Xóa vùng trắng internet giữa đại ngàn Nghệ An

Những "vùng trắng" giữa đại ngàn

Trên bản đồ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Nghệ An, khu vực miền Tây luôn đối mặt với vô vàn thách thức do địa hình chia cắt, sông, suối chăng lưới, núi cao hiểm trở. Theo rà soát của cơ quan chức năng, toàn tỉnh hiện vẫn còn 31 thôn, bản, cụm dân cư rơi vào tình trạng "lõm sóng" di động và internet hoàn toàn. Sự cô lập về mặt thông tin đã và đang là lực cản vô hình đối với sự phát triển của hàng nghìn hộ đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây.

Nhiều bản làng ở Miền Tây Nghệ An đang chịu chung cảnh không sóng điện thoại, không internet. Ảnh: Thành Cường

Bản Cha Nga, xã Mỹ Lý, nằm sát biên giới Việt - Lào, đường vào độc đạo và hiểm trở. Sau những đợt mưa lũ dồn dập năm 2025, con đường duy nhất nối từ bản ra trung tâm xã bị đất, đá sạt lở và nước suối cuốn trôi hoàn toàn. Không đường giao thông, lại "không sóng điện thoại, không internet, thiếu điện lưới", bản Cha Nga gần như biệt lập với thế giới bên ngoài.

Để gửi một dòng tin nhắn hay thực hiện cuộc gọi báo tin ốm đau, cấp cứu, ông Lương Văn Hiên cùng bà con trong bản phải dò dẫm, men theo triền núi dốc đứng hàng giờ đồng hồ để “đón sóng”. "Sau bão năm 2025, đường trôi, nhà cửa hư hỏng, không có sóng điện thoại. Muốn gọi điện ra ngoài hay báo tin cho xã là phải leo núi mất cả buổi, rủi ro vô cùng", ông Hiên cho biết. Khó khăn chồng chất khó khăn, mỗi lần ra trung tâm xã làm thủ tục nhận tiền hỗ trợ chính sách hay làm giấy tờ cá nhân, ông Hiên phải thức dậy từ 5 giờ sáng, vượt hơn 4 tiếng đồng hồ đường rừng lầy lội.

Bản Cha Nga là nơi sinh sống của đồng bào Người Thái, xã Mỹ Lý. Ảnh: Thành Cường

Cùng với bản Cha Nga, xã Mỹ Lý hiện còn có 4 bản khác là Xốp Dương, Phá Chiếng, Piêng Pèn, Nhọt Lợt, với hơn 300 hộ dân đang chịu cảnh không sóng điện thoại, không internet.

Phó Chủ tịch UBND xã Mỹ Lý Vi Thị Hồng cho biết: "Địa bàn biên giới phức tạp, việc mất kết nối viễn thông khiến công tác nắm bắt tình hình địa bàn, phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn hay bảo vệ an ninh biên giới gặp rất nhiều rủi ro. Đặc biệt, trong thời đại đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng chính quyền số, việc không có mạng internet khiến chính quyền xã rất khó triển khai các chỉ đạo đến cơ sở, người dân gần như đứng ngoài cuộc trong việc tiếp cận dịch vụ công trực tuyến".

Phó Bí thư Tỉnh ủy Võ Thị Minh Sinh trao đổi cùng giáo viên và cán bộ bản Cha Nga, xã Mỹ Lý. Ảnh: Thành Cường

Tình cảnh tương tự cũng diễn ra tại bản Phia Òi, xã Nhôn Mai. Dù chỉ cách Quốc lộ 16 chừng 2 km, không xa về khoảng cách địa lý, nhưng hành trình vào bản Phia Òi lại phải kết hợp cả đường sông lẫn đường bộ. Mất sóng hoàn toàn khiến việc thông tin liên lạc của hơn 40 hộ dân bị cắt đứt. Bí thư Chi bộ bản Phia Òi Xeo Văn Thủy chia sẻ: "Từ bản ra trung tâm xã gần 10 km, không sóng điện thoại, không mạng internet nên mỗi khi trong bản có người đau ốm đột xuất hay có việc khẩn cấp là cán bộ bản phải chạy xe, chèo thuyền rất vất vả mới báo được cho tuyến trên".

