Ngày 27.9, tức ngày 17.8 năm Bính Ngọ, tại phường Tây (Hà Nội) đã diễn ra Lễ dâng hương tưởng niệm 283 năm ngày giỗ Chánh phu nhân Nguyễn Thị Hay, thân mẫu Chi cụ Nguyễn Quý Thường, nhằm tưởng nhớ công đức tiền nhân, gìn giữ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.
Ngày 22/9, tại Đền thờ Tể tướng Nguyễn Quán Nho, chính quyền xã Thiệu Hóa (tỉnh Thanh Hóa) tổ chức lễ dâng hương tưởng niệm 318 năm ngày mất của ông - danh thần thời Lê Trung Hưng, người con ưu tú của quê hương Vãn Hà.
Ngày 27/9/2026 (tức 17/8 âm lịch), tròn 283 năm ngày húy Tổ mẫu Chi cụ Nguyễn Quý Thường (cụ Đồng Thần), tức Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay. Nhân dịp này, Bản Chi cùng Nhân dân thôn Trung Hoàng sẽ tổ chức Lễ dâng hương tưởng niệm Tổ mẫu tại nhà thờ Chi cụ Đồng Thần, xóm Đình, làng Đại Mỗ, phường Tây Mỗ, thành phố Hà Nội. Sự kiện này được ví như một cuộc trở về với cội nguồn, nơi ký ức về một người phụ nữ đã đi qua lịch sử không chỉ được lưu giữ trong gia phả, từ đường, mà còn hiện diện trong đời sống văn hóa cộng đồng.
Đặng Công Chất sinh năm 1621 (một số tài liệu ghi 1622) và mất năm 1683, hưởng thọ khoảng 62 tuổi. Người đời thường gọi ông là 'Trạng Gióng', vì quê hương ông chính là quê của Phù Đổng Thiên Vương.Sau khi đỗ Trạng nguyên, Đặng Công Chất trải qua nhiều chức vụ trọng yếu: Hàn lâm viện Thị giảng, Công bộ Hữu Thị lang, Lại bộ Tả Thị lang, Binh bộ Thượng thư, Lại bộ Thượng thư, Tham tụng (tương đương Tể tướng dưới thời Lê - Trịnh) và Sử quan Đô Tổng tài.
Ông sống và làm quan trong giai đoạn Trung hưng nhà Lê. Nổi tiếng là người thông minh, hay chữ, từng được vua Lê, chúa Trịnh tin tưởng cử sang Nam Quan tiếp sứ nhà Minh. Đó chính là Thái bảo Tào Quận công Lương Chí - người con ưu tú của đất làng Tào Sơn.
Gần 20 cuốn sách với 5.786 trang sách in riêng và 7.889 trang sách in chung, nhắc đến nhà nghiên cứu Trần Văn Thịnh là nhắc đến một con người cần mẫn, sống trọn vẹn với những giá trị mà mình tin tưởng, kiên trì đi hết con đường mà trái tim nguyện cống hiến.
Triều Lê Trung hưng, còn gọi là triều Lê - Trịnh (1533-1789) là vương triều tạo lập được chế độ khuyến học bằng tinh thần rất phong phú và đa dạng.
Ngày này năm xưa (25/5) diễn ra nhiều sự kiện mang đậm dấu ấn của lịch sử dân tộc Việt Nam, cùng nhìn lại một số sự kiện tiêu biểu, nổi bật dưới đây:
Ngày 25.5 đánh dấu nhiều sự kiện đáng chú ý trong lịch sử văn hóa, chính trị và khoa học của Việt Nam cùng thế giới. Từ sự kiện ra mắt Hội Truyền bá Quốc ngữ, tưởng niệm các bậc danh sĩ, thi sĩ tài hoa cho đến các dấu ấn quốc tế định hình thời đại, tất cả đều mang những giá trị sâu sắc.
Là một danh sĩ nhất quán trong đạo xử thế, từ thuở làm quan nhà Lê đến khi trở thành đình thần triều Nguyễn, Vũ Trinh luôn khẳng định nhân cách của kẻ sĩ 'giữ trọn tiết nghĩa'.
Phạm Công Trứ từng giữ nhiều chức vụ quan trọng, có công tu sửa Văn Miếu – Quốc Tử Giám, góp phần nâng cao phong khí học thuật và giáo dục triều Lê.
