Sau mỗi cuộc sắp xếp thôn, bản, tổ dân phố (TDP) là những thay đổi về địa giới, quy mô và tổ chức cộng đồng dân cư. Nhằm gìn giữ giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ, nhiều địa phương đã quan tâm các yếu tố lịch sử, văn hóa và phong tục tập quán vào quá trình sắp xếp để mỗi đơn vị dân cư mới không chỉ tinh gọn về tổ chức mà còn giữ được bản sắc và sự gắn kết cộng đồng.
Bằng tâm huyết và tình yêu với di sản văn hóa của địa phương, cộng đồng dân cư, các nghệ nhân – những người trực tiếp nắm giữ, thực hành di sản hàng ngày vẫn đang nỗ lực 'giữ lửa' và 'truyền lửa' nét đẹp văn hóa cho lớp thế hệ sau. Để từ đó, di sản không chỉ tiếp tục được bảo tồn mà còn ngày càng lan tỏa, phát huy giá trị trong đời sống đương đại.
Trong dòng chảy văn hóa Việt Nam, hiếm có vùng đất nào sở hữu mật độ lễ hội dày đặc và giàu sắc thái như xứ Thanh. Khi lá cờ hội lồng lộng bay trong gió, tiếng trống vang lên giục giã, tiếng đàn hát ngân nga... ký ức cộng đồng được lưu giữ qua hàng trăm năm lịch sử được tái hiện chân thực, sắc nét. Lễ hội xứ Thanh không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là một 'bảo tàng' diễn xướng dân gian sống động, hội tụ những lớp trầm tích lịch sử - văn hóa đặc sắc.
Đêm khai mạc Liên hoan Văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số tỉnh Thanh Hóa năm 2026 rực rỡ sắc màu văn hóa của đồng bào Thái, Mường, Dao… thu hút đông đảo người dân và du khách.
Xứ Thanh được mệnh danh là miền di sản, toàn tỉnh có 28 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - một con số ấn tượng, phản ánh chiều sâu văn hóa và sức sáng tạo bền bỉ của các cộng đồng cư dân trên địa bàn. Điều đáng nói là các di sản ấy không chỉ được ghi danh, mà vẫn đang hiện diện sống động trong đời sống, được thực hành một cách tự nhiên, trở thành sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại.
Đã thành thông lệ, cứ đến rằm tháng Giêng hằng năm, Ngày hội văn hóa chùa Độp, làng Cò Chè (xã Ngọc Liên) được tổ chức trong không khí trang trọng, vui tươi và đậm đà bản sắc dân tộc, thu hút đông đảo người dân trong và ngoài xã về tham dự, dâng hương và hòa mình vào các hoạt động văn hóa truyền thống.
Hằng năm, vào dịp tháng ba (âm lịch), dòng người từ khắp mọi miền đất nước lại nô nức tìm về xã Xuân Lập để tham dự Lễ hội đền thờ Lê Hoàn.
Miền Tây xứ Thanh, nơi sinh sống của các dân tộc Thái, Mường, Thổ, Mông, Dao, Khơ Mú, không chỉ nổi tiếng bởi thiên nhiên hùng vĩ mà còn bởi những lễ hội truyền thống đặc sắc diễn ra mỗi dịp đầu năm. Những lễ hội ấy không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn phản ánh sâu sắc đời sống văn hóa, phong tục tập quán và tinh thần đoàn kết của cộng đồng các dân tộc nơi đây.
Lễ hội đầu xuân không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc của đồng bào các dân tộc, mà còn là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng, hun đúc niềm tin và khơi dậy khí thế cho một năm mới bắt đầu.
Xuân chạm ngõ, khi những cánh đào còn vương sắc tết cũng là lúc xứ Thanh bước vào mùa đẹp nhất trong năm. Mùa được mở ra bằng nhịp điệu khoan thai của đất trời cùng nhịp bước hân hoan tìm về 'miền cộng cảm' của người dân. Từ miền núi xuống miền biển, từ những di tích đến các lễ hội, tất cả hòa thành một nhịp riêng. Du xuân trên xứ Thanh vì thế không chỉ là một chuyến đi đầu năm, mà còn là hành trình đi giữa mạch nguồn văn hóa và thiên nhiên để cảm nhận trọn vẹn sức sống của một 'miền di sản'.