Tại điểm trường mầm non bản Phia Òi, nơi nuôi dạy 9 em nhỏ dân tộc thiểu số, cô giáo Hà Thị Thơm không giấu được sự trăn trở: Do đặc thù đời sống, phụ huynh thường xuyên đi nương rẫy xa nhà nhiều ngày. Mất liên lạc khiến việc kết nối hai chiều giữa nhà trường và gia đình gần như tê liệt. Trong công tác chuyên môn, để cập nhật chương trình giảng dạy mới hay nhận chỉ đạo từ trường chính, giáo viên lại phải đi thuyền, vượt sông ra trung tâm xã.

Bản Phia Òi là 1 trong 5 bản nằm ở khu vực lõm sóng thuộc xã Nhôn Mai. Ảnh: Thành Cường

Những bản lõm sóng như Cha Nga, Phia Òi hay Mò Nừng (Mường Lống), Nậm Tột (Tri Lễ), Huồi Máy (Mường Quàng)... không chỉ là sự thiếu hụt dịch vụ kỹ thuật đơn thuần, mà đã trở thành "điểm nghẽn" nghẽn thông tin, hạn chế sự phát triển. Đây chính là bài toán đặt ra cho chính quyền trong tiến trình thực hiện Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

"Cú hích" internet vệ tinh Starlink

Trước thực trạng hàng chục bản làng bị cô lập sóng viễn thông, quyết tâm "không để ai bị bỏ lại phía sau" trong tiến trình chuyển đổi số, ngày 29/9/2026, UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành Kế hoạch số 895/KH-UBND triển khai thiết bị internet vệ tinh Starlink phục vụ kết nối tại các khu vực khó khăn về hạ tầng viễn thông. Đây là giải pháp đột phá nằm trong "Chiến dịch 100 ngày xử lý các điểm nghẽn chuyển đổi số" của tỉnh.

Đường vào bản Pủng, xã Hữu Khuông. Ảnh: Thành Cường

Với vai trò là cơ quan đầu mối chủ trì tham mưu và tổ chức thực hiện, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Nghệ An đã chủ động phối hợp với Công an tỉnh, Sở Công Thương, Công ty Điện lực Nghệ An, Viettel Nghệ An và UBND các xã biên giới khẩn trương bắt tay vào cuộc. Bất chấp đường xá hiểm trở, lực lượng liên ngành đã vận chuyển thiết bị vệ tinh, đo đạc tọa độ, bố trí nguồn điện an toàn và lắp đặt thành công các trạm Wifi internet vệ tinh Starlink tại những điểm sinh hoạt cộng đồng, điểm trường học.

Đánh giá về vai trò và định hướng triển khai giải pháp này, đồng chí Nguyễn Đình Lâm - Phó phòng Chuyển đổi số, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Nghệ An cho biết: "Trước mắt, Sở Khoa học và Công nghệ đã tiếp nhận và phối hợp triển khai hoàn thành 10 trên tổng số 31 thiết bị internet vệ tinh Starlink do Bộ Khoa học và Công nghệ phân bổ cho tỉnh. Với đặc thù công nghệ internet vệ tinh, chỉ cần bảo đảm nguồn điện vận hành ổn định là có thể cung cấp ngay kết nối băng thông rộng mà không phụ thuộc vào tuyến cáp quang hay trạm phát sóng mặt đất. Đây được xem là giải pháp linh hoạt, hiệu quả nhất để giải quyết điểm nghẽn thông tin tức thì cho bà con vùng sâu, vùng xa".