Ngày 30-10, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức Hội thảo khoa học 'Tham tụng Phạm Công Trứ (1600 - 1675) - Con người và sự nghiệp' nhân kỷ niệm 350 năm ngày mất của Tham tụng Phạm Công Trứ (1675 - 2025) và hướng tới kỷ niệm 955 năm ngày thành lập Văn Miếu (1070 - 2025).
Lễ giỗ lần thứ 205 của Đại thi hào Nguyễn Du thể hiện lòng thành kính đối với đóng góp và di sản quý báu mà Đại thi hào để lại cho hậu thế.
Làng khoa bảng Phú Thị không chỉ nổi tiếng với 10 vị đại khoa, mà cho đến nay huyền tích về thế đất Mộc tinh giúp họ Nguyễn phát khoa 3 đời...
Không chỉ là vị đại khoa để lại nhiều giai thoại thú vị, trong đời làm quan, Tiến sĩ Lê Hữu Kiều còn có ba lần lĩnh chức Tể tướng đứng đầu triều Lê.
Ghi danh bảng vàng, góp phần làm rạng danh truyền thống hiếu học của quê hương Hoằng Lộc (Hoằng Hóa), Nguyễn Ngọc Huyền là nhân vật lịch sử có nhiều dấu ấn.
Làng Ngọc Quan thuộc xã Lâm Thao (Lương Tài, Bắc Ninh), được ví như 'cái nôi sản sinh các nhà khoa bảng', có những khoa thi, hai vị trí nhất - nhì đều thuộc về sĩ tử Ngọc Quan.
Ông là một trong những công thần khai quốc thời Lê trung hưng, nổi tiếng chính trực, thanh liêm và biết giữ nghiêm pháp luật triều đình.
Trong khoảng 10 năm qua, phong trào phục dựng và phỏng dựng cổ phục Việt phát triển mạnh mẽ, thúc đẩy sự ra đời của nhiều cá nhân và đơn vị nghiên cứu chuyên sâu trong lĩnh vực này.
Sử sách thời xưa thường viết những người đỗ đạt từ học vị tiến sĩ trở lên trong các kỳ thi thời xưa đều được vua ban cờ, biển vinh quy bái tổ. Nhưng, nhiều vị quan có công trạng khi về hưu cũng được ban ân điển như vậy.
Trong lịch sử khoa bảng của Việt Nam, ông là trạng nguyên cuối cùng vì các khoa thi sau không ai đỗ trạng nguyên.
Cùng với các vị danh nhân tiêu biểu khác, Bạt Quận công Dương Trí Trạch đã góp phần rất lớn trong việc tạo dựng, vun đắp nên bản sắc văn hóa đặc sắc của mảnh đất Hà Tĩnh.
Là người có tài văn võ, từng thi đỗ trạng nguyên và được vua Lê ban thưởng, ngỏ ý gả công chúa cho nhưng ông đã từ chối.
Sáng 12-9 (tức ngày 10-8 Âm lịch), tại Di tích quốc gia đặc biệt Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du (thị trấn Tiên Điền, huyện Nghi Xuân), Sở VH-TT-DL tỉnh Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ nhân 204 năm ngày mất của Đại thi hào Nguyễn Du (1820 - 2024).
Trong không khí trang nghiêm, lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh đã bày tỏ lòng thành kính và tưởng nhớ đến những đóng góp to lớn của Đại thi hào Nguyễn Du cho dân tộc.
Tài học xuất chúng, đỗ đạt khi còn trẻ tuổi và làm đến chức Tham tụng trong phủ Chúa, đứng đầu lục bộ, có nhiều đóng góp cho việc hoàn thành bộ quốc sử Đại Việt sử ký toàn thư... ông chính là Lê Hy, người con xuất chúng của vùng đất Thạch Khê - nay là xã Đông Khê (huyện Đông Sơn).
Tiến sĩ Nguyễn Viết Thứ vì cứu bạn khỏi tội làm voi bị chết mà được trả ơn bằng ngôi nhà gỗ, hoàn thành chỉ sau một đêm.
Vốn không muốn làm quan nhưng vì chiều lòng cha mà Bùi Huy Bích tham gia ứng thí.
Đứng thứ 3 trong số 5 Tiến sĩ khoa thi năm Mậu Tuất (1598), Hoàng giáp Lê Bật Tứ hiển đạt ở hàng văn quan, làm tới chức Tham tụng.
Nhữ Đình Toản là người thầy có uy tín của nhiều học trò xuất sắc, như Hoàng giáp Ngô Thì Sĩ - một nhà khoa bảng, nhà sử học, nhà văn nổi tiếng.