Khi đất trời chìm trong sắc xuân, khí xuân, hành trình du xuân trên miền di sản không chỉ là thả hồn vào cảnh sắc xuân, mà còn là dịp trở về với cội nguồn văn hóa, lịch sử. Trên hành trình ấy, miền di sản xứ Thanh hiện diện độc đáo, đa sắc màu. Và, du lịch văn hóa xứ Thanh được ví như mạch nguồn chờ một cái chạm tinh tế để đánh thức và lan tỏa giá trị bền lâu.
Trên mảnh đất xứ Mường của xứ Thanh, Ng hệ nhân Ưu tú Lê Thị Hương ở thôn Minh Nguyên, xã Minh Sơn, thuộc lớp người 'tiếp lửa' văn hóa dân tộc Mường. Lớn lên bên bếp lửa nhà sàn và những lời hát xường ngọt ngào sâu lắng, đã thắp lên trong chị tình yêu với văn hóa truyền thống.
Nhằm tạo không khí phấn khởi và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống, các hoạt động văn hóa, văn nghệ (VHVN) đã được các cấp, ngành tổ chức sôi nổi, rộng khắp, tạo động lực khích lệ cán bộ, đảng viên và Nhân dân tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước, thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển.
Năm 2025 với nhiều sự kiện lớn của đất nước, trong đó có công cuộc 'sắp xếp lại giang sơn' đã tạo tiền đề để văn nghệ sĩ 'xốc lại' tinh thần, cho ra mắt những sản phẩm chất lượng.
Với kho tàng di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, đa dạng, ngành du lịch Thanh Hóa đang nỗ lực biến những giá trị văn hóa truyền thống này thành tài nguyên quý giá để phục vụ phát triển du lịch. Qua đó, không chỉ tạo sức hấp dẫn du khách, mà còn tạo ra nguồn lực để bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Xã Cao Ngọc (cũ) nay là xã Minh Sơn được biết đến là một trong những 'cái nôi' lễ hội Pồn Pôông của đồng bào dân tộc Mường. Tự hào về truyền thống văn hóa của quê hương, xã Minh Sơn luôn quan tâm gìn giữ và phát huy giá trị các trò diễn trong lễ hội Pồn Pôông. Qua đó, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa của các dân tộc ở miền Tây xứ Thanh.
Xứ Thanh - miền đất 'địa linh nhân kiệt', nơi khởi nguồn của nhiều giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc, là cái nôi nuôi dưỡng bao thế hệ anh hùng, hào kiệt của dân tộc Việt Nam. Trong dòng chảy ngàn năm ấy, văn hóa xứ Thanh không chỉ là niềm tự hào, mà còn là nền tảng tinh thần vững chắc, góp phần hun đúc nên cốt cách con người Thanh Hóa kiên cường, sáng tạo, trọng nghĩa tình và luôn khát vọng vươn lên.
Từ những bản làng cheo leo nơi thượng nguồn sông Mã đến miền đồi thấp ven sông Chu, đồng bào các dân tộc thiểu số miền núi xứ Thanh vẫn bền bỉ gìn giữ kho tàng văn hóa truyền thống qua lời ca, điệu múa, nghề dệt, lễ hội và phong tục bản mường.
Chương trình Mục tiêu quốc gia XDNTM đang có nhiều thay đổi sau khi sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp trên cả nước. Tuy nhiên, những thành quả to lớn mà tỉnh Thanh Hóa đạt được trong triển khai nhiệm vụ của nhiệm kỳ 2020-2025 đang tạo tiền đề cho sự kỳ vọng trong giai đoạn tới.
Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam vừa phối hợp với Sở VHTTDL tỉnh Thanh Hóa tổ chức lớp tập huấn truyền dạy văn hóa phi vật thể trong phát triển du lịch cộng đồng của dân tộc Mường, nhằm triển khai thực hiện có hiệu quả Dự án 6 về 'Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch'.
Bằng tình yêu, niềm say mê với di sản văn hóa của địa phương, những nghệ nhân - người đang nắm giữ hồn cốt của di sản vẫn hàng ngày miệt mài, nỗ lực 'giữ lửa' và 'truyền lửa' tình yêu văn hóa cho cộng đồng. Để từ đó, di sản không chỉ được gìn giữ và phát huy mà còn khẳng định được sức sống trong xã hội hiện đại.