Đoàn công tác Sở Khoa học và Công nghệ đi khảo sát hệ thống internet vệ tinh starlink. Ảnh: Thành Cường

Nhấn mạnh về cơ chế vận hành, khai thác thiết bị, đồng chí Nguyễn Đình Lâm cho biết thêm: "Để thiết bị phát huy tối đa hiệu quả phục vụ cộng đồng, Sở Khoa học và Công nghệ đã thiết lập cơ chế theo dõi, đánh giá định kỳ hằng tháng về chất lượng kết nối, lưu lượng và số hộ dân thực tế thụ hưởng. Trong quá trình vận hành, nếu phát sinh trục trặc kỹ thuật, đội ngũ chuyên gia của sở và đơn vị kỹ thuật sẽ trực tiếp tham vấn, hướng dẫn địa phương xử lý qua trực tuyến hoặc cử cán bộ xuống tận nơi. Thông qua đó hỗ trợ chính quyền cơ sở điều hành và giúp người dân từng bước hình thành, nâng cao kỹ năng tương tác trên môi trường số".

Tín hiệu wifi phủ giữa đại ngàn đã mang lại những đổi thay. Tại bản Phia Òi, cô giáo Hà Thị Thơm xúc động chia sẻ: "Có mạng internet vệ tinh Starlink, việc trao đổi với phụ huynh thuận tiện hơn rất nhiều. Giáo viên chủ động cập nhật nhiệm vụ chuyên môn, tải các video sinh động để xây dựng bài giảng điện tử, giáo dục kỹ năng sống cho các cháu vùng cao".

Lắp đặt internet vệ tinh starlink tại bản Phia Òi, xã Nhôn Mai. Ảnh: Thành Cường

Tại trung tâm xã Mỹ Lý, bộ phận dịch vụ công đã chủ động lên kế hoạch, lập các tổ công tác lưu động mang máy tính về tận nhà văn hóa các bản vừa có sóng internet vệ tinh Starlink để hỗ trợ bà con cài đặt tài khoản, hướng dẫn nộp hồ sơ trực tuyến.

Phó Chủ tịch UBND xã Nhôn Mai Nguyễn Mạnh Cường phấn khởi: "Việc đưa internet vệ tinh về các vùng lõm sóng giúp tháo gỡ triệt để điểm nghẽn trong chỉ đạo, điều hành của chính quyền. Giờ đây, các văn bản chỉ đạo của tỉnh, xã được cập nhật tức thì, cán bộ bản không phải chạy bộ hàng chục cây số gửi báo cáo, người dân thụ hưởng dịch vụ công thuận lợi hơn rất nhiều".

Có thể khẳng định, việc triển khai internet vệ tinh Starlink là một bước đi sáng tạo, linh hoạt và kịp thời trong việc xử lý điểm nghẽn hạ tầng số. Tuy nhiên, kế hoạch 895 cũng xác định rõ: Internet vệ tinh Starlink là giải pháp kết nối tạm thời nhằm đáp ứng nhu cầu cấp bách của cộng đồng trong khi chờ đợi hoàn thiện hạ tầng viễn thông mặt đất.

Phó Chủ tịch UBND xã Nhôn Mai Nguyễn Mạnh Cường (ngoài cùng, bên trái) trao đổi cùng cán bộ Sở Khoa học và Công nghệ. Ảnh: Thành Cường

Về lâu dài, để chuyển đổi số thực sự đi vào chiều sâu và tạo nền tảng vững chắc cho việc xây dựng chính quyền số, kinh tế số, giải pháp căn cơ vẫn đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, mạnh mẽ hơn nữa từ các tập đoàn viễn thông chủ lực như Viettel, VNPT. Các doanh nghiệp viễn thông cần tiếp tục phối hợp với tỉnh Nghệ An khảo sát, vượt qua rào cản địa hình để xây dựng các trạm phát sóng di động BTS kiên cố, phủ sóng băng rộng 4G/5G diện rộng đến từng thung lũng, bản xa.

Sự kết hợp giữa giải pháp vệ tinh linh hoạt trước mắt và hạ tầng BTS mặt đất kiên cố trong tương lai sẽ là chìa khóa tháo gỡ triệt để các "vùng lõm sóng". Khi mạch nguồn thông tin được thông suốt hoàn toàn, khoảng cách giữa miền núi và miền xuôi Nghệ An sẽ dần được san lấp, tạo bệ phóng vững chắc để đồng bào các dân tộc vươn lên phát triển kinh tế, giữ vững an ninh biên cương và cùng toàn tỉnh bước vào kỷ nguyên số.