Là người có tài văn võ, liêm khiết, trung trực, ông từng thi đỗ trạng nguyên, được vua ban thưởng và ngỏ ý gả công chúa cho, nhưng ông đã từ chối.
Qua tư liệu lịch sử cho biết Bạt quận công Dương Trí Trạch là một vị quan thanh liêm, văn võ toàn tài, công trạng của ông được sử sách ghi nhận, cuộc đời của ông gắn với bó với triều đình, tư tưởng trung quân ái quốc gắn chặt với sự nghiệp của ông nên khi về quê trí sĩ được triều đình vinh danh, nhân dân tôn thờ lập đền thờ phụng.
Thời Lê trung hưng, chúa Trịnh Giang thích văn nghệ, từng cất nhắc nhiều bề tôi có văn hợp ý chúa.
Nguyễn Công Cơ sinh năm 1676, tại làng Xuân Tảo trong một gia đình nhà nho có truyền thống khoa bảng.
Nằm trong vùng 'long sơn giáng khí', Triều Dương không chỉ được xem là vùng đất thiêng mà còn sản sinh 6 vị đại khoa để lại nhiều danh vọng cho đời.
Theo sử sách, năm 1725, vua nhà Thanh Ung Chính (Trung Quốc) tự tay viết bốn chữ 'Nhật Nam thế tộ' gửi vua nước ta, nghĩa là nước Nam giữ vững ngôi vua và vận nước truyền hết đời này qua đời khác.
Là nhà khoa bảng, Tham tụng Tể tướng triều Lê trung hưng nhưng Hoàng giáp Lê Hiệu lại được triều nhà Nguyễn phong thần.
Năm 1783, khi Thượng thư Nguyễn Huy Oánh vừa mới được nghỉ hưu, vua Lê Hiển Tông có chiếu triệu về Kinh thành trao chức Tham tụng (Tể tướng) nhưng ông cáo lão để về dạy học ở quê nhà.
Sáng 24-9 (nhằm ngày 10-8 Âm lịch), tại Di tích quốc gia đặc biệt Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du (thị trấn Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh), Sở VH-TT-DL tỉnh tổ chức lễ giỗ Đại thi hào Nguyễn Du nhân 203 năm (1820-2023) ngày mất của ông.
Trong không khí trang nghiêm, lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh, huyện Nghi Xuân cùng con cháu đã dâng hương tưởng nhớ công lao to lớn của Đại thi hào dân tộc Nguyễn Du.
Trải 50 năm làm quan, Phạm Công Trứ đã phò tá 5 đời vua Lê, 2 đời chúa Trịnh, từng giữ nhiều chức vụ quan trọng.
Thi cử là chuyện trọng đại của quốc gia, ngay từ thời còn thi cử 'lều chõng', đề thi luôn nằm trong danh sách những thứ cần bảo mật chặt chẽ nhất, ai xâm phạm, làm lộ đều bị xử ở mức rất nặng.
Được biết đến là vị trạng nguyên cuối cùng trong lịch sử khoa cử thời phong kiến nước ta, Trạng nguyên Trịnh Tuệ nổi tiếng thông minh xuất chúng, kiến văn sâu rộng, có nhiều cống hiến. Song việc thi cử và sự nghiệp làm quan lại gặp không ít 'thị phi'. Dẫu vậy, sau tất cả, tài năng của vị trạng nguyên xứ Thanh vẫn được sử sách và người đời nhắc nhớ.
Trong dân gian lưu truyền câu ca 'Tể tướng Lê Hy thiên hạ sầu bi, Tể tướng Quý Đức thiên hạ hưu tức' (hưu tức - có nghĩa yên nhàn).
Trong dân gian lưu truyền câu ca 'Tể tướng Lê Hy thiên hạ sầu bi, Tể tướng Quý Đức thiên hạ hưu tức' (hưu tức - có nghĩa yên nhàn).
Thám hoa Nguyễn Danh Thực là nhà khoa bảng đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục, khoa cử.
Trong dân gian lưu truyền câu ca 'Tể tướng Lê Hy thiên hạ sầu bi, Tể tướng Quý Đức thiên hạ hưu tức' (hưu tức - có nghĩa yên nhàn).
Không chỉ là một nhà khoa bảng đặc biệt, Bùi Xương Trạch còn để lại những giai thoại độc đáo, trong đó có việc nhận tin báo đỗ khi đang cày ruộng.