Di sản văn hóa phi vật thể không dễ hình thành, nhưng lại rất dễ bị mai một và luôn tiềm ẩn nguy cơ biến mất. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, nhận thức và cách ứng xử của cộng đồng đối với loại hình di sản này là yếu tố quyết định sự tồn vong của nó. Do đó, trong những năm qua, tỉnh Thanh Hóa luôn xác định phải lấy vai trò cộng đồng làm trung tâm của công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể.
Đã từng có lúc những lễ hội truyền thống chỉ còn trong hoài niệm của người già. Nhưng bằng tình yêu văn hóa và quyết tâm giữ hồn dân tộc, những hội làng, hội bản của xứ Thanh đang trở lại đầy sinh khí, kết nối quá khứ, hiện tại, tương lai bằng những nhịp trống rộn ràng và điệu múa lung linh trong ánh lửa đêm hội. Ở đó, không chỉ là sự trở mình của văn hóa cổ truyền, mà là sự hồi sinh của bản sắc, của lòng tự hào, của ký ức cộng đồng.
Những đóng góp quan trọng của đội ngũ nghệ nhân giúp nguồn mạch văn hóa được gìn giữ, tiếp nối, trao truyền và không ngừng phát triển. Do vậy, chính sách hỗ trợ, đãi ngộ kịp thời của Nhà nước, địa phương chính là động lực, tiếp sức giúp các nghệ nhân truyền nghề và giữ nghề.
Bằng uy tín và tiếng nói của mình, đội ngũ người có uy tín (NCUT) huyện Bá Thước không chỉ là 'cầu nối' giữa cấp ủy đảng, chính quyền với Nhân dân, mà còn đóng vai trò quan trọng trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, góp phần thực hiện tốt các cuộc vận động, phong trào thi đua tại địa phương.
Từ những câu hò mộc mạc vang lên giữa đồng quê đến những điệu múa say đắm giữa đại ngàn, dân ca, dân vũ xứ Thanh không chỉ là một phần ký ức văn hóa mà còn là sợi chỉ đỏ kết nối quá khứ với hiện tại. Trong dòng chảy hối hả của thời đại, những giá trị truyền thống tưởng chừng bị quên lãng đang được đánh thức bằng chính khát vọng gìn giữ và lan tỏa của cộng đồng.
Văn hóa là cốt lõi, cộng đồng là trung tâm, môi trường là nền tảng - đó là hướng đi bền vững mà tỉnh Thanh Hóa đang theo đuổi trong hành trình phát triển du lịch xanh gắn với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống.
Với hơn 86% dân số là đồng bào dân tộc Mường, huyện Ngọc Lặc (Thanh Hóa) đang từng bước gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Từ các câu lạc bộ dân ca, nhà sàn truyền thống, đến các lễ hội đặc sắc và mô hình du lịch văn hóa tâm linh, địa phương đang tạo nên một diện mạo văn hóa – du lịch mang đậm bản sắc dân tộc giữa đại ngàn xứ Thanh.
Thời gian qua, huyện Ngọc Lặc luôn quan tâm công tác giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa của Nhân dân, xây dựng nếp sống văn minh trong cộng đồng.
Tối 29/3, tại Nhà hát Lam Sơn (TP Thanh Hóa), Liên hoan nghệ thuật quần chúng tỉnh Thanh Hóa năm 2025 với chủ đề 'Hàm Rồng - Bản hùng ca chiến thắng' đã khép lại với lễ tổng kết và trao giải cho các tiết mục xuất sắc.
Được xem là một trường hợp khá đặc biệt, nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) Nguyễn Thị Minh Hải bén duyên với máy ảnh ở tuổi 58. Ban đầu mọi người chỉ nghĩ, chị cũng như nhiều người có điều kiện kinh tế, chụp choẹt cho vui. Nhưng, chỉ trong dăm bảy năm mà chị có hẳn một gia tài ảnh, nhiều bộ ảnh được đồng nghiệp đánh giá cao và liên tục đoạt các giải thưởng nhiếp ảnh uy tín.
