thanh Khê và An Khê có số dân chịu ảnh hưởng đáng kể, chủ yếu ở mức ngập sâu từ 0,3 - 1m.

Các tháp báo ngập nước đang được bảo dưỡng thường xuyên để truyền dữ liệu liên tục, chính xác. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Riêng nhóm kịch bản ít khi xảy ra, có tính chất cực đoan với lượng mưa từ 115 - 135mm/giờ hoặc 279 - 344mm/3 giờ (tương đương chu kỳ lặp lại trận mưa là 50 - 100 năm), nguy cơ ngập sâu trên 2m mở rộng tại nhiều địa phương và mức độ ảnh hưởng đến dân cư và hệ thống hạ tầng gia tăng.

Dữ liệu từ bản đồ ngập lụt được mô phỏng là cơ sở để xác định các khu vực trọng điểm cần ưu tiên rà soát, kiểm tra năng lực tiêu thoát nước, đánh giá khả năng tiếp cận và tổ chức ứng phó, cũng như đề xuất các giải pháp giảm thiểu rủi ro ngập lụt phù hợp với đặc điểm từng khu vực.

Trước mắt, ưu tiên dựa trên dữ liệu và tình hình mưa, ngập để kiểm chứng bản đồ ngập lụt tại khu vực trung tâm thành phố, khu dân cư thấp trũng ở đường Mẹ Suốt và cầu Bà Xí (phường Hòa Khánh) và các vị trí đã được xác định có nguy cơ ngập sâu, ảnh hưởng lớn đến dân cư và giao thông. Đồng thời, tiếp tục mở rộng rà soát để xây dựng bản đồ ngập lụt tại khu vực đô thị Hội An và Tam Kỳ.

Kết hợp bản đồ ngập lụt với phương án ứng phó

Theo Sở Xây dựng, thời gian tới, thành phố tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp về quy hoạch và đầu tư xây dựng nhằm nâng cao khả năng tiêu thoát nước, chủ động phòng, chống ngập.

Trong đó, việc kết hợp bản đồ ngập với phương án ứng phó cho phép từng bước chuyển từ phương thức xử lý theo điểm ngập phát sinh sang chủ động xác định trước khu vực có nguy cơ ngập, mức độ ngập và phương án huy động lực lượng, phương tiện để ứng phó tương ứng với từng tình huống mưa.

Các khu dân cư thấp trũng ở đường Mẹ Suốt (phường Hòa Khánh) được ưu tiên kiểm chứng bản đồ ngập lụt từ trận mưa lớn xảy ra vào ngày 8/10. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Sở Xây dựng đã đề xuất UBND thành phố cho phép tiếp tục cập nhật, hoàn thiện bản đồ ngập lụt và các kịch bản ứng phó theo từng cường độ mưa, gắn với kết quả kiểm chứng thực tế và quá trình triển khai quy hoạch, đầu tư xây dựng hệ thống thoát nước, nhằm từng bước hình thành bộ công cụ phục vụ cảnh báo, chỉ đạo và tổ chức ứng phó ngập lụt trên địa bàn thành phố.

Ông Võ Tấn Hà, Phó Giám đốc Sở Xây dựng thông tin, nhằm kịp thời khai thác hiệu quả sản phẩm bản đồ ngập lụt vừa được xây dựng, sở đã đề nghị các đơn vị, địa phương ưu tiên bố trí lực lượng và thiết bị bơm di động túc trực tại các điểm ngập đô thị xung yếu được thể hiện trên bản đồ tương ứng với cường độ mưa được dự báo trong từng đợt, trận mưa lớn.

Các địa phương đối chiếu bản đồ để nhận diện các khu vực trũng, thấp, có nguy cơ ngập sâu (từ 1m trở lên) và thông báo, cảnh báo để người dân chủ động kê cao tài sản, ngắt nguồn điện, sẵn sàng kịch bản sơ tán người ra khỏi vùng nguy hiểm.

Ông Văn Phú Chính, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tư vấn và phát triển kỹ thuật tài nguyên nước (WATEC) cho rằng, để giải quyết ngập nước cục bộ, ngập úng, ngập lụt đô thị, bên cạnh các giải pháp công trình và phi công trình như thành phố đang triển khai, cần đẩy mạnh triển khai đồng thời các giải pháp quan trắc liên tục, dự báo sớm, quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu.

Mỗi trạm được lắp đặt không chỉ là một thiết bị đo mà còn là một điểm dữ liệu để thành phố nhìn thấy rõ hơn những gì đang diễn ra, cũng như thêm một thông tin để người dân tránh khu vực nguy hiểm và lâu dài hơn là thêm cơ sở để ra các quyết định chống ngập một cách chủ động, chính xác và hiệu quả hơn.