Xuân đến, đất trời nở hoa, bà con người Mường lại cùng nhau vui hội Pồn Pôông. Hương sắc của núi rừng hòa quyện với thanh âm rộn ràng của tiếng cồng chiêng, tiếng trống, tiếng nói cười của người dân tham gia lễ hội làm không khí xuân nhộn nhịp khắp xóm làng.
Khi thời khắc của một năm cũ sắp qua đi cũng là lúc mọi người hào hứng chờ đón một năm mới với bao ước vọng về hạnh phúc. Thôn Lập Thắng, xã Thạch Lập (Ngọc Lặc) những ngày này, người dân đang luyện tập những câu hát, trang trí cho cây bông để đón lễ hội Mường Lập.
Bằng kinh nghiệm và vốn hiểu biết sâu sắc về văn hóa dân tộc, đội ngũ người có uy tín (NCUT) trong đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh luôn giữ vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền, vận động Nhân dân giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc; xây dựng hệ thống chính trị cơ sở và khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Theo thống kê từ Ban Dân tộc tỉnh Thanh Hóa, người Mường là đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) có số dân đông nhất, sinh sống tập trung ở các huyện Thạch Thành, Ngọc Lặc, Cẩm Thủy, Bá Thước...
Miền Tây xứ Thanh được thiên nhiên ban tặng cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, cùng với nền văn hóa đặc sắc của các dân tộc thiểu số đã tạo nên bức tranh du lịch đầy màu sắc, hấp dẫn du khách. Đến nay, một số sản phẩm du lịch như sinh thái cộng đồng, thể thao mạo hiểm, trekking... được du khách trong nước và quốc tế yêu thích.
Vinh danh những người 'giữ hồn' di sản bằng các danh hiệu mới là điều kiện 'cần'. Trong khi, điều kiện 'đủ' để những người nắm giữ các yếu tố cốt lõi của di sản văn hóa ấy có thể duy trì nhiệt huyết, tình yêu và tích cực trao truyền di sản đến đời sau, thì cần thêm nguồn 'dưỡng nuôi' từ sự chung tay trách nhiệm của các ngành và địa phương.
Những nghệ nhân dân gian được xem như những 'báu vật sống', bởi những đóng góp rất quan trọng của họ đã và đang góp phần làm đa dạng và phong phú thêm kho tàng văn hóa dân tộc. Nói cách khác, những 'báu vật sống' ấy đã và đang 'giữ hồn' di sản và 'tiếp lửa' tình yêu di sản cho thế hệ sau.
Nằm ở miền Bắc Trung Bộ, Thanh Hóa không chỉ nổi tiếng với thiên nhiên hùng vĩ và các di tích lịch sử mà còn là mảnh đất đậm đà bản sắc văn hóa. Trên hành trình phát triển hiện đại, Thanh Hóa đã và đang nỗ lực giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa quý báu ấy góp phần tạo nên sự phong phú và đặc sắc trong bức tranh văn hóa dân tộc.
Thanh Hóa có 7 dân tộc chủ yếu cùng sinh sống là Kinh, Mường, Thái, Dao, Mông, Thổ, Khơ Mú. Mỗi một dân tộc đều mang bản sắc văn hóa riêng từ phong tục tập quán, trang phục truyền thống, kho tàng văn hóa dân gian... dệt nên bức tranh văn hóa đa sắc màu, đồng thời cũng là tài nguyên vô giá để phát triển kinh tế du lịch.
Như Thanh là nơi cư ngụ của 3 dân tộc chủ yếu: Kinh, Thái, Mường và một số dân tộc khác. Xác định rõ tầm quan trọng của văn hóa các dân tộc, huyện đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Qua đó, góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Nền văn hóa bản địa của các dân tộc trên mảnh đất xứ Thanh được đúc kết qua nhiều thế hệ nối tiếp nhau và được ví như dòng phù sa bồi tụ những gì tinh túy nhất. Để rồi, trải qua sự thử thách của thời gian, những giá trị văn hóa ấy ngày càng được nâng niu, trân trọng và phát huy giá trị trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn du khách.
Thanh Hóa sở hữu một hệ thống di sản văn hóa phi vật thể (DSVHPVT) phong phú và đa dạng với nhiều di sản đã vượt ra ngoài giới hạn địa lý và không gian sinh hoạt của một cộng đồng, trở thành DSVHPVT quốc gia. Đây chính là niềm tự hào và cũng đặt ra trách nhiệm cho các địa phương, người dân trong việc chung tay gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị để di sản ngày càng khẳng định được sức sống trong cộng đồng.
Thọ Xuân được biết đến là vùng đất 'địa linh nhân kiệt', nơi sinh ra Anh hùng dân tộc Lê Hoàn, Lê Lợi, nơi phát tích của hai triều đại Tiền Lê và Hậu Lê hiển hách trong lịch sử dân tộc; nơi giao thoa, hội tụ và lưu giữ nhiều dấu ấn văn hóa của người Việt và người Mường. Để gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của địa phương, huyện Thọ Xuân đã triển khai nhiều giải pháp nhằm gìn giữ kho tàng văn hóa quý báu, đưa Thọ Xuân trở thành một điểm đến hấp dẫn.
Sở hữu kho tàng văn hóa đa dạng, phong phú, xứ Thanh được mệnh danh là 'miền di sản' độc đáo kết tinh từ tinh hoa văn hóa của 7 dân tộc anh em. Những giá trị văn hóa ấy ngày càng vươn xa, khẳng định giá trị tự thân, trở thành động lực phát triển toàn diện của địa phương. Bởi vậy, việc gìn giữ, phát huy và tôn vinh giá trị văn hóa truyền thống là một tất yếu, được triển khai thường xuyên, lâu dài và bền bỉ.
Xứ Thanh - mảnh đất giàu truyền thống văn hóa, lịch sử luôn tự hào là 'cái nôi' của nhiều lễ hội tiêu biểu, được bảo tồn và phát huy giá trị. Nổi bật trong đó là Lễ hội đền thờ Lê Hoàn - tài sản vô giá trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Trong suốt chiều dài hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, xứ Thanh là vùng đất lưu lại nhiều dấu ấn đậm nét về lịch sử và văn hóa. Nếu như sông Hồng mở ra nền văn minh của dân tộc Việt ở phía Bắc, thì sông Mã quê Thanh với dòng chảy bắt đầu từ văn hóa đồ đá cũ (núi Đọ) tới nền văn hóa đá mới (Đa Bút), văn hóa tiền kim khí (Gò Trũng, Hoa Lộc) làm nên nền văn hóa Đông Sơn - đồ đồng, góp phần làm cho văn hóa Việt phát triển rực rỡ.
Sở hữu một kho tàng di sản văn hóa giàu giá trị được xem là lợi thế tạo nên sự phát triển cho du lịch xứ Thanh, ngành du lịch cùng các địa phương trên địa bàn tỉnh đã quan tâm bảo tồn và phát huy hiệu quả giá trị của di sản, đưa di sản trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch hấp dẫn và thu hút đông đảo du khách tham quan, khám phá.
Trong những năm gần đây, hoạt động của các câu lạc bộ (CLB) văn hóa văn nghệ (VHVN) quần chúng trên địa bàn tỉnh ngày càng đa dạng, phong phú, góp phần nâng cao chất lượng đời sống văn hóa tinh thần cho người dân. Đáng chú ý, nhiều CLB đã có những đóng góp tích cực vào việc thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền các sự kiện văn hóa, chính trị của địa phương.
Thuộc Khu Di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh, đền Tép tọa lạc trên địa bàn xã Kiên Thọ (Ngọc Lặc) cổ kính, linh thiêng, là nơi thờ khai quốc công thần Trung Túc vương Lê Lai. Trong hành trình du xuân đầu năm, ghé thăm đền Tép, hòa mình vào không gian lễ hội truyền thống để cùng cảm nhận nét đẹp văn hóa của đất và người nơi đây.
Sáng 17/2 (tức mùng 8 tháng giêng), huyện Ngọc Lặc đã tổ chức lễ dâng hương tại Đền thờ Trung túc vương Lê Lai (làng Thành Sơn, xã Kiên Thọ). Đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch và huyện Ngọc Lặc cùng đông đảo Nhân dân, du khách dự buổi lễ.
Thuộc vùng đất Mường cổ Dựng Tú xưa, làng Như Áng, xã Kiên Thọ (Ngọc Lặc) là địa bàn sinh sống của nhiều dân tộc anh em, trong đó người Mường chiếm số đông với nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống được lưu giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ. Nơi đây, còn được biết đến là quê của vua Lê Thái tổ.